Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, njoftoi mbrëmë se Irani kishte rënë dakord për një armëpushim dyjavor dhe do ta rihapte Ngushticën, ndërsa një plan paqeje me dhjetë pika po shqyrtohet nga të dyja palët, shkruan Sky News.
Kushtet e sakta të marrëveshjes nuk janë zbuluar. Trump i tha Sky News këtë mëngjes: “Ato janë pika shumë të mira – dhe shumicën e tyre i kemi negociuar plotësisht. Nëse nuk janë të mira, do t’u kthehemi shumë lehtë.”
Megjithatë, më parë, një zyrtar rajonal i tha Associated Press se Irani dëshiron të vendosë taksa deri në 1 milion dollarë për anijet që kalojnë nëpër Ngushticë gjatë periudhës dyjavore. Hormuzi, një rrip uji vetëm 34 kilometra i gjerë midis Iranit dhe Omanit, siguron një kalim nga Gjiri në Oqeanin Indian dhe është rruga kryesore për rreth një të pestën e furnizimeve botërore me naftë dhe mallra të tjera jetësore, përfshirë plehrat. Plani me dhjetë pika thotë gjithashtu se SHBA-të duhet të pranojnë kontrollin e vazhdueshëm të Teheranit mbi Ngushticën, të njohin të drejtën e tij për të pasuruar uranium, të heqin të gjitha sanksionet, të paguajnë kompensim dhe të tërheqin të gjitha trupat nga rajoni.
Irani do t’i përdorte më pas paratë e mbledhura për rindërtimin pas konfliktit. Trump e përshkroi marrëveshjen si një “fitore të plotë dhe totale”. Dhe në një postim të mëvonshëm në Truth Social pak pas mesnatës, ai tha se SHBA-të do të “ndihmonin në rritjen e trafikut në Ngushticën e Hormuzit”, duke shtuar: “Do të ketë shumë para që do të dalin”.
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, tha se nëse ndalen sulmet ndaj Iranit, do të ndalen edhe operacionet iraniane. Ushtria e vendit do të koordinojë kalimin e sigurt përmes Ngushticës së Hormuzit gjatë armëpushimit, shtoi ai në një postim në X.
Negociata 2-javore për një zgjidhje të përhershme
SHBA-ja dhe Irani do të angazhohen tani në negociata gjatë dy javëve të ardhshme, duke fituar kohë për të provuar të arrijnë një zgjidhje të përhershme. Nuk ka gjasa që kjo të jetë një rrugë e qetë, por në tregtimin pas orarit të punës, çmimet e naftës ranë nën 100 dollarë për fuçi për herë të parë në ditë, dhe kontratat e ardhshme të aksioneve amerikane u rritën ndjeshëm.
Pasi konfirmoi marrëveshjen, presidenti amerikan e përshëndeti atë si “një ditë të madhe për paqen botërore” pasi ra dakord të ndalonte sulmet. Irani është “i lodhur” nga konflikti, tha presidenti amerikan për Truth Social, dhe tani do të ketë “shumë veprime pozitive”.
Irani e pranoi marrëveshjen e ndërmjetësuar nga Pakistani pas një ndërhyrjeje kineze në minutën e fundit që e shtyu Teheranin të tregonte fleksibilitet në lidhje me pasojat ekonomike të luftës, thanë tre zyrtarë iranianë për New York Times.
Megjithatë, marrëveshja e armëpushimit është kritikuar ashpër gjithashtu, me përfaqësuesin amerikan Maxwell Frost që tha për marrëveshjen: “Një armëpushim i minutës së fundit nuk i fshin vendimet e pamatura të Presidentit Trump që na sollën këtu”.
Victor LaGrún, një ish-analist i inteligjencës ushtarake amerikane dhe ekspert i sigurisë kombëtare, i bëri jehonë këtyre shqetësimeve, duke i thënë theGrio se detajet mbeten të paqarta rreth planit 10-pikësh të Iranit dhe “asaj që SHBA-të arritën në këtë marrëveshje”.
A mund të vendosë Irani taksat pavarësisht reagimeve negative?
Duke pasur parasysh që Izraeli dhe SHBA-të kanë kaluar javë të tëra duke goditur Iranin, është e vështirë të dihet se çfarë mund të bëjë bashkësia ndërkombëtare për ta detyruar atë të lejojë kalimin e lirë përmes Ngushticës së Hormuzit. Çdo përpjekje ushtarake për ta mbajtur Hormuzin të hapur ka të ngjarë të përfshijë një operacion tokësor të rëndësishëm dhe të zgjatur përgjatë një bregdeti malor kundër forcave iraniane të mirë-vendosura, të afta të synojnë anije nga larg në brendësi të vendit.
Kina, një fuqi globale që ende ka lidhje të forta me Iranin dhe është importuesi më i madh i energjisë së transportuar përmes Ngushticës, mund të ketë më shumë ndikim se vendet e tjera.
Çfarë thotë e drejta ndërkombëtare?
Konventa detare e UNCLOS-it që rregullon të drejtën ndërkombëtare të detit thotë se shtetet që kufizohen me ngushticat nuk mund të kërkojnë pagesë thjesht për lejen e kalimit. Megjithatë, ato mund të vendosin tarifa të kufizuara mbi anijet për shërbime specifike, të tilla si pilotimi, rimorkimi ose shërbimet portuale , megjithëse këto mund të mos u imponohen më rëndë anijeve nga vende të caktuara.
A ka tarifa në rrugët ujore ndërkombëtare?
Kanalet, të cilat janë të hapura në vend që të krijohen natyrshëm, trajtohen ndryshe nga ngushticat. Egjipti dhe Panamaja vendosin tarifa për kalimin nëpër Kanalin e Suezit dhe Kanalin e Panamasë. Ngushticat Turke-Bosfori, Deti i Marmarasë dhe Dardanelet midis Detit të Zi dhe Mesdheut rregullohen nga Konventa e Montreux të vitit 1936, e cila garanton kalimin e lirë të anijeve tregtare në kohë paqeje. Kjo konventë i lejon Turqisë të vendosë tarifa standarde për të mbuluar koston e shërbimeve, por nuk e lejon atë të vendosë një tarifë të përgjithshme tranziti. Singapori nuk vendos tarifa për kalimin nëpër Ngushticën e Singaporit.
A janë në rrezik qendrat e tjera tregtare?
Ka pak ngushtica të tjera aq të rëndësishme ose të trazuara sa Ngushtica e Hormuzit. Huthitët e Jemenit herë pas here kanë ndërprerë transportin detar përmes Ngushticës Bab el-Mandab, midis Detit të Kuq dhe Oqeanit Indian, por ka rrugë alternative – megjithëse shumë më të gjata.
Anijet që udhëtojnë midis Oqeanit Indian dhe Detit të Kinës Jugore mund të gjejnë gjithashtu alternativa ndaj Ngushticës së Singaporit dhe Malakës nëse ato bllokohen ndonjëherë, megjithëse nuk ka kërcënime për këtë. Gjithashtu, aktualisht nuk ka asnjë kërcënim për kalimin nëpër Ngushticën e Gjibraltarit midis Atlantikut dhe Mesdheut, ose Øresund midis Atlantikut dhe Baltikut.
