Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, do të presë të mërkurën në Shtëpinë e Bardhë kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, në një moment kur tensionet në Lindjen e Mesme janë në rritje dhe negociatat për kufizimin e programit bërthamor të Iranit po intensifikohen.
Netanyahu pritet t’i kërkojë presidentit amerikan që të ndjekë një marrëveshje që do të ndalonte pasurimin e uraniumit nga ana e Iranit dhe do të kufizonte mbështetjen e Teheranit për grupet e armatosura si Hamasi dhe Hezbollahu, shkruan BBC, transmeton Dukagjini.
“Do t’i paraqes presidentit qëndrimin tonë lidhur me parimet e këtyre negociatave”, u tha Netanyahu gazetarëve para nisjes për në SHBA.
Nga ana tjetër, Irani ka deklaruar se nuk do të kufizojë pasurimin e uraniumit nëse vendet perëndimore nuk lehtësojnë sanksionet që kanë goditur rëndë ekonominë e tij.
Kjo vizitë shënon udhëtimin e gjashtë të Netanyahut në SHBA që nga rikthimi i Trump në detyrë – më shumë se çdo lider tjetër botëror. I konsideruar si një aleat i ngushtë i Trump, Netanyahu ka argumentuar prej kohësh se Irani përbën një kërcënim ekzistencial për sigurinë e Izraelit dhe ka kërkuar nga SHBA që të frenojë ndikimin iranian në rajon.
Në një deklaratë para vizitës, zyra e kryeministrit izraelit theksoi se çdo marrëveshje duhet të përfshijë edhe kufizimin e programit balistik të Iranit, si dhe ndërprerjen e mbështetjes për aleatët rajonalë të Teheranit.
Vizita zhvillohet në një kohë kur SHBA ka rritur praninë ushtarake në Lindjen e Mesme. Trump ka paralajmëruar Iranin për veprime të mundshme nëse nuk arrihet një marrëveshje për programin bërthamor.
Të martën, presidenti amerikan tha se po “mendon” dërgimin e një grupi të dytë sulmues me aeroplanmbajtëse në rajon. Aeroplanmbajtësja “USS Abraham Lincoln” u dërgua muajin e kaluar, pasi Trump kërcënoi me sulme ndaj Iranit për të ndalur një shtypje të protestave masive, ku u raportua për mijëra të vrarë.
“Kemi një flotë që po shkon atje dhe mund të shkojë edhe një tjetër”, tha Trump në një intervistë për Axios, duke shtuar se Irani “dëshiron shumë të arrijë një marrëveshje” dhe se një zgjidhje diplomatike mbetet e mundur.
Zyrtarë izraelitë kanë deklaruar gjithashtu se Izraeli rezervon të drejtën për të ndërmarrë veprime ushtarake kundër Iranit nëse nuk arrihet një marrëveshje bërthamore me SHBA-në.
Sipas ekspertëve, Netanyahu përballet me presion nga aleatët e tij në qeverinë e djathtë ekstreme për të shfrytëzuar marrëdhënien e tij me Trump në mënyrë që të sigurojë një marrëveshje të gjerë që adreson shqetësimet e sigurisë së Izraelit.
“Ekziston frika se, në përpjekjen për të arritur një marrëveshje të shpejtë, presidenti mund të pranojë një marrëveshje që nuk trajton programin raketor të Iranit apo mbështetjen për grupet e armatosura, ose që i lejon atij të ruajë një pjesë të programit bërthamor”, tha Dan Byman, profesor në Universitetin Georgetown.
Analistët vlerësojnë se regjimi iranian është në një pozitë më të dobët pas protestave masive dhe një fushate 12-ditore ajrore nga SHBA dhe Izraeli vitin e kaluar.
“Regjimi iranian sot është vërtet i cenueshëm”, tha Mohammed Hafez, profesor në Shkollën Pasuniversitare Detare në SHBA. “SHBA dhe Izraeli mendojnë se i kanë kartat në dorë, ndërsa Irani është në pozicion mbrojtës.”
Gjatë mandatit të tij të parë, Trump tërhoqi SHBA-në nga marrëveshja bërthamore e arritur në kohën e presidentit Barack Obama. Administrata amerikane rifilloi bisedimet me Iranin vitin e kaluar për një marrëveshje të re.
Megjithatë, ish-zyrtarë amerikanë thonë se Trump mund të dëshirojë të shmangë një konflikt të drejtpërdrejtë ushtarak me Iranin, veçanërisht në prag të zgjedhjeve.
“Nuk mendoj se Trump dëshiron një përballje të madhe ushtarake me Iranin në një vit zgjedhor”, tha James Jeffrey, ish-ambasador i SHBA-së në Irak dhe Turqi. “Dhe mendoj se iranianët e dinë këtë.”
Vizita e Netanyahut zhvillohet gjithashtu në një kohë kur vazhdojnë bisedimet mes Izraelit dhe Hamasit për fazën e ardhshme të armëpushimit në Gaza.
Shtëpia e Bardhë deklaroi se Izraeli “nuk ka pasur kurrë mik më të mirë në historinë e tij se Presidenti Trump”.
Izraeli dhe Hamasi ranë dakord për një armëpushim në tetor të vitit të kaluar, duke i dhënë fund një lufte dyvjeçare të nisur pas sulmit të 7 tetorit 2023 nga Hamasi në territorin izraelit, ku u vranë rreth 1,200 persona dhe 251 të tjerë u morën peng. Sipas ministrisë së Shëndetësisë në Gaza, e drejtuar nga Hamasi, mbi 71,000 persona janë vrarë si pasojë e ofensivës ushtarake izraelite.
Të dyja palët kanë akuzuar njëra-tjetrën për shkelje të shpeshta të armëpushimit, ndërsa progresi drejt fazës së dytë të marrëveshjes – që përfshin çarmatimin e Hamasit, tërheqjen e plotë të forcave izraelite nga Gaza dhe rindërtimin e territorit – ka qenë i kufizuar.
