“Edward”, një djalë nëntëvjeçar kenian, ka qenë gjithmonë i vetëdijshëm se babai i tij punonte për ushtrinë britanike. Ngjyra e lëkurës së djalit, më e çelët se e bashkëmoshatarëve të tij, ka provokuar vite të tëra ngacmimesh. Babai i tij u zhduk para se të lindte Eduardi [nuk është emri i tij i vërtetë], duke e lënë nënën e tij të jetonte në varfëri ekstreme, e izoluar nga disa anëtarë të familjes së saj.
Tani ky burrë, i cili punonte si kontraktor në një bazë ushtarake britanike në Kenia, së bashku me 19 të tjerë që shërbyen si ushtarë atje, janë identifikuar nëpërmjet një procesi të ri të ADN-së dhe një procesi ligjor si baballarët e fëmijëve të lindur pranë bazës dhe janë gjurmuar. Atësia deri më tani është konfirmuar ligjërisht në 12 raste nga gjyqtari më i lartë i Gjykatës së Familjes në Mbretërinë e Bashkuar.
Procesi ofron përgjigje për fëmijët që nuk dinin se ku, ose madje në disa raste se kush ishin baballarët e tyre – ose që ishin bërë të besonin se kishin vdekur. Të gjithë kanë kërkuar përgjigje në lidhje me trashëgiminë e tyre dhe janë përballur me vështirësi financiare. Shumica e 12 rasteve të konfirmuara tani janë të kualifikuar për t’u regjistruar për shtetësi britanike. Ata nën 18 vjeç ose në arsim të mëtejshëm do të jenë të kualifikuar për mbështetje financiare për fëmijët.
Avokati britanik James Netto dhe Kelvin Kubai, një avokat që gjen klientë në terren në Kenia, thonë se ka gati 100 raste të dokumentuara të fëmijëve të lindur pranë Njësisë së Stërvitjes së Ushtrisë Britanike në Kenia (Batuk) nga ushtarë britanikë. Netto beson se mund të ketë shumë më tepër.
Batuk, i cili u krijua në vitin 1964 dhe që sheh më shumë se 5,000 personel britanik të kalojnë çdo vit, ka tërhequr polemika të konsiderueshme gjatë dekadave që është vendosur në Nanyuki, një qytet tregtar 185 km në veri të Nairobit.
Një hetim dyvjeçar parlamentar kenian i publikuar dhjetorin e kaluar akuzoi ushtarët britanikë se vepronin brenda një “kulture pandëshkueshmërie” në bazë , duke rezultuar në abuzim seksual, dy akuza për vrasje, shkelje të të drejtave, shkatërrim mjedisor dhe braktisje e neglizhencë të fëmijëve vendas.
Ministria e Mbrojtjes e Mbretërisë së Bashkuar u përgjigj se “shpreh keqardhje të thellë për ato çështje dhe sfida që kanë lindur në lidhje me praninë mbrojtëse të Mbretërisë së Bashkuar në Kenia… Ne vazhdojmë të ndërmarrim veprime sa herë që është e mundur për t’i adresuar ato”.
Bota e Sekreteve: Në kërkim të Babait Ushtar
Detektivët e ADN-së gjurmojnë ushtarët britanikë që lindën fëmijë në Kenia
James Netto u njoftua për herë të parë për çështjen e fëmijëve që kërkonin baballarët e tyre në Nanyuki në vitin 2024. Ai u bashkua me profesoren kryesore të gjenetikës Denise Syndercombe Court dhe ata mbërritën në Kenia “të armatosur me një valixhe plot me komplete ADN-je”.
Pastaj ata krahasuan mostrat e ADN-së që mblodhën me profilet gjenetike të disponueshme për t’u parë në bazat e të dhënave gjenealogjike komerciale për të gjetur baballarët ushtarakë britanikë që mungonin të klientëve të moshës nga tre deri në 70 vjeç.
“Asgjë e tillë nuk është bërë më parë, ku të angazhohen testime të ADN-së në një shkallë të tillë” në gjykatat e Mbretërisë së Bashkuar, thotë Netto. Dhe ai dhe ekipi i tij kanë një sasi të madhe informacioni gjenetik për të krahasuar mostrat e tyre. Deri vitin e kaluar, kishte pothuajse 30 milionë profile të disponueshme në Ancestry.com, më e madhja nga faqet e internetit komerciale të ADN-së të cilave iu bashkua dhe i përdori si burimin e tyre kryesor Syndercombe Court.
Netto thotë se ata nuk kishin idenë se sa shumë pista do të merrnin dhe u mahnitën nga rezultatet e mira. “Kishim anëtarë të familjes krejtësisht të largët, kishim anëtarë të familjes relativisht të afërt, deri në rezultatin e papritur të emrave dhe identifikimit të baballarëve.”
Ky zbulim i madh potencialisht do të ndryshojë jetën e Edwardit dhe nënës së tij, Nasibos, pasi ai tani do të ketë të drejtë për mbështetje financiare nga i ati.
“Mendoja se ishin zotërinj”, thotë Nasibo për ushtrinë britanike. Ajo besonte se babai i Edwardit e donte dhe kujdesej vërtet për të. Kemi parë një letër që nëna e ushtarit i shkroi Nasibos, përpara se të mbetej shtatzënë, duke e falënderuar që e bëri djalin e saj kaq të lumtur. Dhe kur Nasibo i tha se ishte shtatzënë, ajo thotë se ai dukej i kënaqur. Ai e nxiti që ta quante fëmijën sipas vëllait të tij nëse do të ishte djalë, thotë ajo, dhe u kthye nga një udhëtim në Mbretërinë e Bashkuar me një unazë fejese.
Por kur Nasibo ishte katër muajshe shtatzënë, ajo thotë se ai i tha asaj se duhej të kthehej në Mbretërinë e Bashkuar për një urgjencë dhe të ndërpriste të gjitha kontaktet.
Nasibo u detyrua nga disa të afërm të largohej nga shtëpia familjare, thotë ajo, dhe djali i saj u ngacmua në shkollë për lëkurën e tij më të çelët.
«Ata e quajnë atë ‘kolonizatori britanik’», na tha ajo. Mbretëria e Bashkuar qeverisi Kenian nga viti 1895 deri në vitin 1963.
Netto arriti ta gjente babanë e Edwardit pasi gjykata urdhëroi Ministrinë e Mbrojtjes, Departamentin e Punës dhe Pensioneve dhe HM Revenue and Customs të ndanin emrin dhe adresën e burrit. Burri i ka kërkuar Netto-s të mos i ndajë të dhënat e tij të kontaktit me Nasibon ose djalin e tyre, por avokati tani është në proces të fillimit të procedurave gjyqësore për ta detyruar atë të paguajë ushqim për fëmijën.
Një tjetër keniane, 18-vjeçarja Yvonne, dinte edhe më pak për të atin sesa Edwardi. Asaj i kishin thënë se ai kishte shërbyer në ushtrinë britanike, por ajo nuk kishte një emër për të dhe u rrit duke besuar se ai kishte vdekur. Nëna e saj vdiq kur ajo ishte foshnjë dhe ushtarët në Batuk thuhet se u thanë gjyshërve të saj se i ati kishte vdekur.
Projekti ligjor ka zbuluar – nëpërmjet një përputhjeje me kushëririn e nënës së burrit, ADN-ja e të cilit ishte ngarkuar në Ancestry.com – se në fakt babai i saj është gjallë dhe jeton në Mbretërinë e Bashkuar.
Pasi shkeli pesë urdhra gjykate, ai përfundimisht u paraqit ditën kur po zhvillohej seanca gjyqësore për çështjen e tij. Ai kërkoi një test ADN-je për të konfirmuar se ishte babai i Yvonne-s, rezultati i të cilit, një javë më vonë, tregoi se ky ishte rasti.
Ai nuk dëshiron të ketë kontakt me Yvonne për momentin. Por kushërira e nënës së tij thotë se ajo mezi pret ta takojë Yvonne.
Jo të gjithë baballarët e identifikuar kanë ngurruar të angazhohen.
Phill, një ish-ushtar britanik i cili ishte i stacionuar në Nanyuki në vitin 2004, thotë se po kënaqet duke njohur vajzën e tij Cathy, 20 vjeç. Ai më parë i kishte propozuar martesë nënës së Cathy-t, Maggie, dhe kaloi kohë të gjatë me vajzën e tij gjatë muajve të parë të jetës së foshnjës së tyre. Por kur u transferua në një vend tjetër, ai thotë se ia vodhën telefonin dhe humbi të dhënat e tyre të kontaktit.
Maggie ndjeu se ishte më e lehtë t’i thoshte Cathy-t se babai i saj kishte vdekur. Por, ndërsa u rrit, Cathy zbuloi se ai ishte gjallë dhe u përpoq t’i dërgonte mesazhe në Facebook, por ai thotë se ia kishte bllokuar llogaritë, duke mos i njohur ato.
Në atë pikë, thotë ai, ai e kishte lënë Ushtrinë dhe për një farë kohe ishte i pastrehë dhe luftonte me shëndetin e tij mendor. “Kalimi në jetën civile nuk ishte i lehtë”, thotë ai.
Edhe Cathy po luftonte në atë kohë, gjë që kulmoi me një përpjekje për t’i dhënë fund jetës së saj.
“Duke u rritur, ndjeva sikur kisha vërtet nevojë për një figurë atërore sepse kishte disa gjëra që mamaja ime nuk mund t’i kuptonte për shkak të racës dhe të gjitha këtyre. Më bënte të ndihesha shumë e vetmuar.”
“Ka një pjesë tënde që nuk e njeh. Sikur është plotësisht një mister për ty.”
Me atësinë e tij të konfirmuar së fundmi në gjykatat e Mbretërisë së Bashkuar, Phill thotë se është i lumtur që është gjetur, duke e përshkruar atë si një “surprizë shumë të lumtur”.
Ai thotë se është në kontakt me Cathyn dhe tashmë po i jep asaj dhe Maggie-t njëfarë mbështetjeje financiare.
“I thashë Cathy-t… nuk ka rëndësi çfarë bëj, nuk mund ta kompensoj kurrë kohën që kam humbur me të. Por e tëra çfarë mund të bëj është të bëj më të mirën që mundem.”
Cathy tani shpreson të vizitojë Mbretërinë e Bashkuar.
Netto thotë se, për sa di ai, Phill është i vetmi nga baballarët e klientëve të tij deri më tani që u dërgon para fëmijëve të tyre.
Ne e pyetëm avokatin vendas kenian Kelvin Kubai, i cili ka krijuar një organizatë bamirësie të quajtur Connecting Roots Kenya për të ndihmuar financiarisht fëmijët e ushtarëve britanikë, nëse besonte se duhet të ketë një ndalim të përgjithshëm për marrëdhënie të tilla, duke pasur parasysh numrin e foshnjave të lindura jashtë martese. Ai nuk ishte dakord në mënyrë të prerë.
“Kjo [do të] ishte shumë raciste në natyrë, sepse po u kërkoni ushtarëve kryesisht të bardhë të shmangin gratë me ngjyrë [vetëm] sepse ato mund t’u sjellin telashe. E vetmja… zgjidhje e realizueshme… [është] të sigurohet që këta burra të mbahen përgjegjës kur bëhen prindër të fëmijëve gjatë kohëzgjatjes së stërvitjes së tyre në Kenia.”
Puna e Netto-s dhe Kubai-t po vazhdon ata, me më shumë raste që do të paraqiten në Gjykatën e Lartë në muajt e ardhshëm.
Ministria e Mbrojtjes na tha: “Kur nuk ekziston një akuzë penale për aktivitet të paligjshëm kundër Personelit të Shërbimit Britanik dhe nuk janë ngritur shqetësime specifike nga policia lokale, atëherë Ministria e Mbrojtjes e Mbretërisë së Bashkuar nuk do të hetojë. Disa nga pretendimet për atësi mund të lidhen me marrëdhënie konsensuale, të cilat nuk janë kundër politikës së Ministrisë së Mbrojtjes së Mbretërisë së Bashkuar.”
Brigade Simon Ridgway, oficer komandues i Grupit të Trajnimit Kolektiv i cili ofron trajnime të Ushtrisë Britanike, shtoi se ata që preken nga çështjet e atësisë duhet të angazhohen me shërbimin kombëtar kenian për fëmijë. “Ata më pas angazhohen me Mbretërinë e Bashkuar dhe ne ofrojmë çfarëdolloj mbështetjeje në lidhje me përgjigjen e pyetjeve dhe trajtimin e këtyre akuzave ndërsa ato vijnë.”
Hetimi parlamentar kenian i dhjetorit i bëri thirrje qeverisë së Nairobit të krijojë mekanizma të rinj “për t’i mbajtur ushtarët e Batuk përgjegjës për mbështetjen financiare të fëmijëve të lindur nga marrëdhënie konsensuale, duke përfshirë testimin e ADN-së dhe mbështetjen psikosociale për fëmijët e lindur nga ushtarët e Batuk”.
