Hungarezët shkojnë në zgjedhje më 12 prill në zgjedhjet më të rëndësishme të vitit në Evropë, ku kryeministri i vendit, Viktor Orban, një figurë e njohur e ekstremit të djathtë global dhe lider jo-liberal, mund të përballet me humbje pas 16 vitesh në pushtet nga një ish-bashkëpunëtor besnik, Peter Magyar, shkruan The Guardian.
Cila është historia dhe pse ka rëndësi?
Lideri me më shumë mandate, Orban ka kthyer Hungarinë që nga viti 2010 në atë që ai e quan “demokraci jo-liberale”, duke deklaruar veten mbrojtës i vlerave tradicionale të familjes kristiane kundër sulmit të liberalizmit dhe multikulturalizmit perëndimor.
Katër qeveritë e tij të njëpasnjëshme e kanë gërryer plotësisht sundimin e ligjit në Hungari, duke vendosur gjykatës besnikë ndaj tij dhe duke kthyer deri në 80% të mediave të vendit në praktikë në një makineri propagande për veten dhe partinë e tij ekstremiste Fidesz.
Ai është bërë “shkatërruesi kryesor” i BE-së, duke u përplasur me Brukselin, i cili ka pezulluar miliarda euro fonde, mbi politika për drejtësinë, migracionin, të drejtat LGBTQ+ dhe, më së fundmi, ndihmën për Ukrainën, të cilën, së bashku me sanksionet ndaj Rusisë, ai vazhdimisht e ka bllokuar.
Orban është lideri më miqësor ndaj Moskës në BE, duke vazhduar të blejë naftë dhe gaz rus dhe duke takuar Vladimir Putinin që nga pushtimi i plotë i Rusisë. Akuza të fundit se Budapesti ka ndarë informacione konfidenciale të BE-së me Kremlinin kanë shkaktuar zemërim në Bruksel.
Zgjedhjet e këtij muaji do të kenë pasoja shumë përtej Hungarisë, një vend që përbën vetëm 1.1% të PBB-së së BE-së dhe 2% të popullsisë, por që nën Orban ka marrë një rol në skenën ndërkombëtare jashtë proporcioneve të tij.
Kush janë aktorët kryesorë dhe cilat janë platformat e tyre?
Orban, 62 vjeç, është mbështetur nga Donald Trump, Giorgia Meloni e Italisë dhe Alice Weidel e Alternative fur Deutschland.
Ai ishte lider i rinisë anti-komuniste gjatë Luftës së Ftohtë dhe, me financim nga pastaj armiqi i tij kryesor, filantropi George Soros, kishte studiuar përkohësisht “konceptin e shoqërisë civile në mendimin politik europian” në Oksford.
Supermajoriteti i partisë së tij Fidesz në 2010 i mundësoi Orban-it të rishkruajë kushtetutën e Hungarisë dhe të kalojë ligje që konsoliduan pushtetin ekzekutiv, kufizuan OJQ-të dhe lirinë e mediave, dhe dobësuan ndjeshëm pavarësinë e gjyqësorit.
Këtë vit, Orban ka zhvilluar një fushatë tipike populiste. Ai ka tentuar ta paraqesë votën si zgjedhje midis luftës dhe paqes, duke i thënë votuesve se mund të ruajnë Hungarinë si “një ishull sigurie dhe qetësie” duke e zgjedhur atë, ose ta tërheqin në kaos dhe luftë duke zgjedhur Magyar, të cilin e portretizon si agjent të Brukselit dhe Kievit.
Anketat sugjerojnë se votuesit shqetësohen më shumë për çështje vendore si shëndetësia dhe ekonomia, e cila ka ngecur për tre vitet e fundit. Çmimet e ushqimeve janë rritur pranë mesatares së BE-së, ndërsa pagat hungareze janë të treta më të ulëta në bllok.
Magyar, 45 vjeç, ish-dishepull i Fidesz dhe anëtar besnik i rrethit të brendshëm të Orban, u bë i njohur dy vjet më parë pasi ish-bashkëshortja e tij, Judit Varga, dha dorëheqjen si ministre e drejtësisë kur u zbulua se presidenti konservator i Hungarisë, Katalin Novak, një aleat kryesor i kryeministrit, kishte falur një person të dënuar për abuzim seksual.
Magyar, ish-diplomat dhe jurist, u distancua nga Fidesz, duke e akuzuar atë për korrupsion dhe propagandë, dhe lançoi partinë e tij Tisza (Respekt dhe Liri). Partia fitoi 30% të votave në zgjedhjet europiane të qershorit 2024 në Hungari, duke u renditur e dyta pas Fidesz.
Magyar ka premtuar të kthejë Hungarinë në një orientim pro-BE, të ndalojë varësinë nga energjia ruse, të rivendosë mediat dhe gjyqësorin e pavarur, të përmirësojë ekonominë, të ndalojë korrupsionin e madh të periudhës Orban, të pastrojë prokurimet publike dhe të çlirojë fondet e bllokuara të BE-së.
Si funksionon zgjedhja dhe kush pritet të fitojë?
Që nga 2010, Orban ka bërë qindra ndryshime në rregullat zgjedhore, duke përfshirë pothuajse gjysmimin e numrit të vendeve parlamentare në 199 dhe krijimin e 106 rrethrave elektorale me madhësi të pabarabartë.
Rezultati është një sistem miqësor për Fidesz, me shumë më pak vota të nevojshme për të fituar në zonat pro-Fidesz. Orban gjithashtu ka lehtësuar votimin për hungarezët kryesisht pro-Fidesz që jetojnë në vendet fqinje dhe ka dhënë favore politike grupeve të votuesve besnikë si pensionistët.
Kjo do të thotë se Tisza, që ka një avantazh prej 8-12 pikësh përqindjeje midis votuesve të vendosur në shumicën e anketave, mund të ketë nevojë për një fitore prej gjashtë pikësh ndaj Fidesz për të siguruar shumicën.
Mesatarja e anketave vendos partinë opozitare në 50% të votës kombëtare dhe Fidesz në 39%. Megjithatë, deri në 25% e të anketuarve janë të pasigurt, dhe ekspertët paralajmërojnë se anketat kombëtare nuk pasqyrojnë kompleksitetin e rrethrave elektorale të manipuluara.
Fidesz është më popullor mes votuesve të moshës së pensionit, ndërsa Tisza kryeson mes të rinjve nën 40 vjeç dhe votuesve urbanë. Pjesëmarrja mund të arrijë rekorde mbi 80%, thonë anketuesit.
Çfarë mund të ndodhë?
Në përgjithësi, vëzhguesit shohin tre skenarë të mundshëm: shumicë Magyar që Orban pranon; shumicë Magyar që Orban nuk pranon; ose shumicë Orban. Të treja do të kenë pasoja.
Për arsyet e mësipërme, zgjedhjet në Hungari mund të kategorizohen si të lira por jo të ndershme, dhe mundësia e një fitoreje të Orban-it nuk mund të përjashtohet. Nëse fiton, ai pothuajse sigurisht do të forcojë qëndrimin e tij, konflikti me BE-në do të intensifikohet dhe autoritarizmi i brendshëm do të rritet.
Nëse Orban humbet, sidomos me një diferencë të ngushtë, ai mund të kontestojë rezultatin. Kjo do të vendoste BE-në në një pozicion krejt të paprecedent, dhe, pavarësisht kundërshtimeve të mundshme nga aleatët e Orban, mund të çonte në pezullimin e të drejtës së votës për Budapestin.
Një fitore e Magyar që pranohet nga Orban do të përmirësonte sigurisht marrëdhëniet BE-Hungari, megjithëse lideri opozitar nuk është fort progresiv, dhe politika hungareze mbi çështje të nxehta si imigracioni ka pak gjasa të ndryshojë shumë.
Në planin vendas, për më tepër, përveç nëse Tisza fiton një supermajoritet (133 vende), nuk është e qartë se sa mund të realizojë një qeveri e udhëhequr nga Tisza: Orban ka siguruar që shumë ligje të kërkojnë supermajoritet për t’u ndryshuar dhe ka vendosur besnikët e tij në të gjitha institucionet kryesore shtetërore.
