Bota
Katër ditë punë në javë? Holanda po e bën realitet
Për mbështetësit e javës katër-ditore të punës, nuk ka pothuajse asnjë problem të jetës moderne që kjo ide nuk mund ta zgjidhë, apo të paktën ta lehtësojë. Lodhjen nga puna? Po. Pabarazinë gjinore? Po. Papunësinë? Po. Emisionet e karbonit? Po. Nga ana tjetër, kundërshtarët shohin vetëm probleme: ulje të produktivitetit ekonomik, dobësim të konkurrencës së bizneseve, presion mbi shërbimet publike, dhe një etikë më të dobët pune.
Por, në vend që të debatojmë mbi këto parashikime ose të analizojmë në detaje rezultatet e testeve në biznese të veçanta, pse të mos hedhim sytë drejt një vendi që e ka ndjekur këtë rrugë prej kohësh, pa u vënë re shumë nga pjesa tjetër e botës?
Holanda ka përqindjen më të lartë të punës part-time nga vendet e OECD (Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik). Sipas Eurostatit, orët mesatare javore të punës për personat 20–64 vjeç janë vetëm 32.1, më të shkurtrat në BE. Po ashtu është bërë gjithnjë e më e zakonshme që punonjësit me kohë të plotë t’i përmbledhin orët në katër ditë, në vend që t’i shpërndajnë në pesë ditë pune, sipas ekonomistit Bert Colijn nga banka “ING”. “Java me katër ditë pune është bërë shumë, shumë e zakonshme,” tha ai. “Unë punoj pesë ditë, dhe ndonjëherë më kritikojnë për këtë!”
Gjithçka filloi me gratë. Deri në vitet 1980–2000, Holanda kishte një model tradicional ku burri siguronte të ardhurat. Kur gratë filluan të përfshiheshin në tregun e punës me role part-time, u krijua modeli “një e gjysmë” i fitimit të të ardhurave. Sistemi tatimor dhe përfitimet e shtetit e mbështetën këtë model.
Me kalimin e kohës, edhe meshkujt, veçanërisht ata me fëmijë të vegjël, kanë filluar të punojnë më pak. Përvoja e Holandës sugjeron se parashikimet për dëme ekonomike janë të ekzagjeruara. Pavarësisht orëve më të pakta të punës, Holanda është ndër ekonomitë më të pasura në BE sipas PBB-së për frymë. Kjo sepse më pak orë pune kombinohen me produktivitete të larta për orë dhe nivel të lartë punësimi: 82% e popullsisë në moshë pune ishte e punësuar në fund të vitit 2024, krahasuar me 75% në Mbretërinë e Bashkuar, 72% në SHBA dhe 69% në Francë.
Gratë, në veçanti, kanë norma të larta punësimi në Holandë, sidomos në krahasim me SHBA-të, ku orët e punës janë më të gjata. Gjithashtu, njerëzit në Holandë dalin në pension më vonë, që do të thotë se puna shpërndahet më gjerësisht në kohë dhe në shoqëri.
Por barazia gjinore ende nuk është arritur. Edhe pse fëmijët kanë tashmë një “ditë me babain”, gratë ende punojnë më shumë me orar të shkurtuar. Dhe edhe pse puna part-time nuk do të thotë domosdoshmërisht punë me pagesë të ulët, ajo sërish ndikon negativisht në karrierën e grave. Një raport i OECD-së në vitin 2019 tregoi se Holanda kishte performancë të dobët në disa drejtime të barazisë gjinore: vetëm 27% e menaxherëve ishin gra, një nga përqindjet më të ulëta në OECD.
Ekonomia po ashtu përballet me mungesa të fuqisë punëtore, sidomos në sektorë si arsimi, gjë që krijon një rreth vicioz, mungesa e stafit i bën oraret shkollore më të paqëndrueshme, duke e bërë më të vështirë për prindërit të punojnë me kohë të plotë.
Por nuk ka zgjidhje të thjeshta për edukimin dhe kujdesin. Nëse të gjithë do të punonin pesë ditë në javë, do të nevojiteshin shumë më tepër punonjës për kujdesin ndaj fëmijëve dhe të moshuarve, sepse më pak familjarë do të kishin kohë të kujdeseshin për të afërmit e tyre.
Colijn thotë se në teori, Holanda po e kufizon veten duke punuar më pak orë. Por shton: “Gjithashtu nuk do të propozoja një shoqëri distopike ku të gjithë punojnë më shumë se sa në Korenë e Jugut, vetëm për të rritur PBB-në.”
Përvoja holandeze tregon se një javë me katër ditë pune nuk është parajsë, por as një rrugë e sigurt drejt shkatërrimit ekonomik. Mësimi i vërtetë është se puna mund të organizohet dhe shpërndahet në shumë mënyra të ndryshme, gjithçka varet nga kompromiset që je i gatshëm (e gatshme) të pranosh, si brenda ekonomisë, ashtu edhe përtej saj.
Dhe përtej aspektit ekonomik, ka një argument që shpesh anashkalohet për javën katërditore: fëmijët në Holandë renditen si më të lumturit në botën e pasur./tvklan.al
Marrë nga “Financial Times”
Bota
“Gjermania po plaket!”, Merz u drejtohet qytetarëve: 2026-a është një pikë kthese për kombin tonë
Viti 2026 mund të shënojë një pikë kthese për Gjermaninë dhe për gjithë Evropën. Kjo ishte perspektiva e paraqitur nga Kancelari Federal Gjerman, Friedrich Merz, në fjalimin e tij tradicional të fundvitit, ku theksoi rëndësinë e këtij viti për të ardhmen e vendit dhe të kontinentit.
“Mund të jetë një vit në të cilin Gjermania dhe Evropa do të rimarrin në dorë paqen, lirinë dhe prosperitetin me forcë të përtërirë”, u shpreh Merz gjatë fjalimit.
Kancelari kujtoi një sërë reformash të ndërmarra nga qeveria e tij, duke përfshirë ndryshimet në shërbimin ushtarak, luftën kundër emigracionit të paligjshëm, uljen e burokracisë si dhe heqjen e të ardhurave bazë, të cilat janë zëvendësuar me sistemin e sigurimit bazë.
Duke iu referuar sfidave demografike, Merz theksoi se shoqëria gjermane po plaket dhe se brezi i “baby boomers” po i afrohet moshës së pensionit. Sipas tij, viti i ardhshëm do të jetë thelbësor për krijimin e një ekuilibri të ri në sistemet e sigurimeve shoqërore, që të përmbushë në mënyrë të drejtë nevojat e të gjitha brezave.
Ai u bëri thirrje qytetarëve që të mos udhëhiqen nga frika apo dekurajimi, por nga besimi dhe bindja se Gjermania ka aftësinë për të përballuar edhe sfidat më të mëdha.
Në fund, Merz kërkoi sërish durim nga qytetarët, duke pranuar se reformat nuk kanë dhënë ende rezultatet e dëshiruara. “Nuk është e mjaftueshme, por qeveria federale ka filluar punën e saj dhe jam i bindur se përfitimet do të vijnë, edhe pse do të kërkojnë kohë”, deklaroi ai.
Presidenti rus, Vladimir Putin, tha se vendi i tij beson se do të fitojë në Ukrainë, ku Moska po zhvillon një ofensivë që gati katër vjet. Këto deklarata ai i bëri në fjalimin për Vitin e Ri. Fjalimi tradicional i Putinit u transmetua fillimisht në gadishullin e largët lindor të Kamçatkës, që është rajoni i parë i Rusisë që hyri në vitin 2026.
Ai u bëri thirrje rusëve të “mbështesin heronjtë tanë” që luftojnë në Ukrainë, duke thënë: “Ne besojmë te ju dhe te fitorja jonë”.
Ai ua uroi Vitin e ri “luftëtarëve dhe komandantëve” në Ukrainë, duke shtuar se “miliona njerëz në mbarë Rusinë, më besoni, po mendojnë për ju”.
Konflikti në Ukrainë ka shkaktuar dëme të mëdha materiale në UKrainë, teksa humbjet në njerëz të dyja palët vlerësohet se janë të larta.
Shtetet e Bashkuara po udhëheqin përpjekjet për të arritur një marrëveshje për t’i dhënë fund konfliktit më të madh në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Data 31 dhjetor shënon 26-vjeotrin e ngritjes në pushtet të Putinit. Ai u bë president i Rusisë në prag të Vitit të Ri 1999, kur Boris Yeltsin dha dorëheqjen. Fjalimi televiziv i Vitit të Ri, që vazhdon një traditë të nisur nga udhëheqësi sovjetik Leonid Brezhnev, është një ritual i festave në Rusi dhe ndiqet nga miliona familje. Ai transmetohet në televizionin shtetëror pak para mesnatës në secilën nga 11 zonat kohore të Rusisë./REL
Viti 2025 ka sjellë një valë të re inovacionesh teknologjike që po ndryshojnë mënyrën si jetojmë, punojmë dhe ndërveprojmë me botën digjitale.
Revista prestigjioze TIME ka publikuar listën e saj vjetore “The Best Inventions of 2025”, ku përzgjodhi qindra produkte dhe teknologji me ndikim transformues.
Nga inteligjenca artificiale te robotika dhe pajisjet mjekësore të gjeneratës së re, këtu janë 10 shpikjet më të bujshme Hi-Tech të vitit.
1. Rabbit R1 – Asistenti portabël i gjeneratës së re
Një pajisje e vogël me IA të specializuar, që kryen detyra komplekse në emër të përdoruesit. Nuk ka nevojë për aplikacione – thjesht i kërkon dhe vepron në sekondë.
Burimi: TIME – Best Inventions 2025
2. Humane Ai Pin – Pajisja që zëvendëson telefonin
Një mini-kompjuter i veshshëm që projekton ndërfaqen në çdo sipërfaqe. Ai funksionon me komandë zanore dhe synon të reduktojë varësinë nga ekranet tradicionale.
Burimi: TIME
3. LIM X iRobot – Robot ndihmës për përdorim shtëpiak
Robot inteligjent për organizimin e shtëpisë, monitorim, pastrim të avancuar dhe ndihmë të personave me nevoja të veçanta.
Burimi: TIME
4. ProActiv Retract – Drón vetë-palosës për emergjenca
Një drón i ri që paloset automatikisht dhe nis fluturimin brenda sekondave, ideal për shpëtim në zona të vështira.
Burimi: TIME
5. NeuralSight 2.0 – Syze AR me IA të integruar
Syze të realitetit të shtuar që përkthejnë tekstin, identifikojnë objekte dhe projektojnë informacion në kohë reale.
Burimi: TIME
6. EcoCharge X – Bateri inteligjente që rikarikohet në 3 minuta
Një bateri ultratë shpejtë, e aftë të furnizojë pajisje shtëpiake dhe aparatura industriale.
Burimi: TIME
7. Medisync BioPatch – Sensor biometrik për diagnostikim të shpejtë
Një patch inteligjent që analizon parametrat shëndetësorë 24/7 dhe parashikon kriza shëndetësore përpara se ato të ndodhin.
Burimi: TIME
8. FoldCam Pro – Kamera e parë e palosshme 360°
Projeksione 3D, rezolucion ultra HD dhe kapacitet i avancuar stabilizimi – ideale për krijues përmbajtjesh.
Burimi: TIME
9. NanoClean Sphere – Pajisje nano-robotike për pastrim ajri
E përbërë nga mikro-robotë që neutralizojnë ndotësit në hapësira të mbyllura.
Burimi: TIME
10. AeroLink Urban – Drón personal për mobilitet urban
Një mjet fluturues i lehtë që synon të përdoret si “taksi ajrore personale” brenda qyteteve.
Anthony Joshua lirohet nga spitali pas aksidentit me makinë në Nigeri
Taksa e prezervativëve dhe kujdesi më i lirë për fëmijët: Plani i Kinës për të rritur shkallën e lindjeve
Faqet e para te gazetave në UK
Në foto: Viti i Ri u prit në të gjithë botën
Starmer zotohet të ‘mposhtë rënien dhe përçarjen’ në mesazhin e Vitit të Ri
Pse viti 2026 është viti i suksesit për Keir Starmer?
George Clooney, gruaja e tij Amal dhe binjakët e tyre fituan shtetësinë franceze
Vdekje të rëndësishme 2025
Pesë tradita të Vitit të Ri që nuk i dinit
Mbretëria e Bashkuar mirëpret Vitin e Ri me festime në të gjithë vendin (video)
“Gjermania po plaket!”, Merz u drejtohet qytetarëve: 2026-a është një pikë kthese për kombin tonë
Pse duhet të merrni një portofol të ri për Vitin e Ri?
Veliaj dhe Meta urojnë Vitin e Ri 2026 nga qelia, me mesazhe shprese dhe bashkimi
Bebet e para të 2026! Dy vajza lindin në maternitetet e Tiranës
Kush ishin lajmet më të çuditshme dhe virale nga bota në vitin 2025
“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
FOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
U kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
Ish-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
Bllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë
Hetimet për atentatin e Rinasit, burime: Autorët pasi dogjën mjetin që përdorën në krim u larguan me ambulancë
Ironia e një dosje sekrete në Harvard: Amerikanë mbroni Trashëgiminë Ilire, Shqiptarët pas ’90-s e shkatërruan …
Bashkimi me euron do të kishte mbuluar koston e NHS-së
Mijëra vetë të ekspozuar ndaj fruthit, alarm në një prej aeroporteve më të ngarkuar në botë
Këta janë 10 kandidatët më të votuar në Vetëvendosjes
Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban
Britania marrëveshje me Angolën dhe Namibinë për kthimin e emigrantëve
-
Albania1 day ago“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
-
UK3 days agoFOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
-
Albania3 days agoU kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
-
Albania5 days ago
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
-
UK1 day agoVizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
-
UK5 days ago
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
-
Sports3 days agoIsh-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
-
UK2 days agoBllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë