Kur Donald Trump të mbajë fjalimin e tij për Gjendjen e Kombit të martën në mbrëmje, pritet që ai të prezantojë politikat e tij që nga viti i parë i kthimit në Shtëpinë e Bardhë.
Por një gjë ka të ngjarë të mos përmendet: Projekti 2025.
Vetëm disa muaj para se të fitonte zgjedhjet presidenciale të vitit 2024, Trump u distancua publikisht nga Projekti 2025, një “listë dëshirash” politike prej 900 faqesh që disa e besonin se ishte një plan i detajuar për mandatin e tij të dytë.
“Nuk kam asnjë ide se kush qëndron pas kësaj,” tha ai në atë kohë. “Nuk pajtohem me disa nga gjërat që thonë dhe disa nga gjërat që thonë janë absolutisht qesharake dhe të tmerrshme.”
Përpjekjet e tij për t’u distancuar nga dokumenti, i cili u botua nga grupi i ekspertëve Heritage Foundation dhe paraqiti një vizion ultrakonservator për mënyrën se si Trump mund të qeveriste, pasuan një reagim të zgjatur nga kundërshtarët e tij demokratë.
Por tani që Trump është në detyrë, shumë nga idetë e sugjeruara në Projektin 2025 janë bërë realitet.
Nga një goditje e madhe ndaj imigracionit te një fokus i ripërtërirë ndaj Venezuelës dhe shkarkimi i mijëra punonjësve federalë, grupet liberale që ndjekin mandatin e dytë të Trump thonë se rreth gjysma e Projektit 2025 është zbatuar.
Grupet e ekspertëve në Uashington prodhojnë rregullisht ide për presidentët e ardhshëm, dhe Fondacioni Heritage i krahut të djathtë publikoi planin e tij në prill 2023, kur ishte ende e paqartë se kush do të ishte kandidati i Partisë Republikane.
Pjesa qendrore e Projektit 2025 është një dokument i titulluar Mandati për Lidership. Ai përcaktoi një mjet për të bërë ndryshime rrënjësore duke zgjeruar pushtetin presidencial, duke zbatuar shkurtime të gjera në fuqinë punëtore federale dhe duke imponuar një vizion social ultra-konservator.
Ekspertët e jashtëm thonë se dokumenti jo vetëm që ofroi një listë idesh, por përshkroi edhe metodat ligjore dhe administrative për t’i arritur ato.
“Është me të vërtetë një plan shumë i detajuar”, tha Eugene Kiley, i cili shkroi një përmbledhje gjithëpërfshirëse mbi Projektin 2025 për faqen e internetit jopartiake Factcheck.org. “Ai përcakton se si të pushohen nga puna punonjësit qeveritarë dhe cilët prej tyre, dhe si të merret kontrolli mbi agjencitë e pavarura.”
Këto metoda ishin në qendër të vëmendjes gjatë ditëve të para të mandatit të dytë të Trump, kur Departamenti i Efikasitetit të Qeverisë (Doge) ndërmori lëvizje agresive për të shkurtuar stafin dhe Trump e kaloi Agjencinë e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar nën kompetencën e departamentit të shtetit.
Fondacioni Heritage tha në një deklaratë për BBC-në se “të gjitha vendimet e politikave dhe të personelit varen nga Presidenti Trump dhe ekipi i tij” dhe minimizoi sugjerimet se ishte prapa politikës së administratës.
Në përgjigje të një liste pyetjesh në lidhje me Projektin 2025, zëdhënësi i Shtëpisë së Bardhë, Davis Ingle, tha: “Vetëm në një vit, Presidenti Trump e ka bërë Amerikën vendin më të nxehtë në botë duke siguruar kufirin, duke nënshkruar uljet më të mëdha të taksave për klasën e mesme në histori dhe duke sjellë triliona dollarë investime.”
Sa nga Projekti 2025 është zbatuar?
Një analizë e publikuar nga një grup mendimtarësh i krahut të majtë, Qendra për Reformë Progresive, tha se Shtëpia e Bardhë “ka filluar ose përfunduar tashmë” 53% të politikave në dokument.
Një gjurmues i veçantë i Projektit 2025 që përdorte metodologji të ndryshme doli me afërsisht të njëjtën shifër prej 51%.
Propozimet në Projektin 2025 që janë miratuar që kur Trump u kthye në Shtëpinë e Bardhë përfshijnë:
- Një ndalesë e miliarda dollarëve të ndihmës së huaj
- Lëvizje për t’i dhënë fund programeve federale të diversitetit, barazisë dhe përfshirjes (DEI)
- Rritje në fushëveprimin dhe shkallën e zbatimit të ligjit për imigracionin
- Një fund i financimit federal të transmetuesve publikë NPR dhe PBS
Në një seksion mbi imigracionin, dokumenti propozonte autorizimin e trupave ushtarake për të mbyllur kufijtë e vendit, duke eliminuar zonat e mbrojtura të zbatimit të ligjit, siç janë shkollat dhe kishat, duke pastruar vendet e punës nga migrantët pa dokumente dhe duke rritur numrin e qendrave të paraburgimit për të deportuarit e mundshëm.
Këto janë të gjitha masa që administrata Trump ka zbatuar që atëherë.
Politika e jashtme e Trumpit ka jehonë gjithashtu elementë të Projektit 2025.
Një kapitull mbi politikën e jashtme, i cili përfshin një seksion mbi Venezuelën, nuk bën thirrje për largimin e Presidentit Nicolás Maduro – diçka që administrata Trump bëri më parë këtë vit.
Por aty thuhet: “Për të frenuar komunizmin e Venezuelës dhe për të ndihmuar partnerët ndërkombëtarë, administrata e ardhshme duhet të ndërmarrë hapa të rëndësishëm për t’i vënë në dukje abuzuesit komunistë të Venezuelës, ndërkohë që bën hapa të tjerë për të ndihmuar popullin venezuelian.”
Dokumenti përmend gjithashtu tre vende të tjera të Amerikës së Jugut – Kolumbinë, Guajanën dhe Ekuadori – të cilat, sipas tij, janë “ose kërcënime gjithnjë e më të mëdha për sigurinë rajonale… ose janë të cenueshme ndaj fuqive armiqësore jashtëkontinentale” si Kina dhe Rusia.
“SHBA-të kanë një mundësi për t’i udhëhequr këta fqinjë demokratikë për të luftuar kundër presionit të jashtëm të kërcënimeve nga jashtë dhe për të adresuar shqetësimet lokale të sigurisë rajonale”, shkruan autorët e saj.
Strategjia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së për vitin 2025 e identifikon Kinën si një kundërshtare kryesore dhe, në një seksion mbi Hemisferën Perëndimore, thotë: “Zgjedhja me të cilën duhet të përballen të gjitha vendet është nëse duan të jetojnë në një botë të udhëhequr nga amerikanët me vende sovrane dhe ekonomi të lira apo në një botë paralele në të cilën ato ndikohen nga vendet në anën tjetër të botës”.
Disa kontribues në Projektin 2025 janë tani brenda administratës Trump, përfshirë Drejtorin e CIA-s John Ratcliffe; Brendan Carr, shefi i Komisionit Federal të Komunikimeve; Tom Homan, “cari i kufirit” i Trump; Paul Atkins, kryetar i Komisionit të Letrave me Vlerë; dhe këshilltari tregtar Peter Navarro i cili ka mbështetur tarifat e Trump.
Russell Vought, i cili shkroi një kapitull në Projektin 2025 mbi rindërtimin e burokracisë dhe drejton departamentin që administron buxhetin e madh federal të SHBA-së, ka luajtur gjithashtu një rol kyç në zbatimin e politikave të presidentit. Trump madje e përgëzoi atë gjatë një beteje në Kongres mbi shkurtimet qeveritare, duke postuar një video të gjeneruar nga inteligjenca artificiale që festonte Vought si një korrës të zymtë që shkurton kostot.
Çfarë do të ndodhë më pas me Projektin 2025?
Paul Dans – i cili drejtoi Projektin 2025 përpara se të jepte dorëheqjen nga Fondacioni Heritage në gusht 2024 për t’u përqendruar në mbështetjen e fushatës zgjedhore të Trump – i tha BBC-së se plani është “ungjill konservator tani për tani”.
“Çdo person i jashtëm që e shikon këtë mund ta shohë lehtësisht se sa shumë nga ky vit i parë u përcaktua nga Projekti 2025”, tha ai. “Nëse nuk do të ishte për Presidentin Trump, ky do të ishte thjesht një raport në raft.”
Dans, i cili shërbeu në Zyrën e Menaxhimit të Personelit të SHBA-së gjatë administratës së parë të Trump, tha se ndihej “i kënaqur” nga numri i politikave në dokument që janë miratuar tashmë.
“Matësi i vërtetë i gjithë kësaj do të jetë mënyra se si do të vazhdojmë ta zbatojmë atë”, tha ai.
Dans shtoi se ishte shumë i vetëdijshëm për zgjedhjet e mesit të mandatit dhe tre vitet e mbetura në mandatin e dytë të Trump. “Ora me rërë po mbaron ngadalë dhe koha po humbet kot”, tha ai.
Dhe ndërsa komentuesit bien dakord se rreth gjysma e propozimeve të Projektit 2025 janë zbatuar, kjo do të thotë se mbi gjysma nuk janë zbatuar, duke përfshirë:
- Anulimi i miratimit të pilulave të abortit dhe ndalimi i dërgimit të tyre me postë
- Klasifikimi i mësuesve dhe bibliotekistëve që diskutojnë “ideologjinë transgjinore” me fëmijët si abuzues seksualë
- Një reduktim i forcave amerikane në Evropë dhe një zhvendosje e fokusit të ushtrisë amerikane drejt Kinës
- Shtimi i një pyetjeje për shtetësinë në Regjistrimin e Popullsisë në SHBA
Dans argumentoi se politikat e përcaktuara në Projektin 2025 janë të njohura me bazën e presidentit dhe tha: “Mendoj se ishte një nga gabimet më të mëdha zgjedhore në histori [nga Partia Demokratike] demonizimi i Projektit 2025 në vend që thjesht t’u tregonte njerëzve se cili ishte vizioni i tyre për katër vitet e ardhshme.”
Ekziston gjithashtu mundësia që demokratët të përdorin fuqitë ekzekutive gjithëpërfshirëse, të cilat janë zgjeruar pjesërisht për shkak të Projektit 2025, për të ndjekur një axhendë krejtësisht të ndryshme nëse rifitojnë Shtëpinë e Bardhë.
“Kjo mund të kthehet dhe t’i kafshojë [Republikanët] një ditë”, tha Kiley. “Është e pashmangshme. Do të ketë liberalë në Shtëpinë e Bardhë dhe konservatorë në Shtëpinë e Bardhë, do të lëkundet para dhe mbrapa”.
Megjithatë, Dans tha se besonte që miratimi i mëtejshëm i Projektit 2025 është e ardhmja e lëvizjes së Trump.
“Është me të vërtetë barometri nëse Maga do të jetojë një ditë tjetër apo nëse e gjithë kjo gjë do të zhytet përsëri në një histori ku fiton establishmenti”, tha ai.
Por për liberalët që aktualisht janë të bllokuar nga pushteti në nivel federal, rruga përpara mund të jetë krijimi i një dokumenti politikash me fushëveprimin e gjerë të Projektit 2025, vetëm me përparësitë e krahut të majtë, tha James Goodwin i Qendrës për Reformë Progresive.
“Në masën që ka një anë pozitive… na paraqitet kjo mundësi unike për të rindërtuar gjërat”, tha ai. “Kemi një mundësi për të artikuluar një vizion se si t’i bëjmë gjërat më mirë dhe të ndërtojmë konsensus rreth tij.”
