Me një të thithur cigareje, një grua në Kanada u bë simbol global i sfidës ndaj shtypjes së përgjakshme të Iranit ndaj disidentëve dhe bota i pa flakën.
Një video që është bërë virale ditët e fundit tregon gruan në fjalë, e cila e përshkruan veten si një refugjate iraniane, duke hapur një çakmak dhe duke i vënë flakën një fotografie që mbante në dorë. Ajo ndizet, duke ndriçuar fytyrën e Ajatollah Ali Khamenei, kleriku më i lartë i Iranit. Pastaj gruaja e afron cigaren te flaka në foto, i fut një thithje të shpejtë dhe lë atë pjesë të fundit që ka mbetur nga imazhi në trotuar.
Në qoftë e inskenuar apo një akt spontan sfide, madje ka shumë debat për këtë, videoja është bërë një nga imazhet përcaktuese të protestave në Iran kundër ekonomisë së dobësuar të Republikës Islamike, ndërsa presidenti amerikan Donald Trump po konsideron sërish të ndërmarrë veprime ushtarake në vend.
Ky gjest ka kaluar nga bota virtuale në atë reale, me kundërshtarë të regjimit që ndezin cigare mbi fotot e ajatollahut nga Izraeli në Gjermani, Zvicër e deri në Shtetet e Bashkuara.
Në 34 sekonda pamje, shumë njerëz në platforma si X, Instagram dhe Reddit panë një person që sfidonte një sërë ligjesh dhe normash të teokracisë në një akt tronditës autonomie. Ajo nuk mban shami, plot tre vite pas protestave “Gratë, Jeta, Liria” kundër detyrimit për t’u mbuluar në vend.
Ajo djeg imazhin e udhëheqësit suprem të Iranit, një krim në republikën islamike i dënueshëm me vdekje. Flokët e saj kaçurrelë i bien mbi supe, një tjetër shkelje sipas qeverisë iraniane. Ajo ndez një cigare nga flaka, një gjest i konsideruar i pahijshëm në Iran.
Dhe në ato pak sekonda, të shpërndara e amplifikuara miliona herë, ajo hyn në histori.
Një betejë për kontrollin e narrativës
Në vitin 2026, rrjetet sociale janë kthyer në një fushëbetejë qendrore për kontrollin e narrativës mbi konfliktet. Protestuesit në Iran thonë se trazirat janë një demonstrim kundër kufizimeve dhe paaftësisë së regjimit. Irani prej kohësh e ka paraqitur si një komplot nga jashtë, si Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, për të destabilizuar Republikën Islamike.
Të dyja palët po garojnë për të treguar historinë që do të mbetet.
Media shtetërore iraniane njofton valë pas vale arrestimesh nga autoritetet, duke synuar ata që i quan “terroristë” dhe gjithashtu duke kërkuar antena satelitore Starlink, e vetmja mënyrë për të nxjerrë video dhe imazhe në internet. Kishte prova të enjten se shtypja e përgjakshme e regjimit kishte zbehur disi kundërshtimin pasi aktivistët thanë se kishte vrarë të paktën 2 mijë e 615 njerëz. Ky numër tejkalon çdo bilanc tjetër viktimash nga protesta apo trazira në Iran për dekada dhe rikujton kaosin e Revolucionit Islamik të vitit 1979.
Rrjetet sociale janë mbushur me foto të njerëzve që ndezin cigare mbi imazhet e udhëheqësit iranian. “Pini nëse keni. #Iran,” postoi senatori republikan amerikan Tim Sheehy nga Montana.
Në epokën e inteligjencës artificiale, dezinformimit dhe keqinformimit, ka boll arsye për të dyshuar mbi imazhet emocionalisht dhe politikisht të ngarkuara. Kështu që kur “vajza e cigares” u shfaq online këtë muaj, shumë përdorues bënë pikërisht këtë.
Nuk ishte menjëherë e qartë, për shembull, nëse ajo po e bënte këtë brenda Iranit apo në një vend ku kishte mbrojtje të lirisë së fjalës si shenjë solidariteti. Disa vunë re një sfond që dukej si në Kanada. Ajo e konfirmoi këtë në intervista. Por a ishte jaka e saj e vendosur siç duhet? A ishte flaka reale? A do të lejonte një grua e vërtetë flokët e saj kaq afër zjarrit?
Shumë veta pyetën: A është “vajza e cigares” një shembull i “operacioneve psikologjike”? Edhe kjo mbetet e paqartë. Kjo është një veçori e luftës dhe diplomacisë po aq e vjetër sa vetë konfliktet njerëzore, ku një imazh apo tingull shpërndahet me qëllim nga dikush që ka interes në rezultat. Nga transmetimet e rreme të aleatëve gjatë Luftës së Dytë Botërore te paradat e raketave bërthamore gjatë Luftës së Ftohtë, historia është e pasur me shembuj.
Ushtria amerikane as që e fsheh. Grupi i 4-të i Operacioneve Psikologjike në Karolinën e Veriut, vitin e kaluar publikoi një video rekrutimi të quajtur “Ghost in the Machine 2” e mbushur me referenca për “PSYWAR.” Dhe lufta në Gaza solli një betejë të ashpër imazhesh: Hamasi detyroi pengjet izraelite të buzëqeshnin publikisht para se të liroheshin, ndërsa Izraeli transmetoi ribashkimet e tyre të gëzuara me familjet.
Cilado që të jetë e vërteta, simbolika e aktit të gruas iraniane ishte mjaft e fuqishme për të shpërthyer në rrjetet sociale dhe për të frymëzuar njerëz në protesta reale ta kopjojnë.
Gruaja pas imazhit
Në një postim në platformën X, kjo grua e quan veten “feministe radikale” dhe përdor emrin Morticia Addams, duke iu referuar personazhit të “Familjes Addams”, thjesht nga interesi i saj për “gjërat e frikshme,” tha ajo në një intervistë për median jofitimprurëse The Objective.
Ajo nuk lejon publikimin e emrit të saj të vërtetë për arsye sigurie pasi kaloi atë që e përshkruan si një udhëtim rrëqethës nga të qenit disidente në Iran, ku thotë se u arrestua dhe u abuzua, derisa u largua në Turqi. Aty, mori një vizë studenti për në Kanada. Tani, në mesin e të 20-ave, tha se ka statusin e refugjates dhe jeton në Toronto.
Pikërisht aty, më 7 janar, ajo filmoi videon që e bëri të njohur si “vajza e cigares” një ditë para se regjimi iranian të vendoste një ndërprerje pothuajse totale të internetit.
“Thjesht doja t’u tregoja miqve të mi se zemra, shpirti im ishte me ta,” tha ajo në një intervistë për CNN–News18, një rrjet në Indi.
Në intervista, gruaja tregon se u arrestua për herë të parë në moshën 17 vjeç gjatë protestave të “Nëntorit të përgjakshëm” të vitit 2019, demonstrata që shpërthyen pasi Trump i tërhoqi SHBA-të nga marrëveshja bërthamore që Irani kishte nënshkruar me fuqitë botërore, e cila vendosi sanksione shkatërruese.
“Unë isha fuqimisht kundër regjimit islamik,” i tha ajo The Objective. Forcat e sigurisë “më arrestuan me shkopinj elektrikë dhe shkopinj gome. Kalova një natë në një qendër paraburgimi pa e ditur familja ime ku isha apo çfarë më kishte ndodhur. Familja ime eventualisht siguroi lirimin tim duke ofruar një fletë pagese si garanci. Që nga ai moment isha nën mbikëqyrje.”
Në vitin 2022, gjatë protestave pas vdekjes së Mahsa Amini-t në paraburgim, ajo tha se mori pjesë në një program në YouTube kundër hixhabit të detyrueshëm dhe filloi të merrte telefonata nga numra të bllokuar që e kërcënonin. Në vitin 2024, pasi presidenti iranian Ebrahim Raisi vdiq në një aksident me helikopter, ajo ndau historinë e saj lidhur me këtë ngjarje dhe u arrestua në shtëpinë e saj në Isfahan.
Ajo shprehet se u mor në pyetje dhe “iu nënshtrua poshtërimeve të rënda dhe dhunës fizike”. Më pas, pa asnjë shpjegim, u lirua me një garanci të lartë. Ajo u arratis në Turqi dhe nisi udhëtimin e saj drejt Kanadasë dhe, përfundimisht, famës globale.
“Të gjithë anëtarët e familjes sime janë ende në Iran dhe prej disa ditësh nuk kam dëgjuar prej tyre,” tha ajo në intervistën e publikuar të martën. “Jam vërtet e shqetësuar se regjimi islamik mund t’i sulmojë.”
