Bota
A mund ta mbajë presidenti më i vjetër në botë titullin e tij dhe të bëjë për vete një komb votuesish të rinj?
Kreu i shtetit më i vjetër në botë – 92-vjeçari Paul Biya – i ka premtuar elektoratit të Kamerunit se “më e mira ende nuk ka ardhur”, ndërsa synon mandatin e tij të tetë radhazi presidencial të dielën.
Nëntëvjeçari ka qenë në pushtet që nga viti 1982 – një mandat tjetër shtatëvjeçar mund ta shohë atë të sundojë për 50 vjet, derisa të mbushë pothuajse 100 vjeç.
Ai sfidoi thirrjet e përhapura për të dhënë dorëheqjen dhe është kritikuar për paraqitjen vetëm në një tubim, duke kaluar pjesën më të madhe të periudhës së fushatës në një udhëtim privat 10-ditor në Evropë.
Një reagim i ashpër ndaj mbështetjes së tij në një video fushate të gjeneruar nga inteligjenca artificiale, ndërsa kundërshtarët e tij i joshnin në mënyrë aktive votuesit në terren, e bëri atë të nxitonte drejt veriut me kthimin e tij në shtëpi.
Në qytetin e pasur me vota, Maroua, të martën, ai iu drejtua turmave të mbështetësve të partisë së tij – duke iu drejtuar në veçanti grave dhe të rinjve, duke premtuar se do t’i japë përparësi gjendjes së tyre të vështirë në mandatin e tij të ardhshëm.
«Do ta mbaj fjalën time», këmbënguli ai, duke i nxitur ata të «më jepni përsëri mbështetjen tuaj të çmuar».
Por analisti politik Immanuel Wanah i thotë BBC-së se fokusi kryesor i Biya-s që kur erdhi në pushtet ka qenë të qëndrojë në pushtet, “shpesh në kurriz të përpjekjeve për të përmirësuar kushtet e jetesës së qytetarëve të vendit”.
Është një pikëpamje e mbështetur nga Dr. Tilarius Atia, një tjetër analist politik, i cili e atribuon këtë mentalitet mbijetese një grushti shteti të dështuar kundër Biyas në vitin 1984.
Kjo do të thotë që për shumicën dërrmuese të popullsisë, Biya është i vetmi president që ata kanë njohur – më shumë se 60% e 30 milionë banorëve të Kamerunit janë nën moshën 25 vjeç.
Aktivistja e re politike Marie Flore Mboussi është e dëshpëruar për “gjak të ri”, pasi beson se “jetëgjatësia në pushtet çon në mënyrë të pashmangshme në një lloj përtacie”.
“Pas 43 vitesh, njerëzit janë të lodhur”, i thotë ajo BBC-së.
Zgjedhjet presidenciale vijnë mes shqetësimeve në rritje rreth inflacionit, sfidave të sigurisë, shërbimeve të dobëta sociale, korrupsionit dhe papunësisë.
Papunësia e të rinjve ka qenë një temë e veçantë diskutimi për shumicën e kandidatëve që garojnë në zgjedhje.
Michel Mvondo/BBC
Të rinjtë janë më të prirur të emigrojnë jashtë vendit sepse i thonë vetes se brenda vendit nuk kanë mundësinë të bëhen dikush.Vanina Nzekui, një e diplomuar 26-vjeçare
Sipas Organizatës Ndërkombëtare për Migracionin (IOM), gati 40% e të rinjve kamerunas të moshës 15 deri në 35 vjeç janë të papunë, me 23% të të diplomuarve të rinj që përballen me vështirësi në gjetjen e një punësimi formal.
“Të rinjtë janë më të prirur të emigrojnë jashtë vendit sepse i thonë vetes se brenda vendit nuk kanë mundësinë të bëhen dikush”, thotë për BBC-në, 26-vjeçarja Vanina Nzekui, e diplomuar.
«Ata i thonë vetes se të gjitha pozicionet janë të zëna nga njerëz të moshuar», thotë ajo, duke shtuar se kjo vjen me koston e përdorimit të aftësive të tyre për të ndihmuar në zhvillimin e vendit.
Por Aziseh Mbi, 23 vjeç, beson se mosha nuk duhet të jetë kriter për lidership.
Në rastin e Biyas, thotë aktivisti i shoqërisë civile, presidenti ka qenë në gjendje të bëjë “gjëra të rëndësishme”, duke përmendur disa nisma rinore.
Përtej papunësisë së të rinjve, procesi zgjedhor ka ngjallur edhe polemika, veçanërisht me përjashtimin e Maurice Kamto nga gara presidenciale.
Në korrik, organi zgjedhor ia ndaloi liderit 71-vjeçar të opozitës të kandidonte sepse një fraksion rival i partisë që e kishte mbështetur atë paraqiti dikë tjetër si kandidat.
Përjashtimi i tij, i konfirmuar nga Këshilli Kushtetues, u kritikua gjerësisht si një dredhi për të parandaluar çdo sfidë të fortë ndaj Presidentit Biya.
Pasi doli i dyti në zgjedhjet presidenciale të vitit 2018, Kamto shpalli fitoren dhe organizoi protesta në rrugë.
“Përjashtimi i Prof. Kamtos e zbeh legjitimitetin e demokracisë sonë, sepse duhet të kishim qenë mjaftueshëm të drejtë për t’u lejuar të gjithëve të merrnin pjesë”, thotë Dr. Atia.
Z. Wanah pajtohet se mungesa e figurës kryesore të opozitës në vend “përforcon perceptimin se zgjedhje vërtet të drejta nuk mund të zhvillohen në Kamerun”.
Dymbëdhjetë kandidatë u miratuan për të garuar për postin më të lartë të vendit, përfshirë Issa Tchiroma Bakary dhe Bello Bouba Maigari – të dy ish-aleatë të Biya-s nga veriu i vendit. Ata dhanë dorëheqjen nga pozicionet e tyre ministrore në qeveri për t’u përballur me shefin e tyre.
Ligjvënësi Cabral Libii, kryetari i partisë opozitare të Frontit Social Demokrat (SDF), Joshua Osih, dhe Patricia Tomaïno Ndam Njoya – kandidatja e vetme femër – janë gjithashtu në garë.
Në nisje të fushatës zgjedhore, dy kandidatë, përfshirë avokaten e njohur kundër korrupsionit Akere Muna, tërhoqën kandidaturat e tyre për të mbështetur Maigari-n e partisë NUDP. Kjo do të thotë se 10 persona do të garojnë tani për presidencën.
Përpara zgjedhjeve – të cilat do të jenë vetëm një raund votimi pasi personi me më shumë vota do të fitojë – ka pasur thirrje të gjera që opozita të paraqiste një kandidat të vetëm për të sfiduar Biyan, i cili nuk ka humbur kurrë zgjedhje.
Tchiroma Bakary ka siguruar mbështetjen e Unionit për Ndryshim, një koalicion prej më shumë se 50 grupesh politike dhe organizatash të shoqërisë civile, të cilat e paraqitën atë si kandidatin konsensual të opozitës.
Por iniciativa nuk ka arritur të fitojë unanimitet, me të tjerët që refuzojnë të bashkohen me të.
Kamto tha se kishte zhvilluar bisedime me disa aspirantë, përfshirë dy figurat veriore, Tchiroma Bakary dhe Maigari, duke i inkurajuar ata të bashkoheshin. Meqenëse asnjëri nuk dukej i gatshëm të jepte dorëheqjen, ai i nxiti kamerunasit të votonin për këdo që preferonin.
Dr. Atia mendon se dështimi për të mbështetur një kandidat nën një koalicion të vetëm do t’i kushtojë opozitës humbje në kutitë e votimit.
Gjatë fushatës zgjedhore, 76-vjeçari Tchiroma Bakary, një ish-zëdhënës i qeverisë, ka tërhequr turma të mëdha – me disa analistë që e pozicionojnë udhëheqësin e partisë së Frontit Kombëtar të Shpëtimit të Kamerunit si sfiduesin kryesor të Biyas.
Të dielën, mijëra mbështetës pritën me orë të tëra në shi për ta parë atë në kryeqytetin ekonomik Douala.
Ai ka premtuar të reformojë sistemin, pjesë e të cilit ishte për dy dekada.
Pavarësisht bazës mbështetëse të Tchiroma Bakary në veri, analistët thonë se Biya ka të ngjarë ta mposhtë atë dhe kandidatët e tjerë të opozitës.
“Presidentit Biya i duhet vetëm një shumicë e vogël për të fituar zgjedhjet dhe unë e shoh atë të fitojë pavarësisht përpjekjeve që po bëhen nga opozita”, thotë Dr. Atia.
Në rajonet veriperëndimore dhe jugperëndimore anglishtfolëse të Kamerunit, ku vazhdon një konflikt separatist i gjatë, është vendosur një bllokim i bojkotit të zgjedhjeve, duke paralizuar aktivitetet e biznesit, lëvizjen dhe arsimin.
Separatistët që e kanë imponuar atë kanë kërcënuar se do të shënjestrojnë këdo që voton.
“Kemi parë njerëz [që] janë nxjerrë nga shtëpitë e tyre dhe janë masakruar me gjakftohtësi, para, gjatë dhe madje edhe shumë kohë pas zgjedhjeve [të mëparshme] kur identifikohen”, i thotë BBC-së Samah Abang-Mugwa, një banor i një prej rajoneve anglofone, – duke shtuar se nuk do të rrezikojë të hedhë votën e tij.
Që nga viti 2017, ata që kërkojnë të krijojnë një shtet të shkëputur kanë luftuar forcat qeveritare. Ata janë të zemëruar nga ajo që e shohin si margjinalizim të komunitetit pakicë anglofon të Kamerunit nga qeveria e dominuar nga frankofonët.
Konflikti deri më tani ka vrarë të paktën 6,000 njerëz dhe ka detyruar gati gjysmë milioni të tjerë të largohen nga shtëpitë e tyre, sipas OKB-së.
Sipas aktivistes së shoqërisë civile Abine Ayah, përjashtimi i mundshëm i pjesës më të madhe të komunitetit anglishtfolës mund të minojë legjitimitetin e zgjedhjeve.
Edhe pse Biya thotë se qeveria e tij ka bërë përpjekje të konsiderueshme për të zgjidhur konfliktin, kundërshtarët e tij në garën presidenciale vazhdojnë të kritikojnë mënyrën se si e ka trajtuar situatën.
Pas votimit të së dielës, Këshilli Kushtetues ka 15 ditë kohë për të shpallur rezultatet.
Ministri i brendshëm ka paralajmëruar tashmë se asnjë kandidat nuk lejohet të shpallë fitoren paraprakisht.
Paul Atanga Nji i bëri komentet në prag të ditës së fundit të fushatës.
“Ata që do të përpiqen të shpallin rezultatet e zgjedhjeve presidenciale ose ndonjë fitore të vetëshpallur në shkelje të ligjeve të republikës do të kishin kaluar vijën e kuqe dhe duhet të jenë të gatshëm të përballen me masat hakmarrëse në përputhje me krimin e tyre.”
Bota
“Gjermania po plaket!”, Merz u drejtohet qytetarëve: 2026-a është një pikë kthese për kombin tonë
Viti 2026 mund të shënojë një pikë kthese për Gjermaninë dhe për gjithë Evropën. Kjo ishte perspektiva e paraqitur nga Kancelari Federal Gjerman, Friedrich Merz, në fjalimin e tij tradicional të fundvitit, ku theksoi rëndësinë e këtij viti për të ardhmen e vendit dhe të kontinentit.
“Mund të jetë një vit në të cilin Gjermania dhe Evropa do të rimarrin në dorë paqen, lirinë dhe prosperitetin me forcë të përtërirë”, u shpreh Merz gjatë fjalimit.
Kancelari kujtoi një sërë reformash të ndërmarra nga qeveria e tij, duke përfshirë ndryshimet në shërbimin ushtarak, luftën kundër emigracionit të paligjshëm, uljen e burokracisë si dhe heqjen e të ardhurave bazë, të cilat janë zëvendësuar me sistemin e sigurimit bazë.
Duke iu referuar sfidave demografike, Merz theksoi se shoqëria gjermane po plaket dhe se brezi i “baby boomers” po i afrohet moshës së pensionit. Sipas tij, viti i ardhshëm do të jetë thelbësor për krijimin e një ekuilibri të ri në sistemet e sigurimeve shoqërore, që të përmbushë në mënyrë të drejtë nevojat e të gjitha brezave.
Ai u bëri thirrje qytetarëve që të mos udhëhiqen nga frika apo dekurajimi, por nga besimi dhe bindja se Gjermania ka aftësinë për të përballuar edhe sfidat më të mëdha.
Në fund, Merz kërkoi sërish durim nga qytetarët, duke pranuar se reformat nuk kanë dhënë ende rezultatet e dëshiruara. “Nuk është e mjaftueshme, por qeveria federale ka filluar punën e saj dhe jam i bindur se përfitimet do të vijnë, edhe pse do të kërkojnë kohë”, deklaroi ai.
Presidenti rus, Vladimir Putin, tha se vendi i tij beson se do të fitojë në Ukrainë, ku Moska po zhvillon një ofensivë që gati katër vjet. Këto deklarata ai i bëri në fjalimin për Vitin e Ri. Fjalimi tradicional i Putinit u transmetua fillimisht në gadishullin e largët lindor të Kamçatkës, që është rajoni i parë i Rusisë që hyri në vitin 2026.
Ai u bëri thirrje rusëve të “mbështesin heronjtë tanë” që luftojnë në Ukrainë, duke thënë: “Ne besojmë te ju dhe te fitorja jonë”.
Ai ua uroi Vitin e ri “luftëtarëve dhe komandantëve” në Ukrainë, duke shtuar se “miliona njerëz në mbarë Rusinë, më besoni, po mendojnë për ju”.
Konflikti në Ukrainë ka shkaktuar dëme të mëdha materiale në UKrainë, teksa humbjet në njerëz të dyja palët vlerësohet se janë të larta.
Shtetet e Bashkuara po udhëheqin përpjekjet për të arritur një marrëveshje për t’i dhënë fund konfliktit më të madh në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Data 31 dhjetor shënon 26-vjeotrin e ngritjes në pushtet të Putinit. Ai u bë president i Rusisë në prag të Vitit të Ri 1999, kur Boris Yeltsin dha dorëheqjen. Fjalimi televiziv i Vitit të Ri, që vazhdon një traditë të nisur nga udhëheqësi sovjetik Leonid Brezhnev, është një ritual i festave në Rusi dhe ndiqet nga miliona familje. Ai transmetohet në televizionin shtetëror pak para mesnatës në secilën nga 11 zonat kohore të Rusisë./REL
Viti 2025 ka sjellë një valë të re inovacionesh teknologjike që po ndryshojnë mënyrën si jetojmë, punojmë dhe ndërveprojmë me botën digjitale.
Revista prestigjioze TIME ka publikuar listën e saj vjetore “The Best Inventions of 2025”, ku përzgjodhi qindra produkte dhe teknologji me ndikim transformues.
Nga inteligjenca artificiale te robotika dhe pajisjet mjekësore të gjeneratës së re, këtu janë 10 shpikjet më të bujshme Hi-Tech të vitit.
1. Rabbit R1 – Asistenti portabël i gjeneratës së re
Një pajisje e vogël me IA të specializuar, që kryen detyra komplekse në emër të përdoruesit. Nuk ka nevojë për aplikacione – thjesht i kërkon dhe vepron në sekondë.
Burimi: TIME – Best Inventions 2025
2. Humane Ai Pin – Pajisja që zëvendëson telefonin
Një mini-kompjuter i veshshëm që projekton ndërfaqen në çdo sipërfaqe. Ai funksionon me komandë zanore dhe synon të reduktojë varësinë nga ekranet tradicionale.
Burimi: TIME
3. LIM X iRobot – Robot ndihmës për përdorim shtëpiak
Robot inteligjent për organizimin e shtëpisë, monitorim, pastrim të avancuar dhe ndihmë të personave me nevoja të veçanta.
Burimi: TIME
4. ProActiv Retract – Drón vetë-palosës për emergjenca
Një drón i ri që paloset automatikisht dhe nis fluturimin brenda sekondave, ideal për shpëtim në zona të vështira.
Burimi: TIME
5. NeuralSight 2.0 – Syze AR me IA të integruar
Syze të realitetit të shtuar që përkthejnë tekstin, identifikojnë objekte dhe projektojnë informacion në kohë reale.
Burimi: TIME
6. EcoCharge X – Bateri inteligjente që rikarikohet në 3 minuta
Një bateri ultratë shpejtë, e aftë të furnizojë pajisje shtëpiake dhe aparatura industriale.
Burimi: TIME
7. Medisync BioPatch – Sensor biometrik për diagnostikim të shpejtë
Një patch inteligjent që analizon parametrat shëndetësorë 24/7 dhe parashikon kriza shëndetësore përpara se ato të ndodhin.
Burimi: TIME
8. FoldCam Pro – Kamera e parë e palosshme 360°
Projeksione 3D, rezolucion ultra HD dhe kapacitet i avancuar stabilizimi – ideale për krijues përmbajtjesh.
Burimi: TIME
9. NanoClean Sphere – Pajisje nano-robotike për pastrim ajri
E përbërë nga mikro-robotë që neutralizojnë ndotësit në hapësira të mbyllura.
Burimi: TIME
10. AeroLink Urban – Drón personal për mobilitet urban
Një mjet fluturues i lehtë që synon të përdoret si “taksi ajrore personale” brenda qyteteve.
Anthony Joshua lirohet nga spitali pas aksidentit me makinë në Nigeri
Taksa e prezervativëve dhe kujdesi më i lirë për fëmijët: Plani i Kinës për të rritur shkallën e lindjeve
Faqet e para te gazetave në UK
Në foto: Viti i Ri u prit në të gjithë botën
Starmer zotohet të ‘mposhtë rënien dhe përçarjen’ në mesazhin e Vitit të Ri
Pse viti 2026 është viti i suksesit për Keir Starmer?
George Clooney, gruaja e tij Amal dhe binjakët e tyre fituan shtetësinë franceze
Vdekje të rëndësishme 2025
Pesë tradita të Vitit të Ri që nuk i dinit
Mbretëria e Bashkuar mirëpret Vitin e Ri me festime në të gjithë vendin (video)
“Gjermania po plaket!”, Merz u drejtohet qytetarëve: 2026-a është një pikë kthese për kombin tonë
Pse duhet të merrni një portofol të ri për Vitin e Ri?
Veliaj dhe Meta urojnë Vitin e Ri 2026 nga qelia, me mesazhe shprese dhe bashkimi
Bebet e para të 2026! Dy vajza lindin në maternitetet e Tiranës
Kush ishin lajmet më të çuditshme dhe virale nga bota në vitin 2025
“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
FOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
U kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
Ish-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
Bllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë
Hetimet për atentatin e Rinasit, burime: Autorët pasi dogjën mjetin që përdorën në krim u larguan me ambulancë
Ironia e një dosje sekrete në Harvard: Amerikanë mbroni Trashëgiminë Ilire, Shqiptarët pas ’90-s e shkatërruan …
Bashkimi me euron do të kishte mbuluar koston e NHS-së
Mijëra vetë të ekspozuar ndaj fruthit, alarm në një prej aeroporteve më të ngarkuar në botë
Këta janë 10 kandidatët më të votuar në Vetëvendosjes
Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban
Britania marrëveshje me Angolën dhe Namibinë për kthimin e emigrantëve
-
Albania1 day ago“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
-
UK3 days agoFOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
-
Albania3 days agoU kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
-
Albania5 days ago
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
-
UK1 day agoVizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
-
UK5 days ago
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
-
Sports3 days agoIsh-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
-
UK2 days agoBllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë