Bota
A mund të jemi realisht të gjithë Marsianë?
Nga Dirk Schulze-Makuch
Në një studim të ri të botuar në revistën “Astrobiology”, Alfonso Davila nga “NASA Ames Research Center”, analizon gjasat që jeta mikrobike të jetë transferuar midis Tokës dhe Marsit, dhe domethënien e saj mbi përpjekjet për të zbuluar jetën në Planetin e Kuq.
Tema po trajtohet tamam në kohë, teksa sonda“Perseverance”e NASA-s ka nisur të kërkojë prova fosile në Kraterin Jezero, dhe kur Agjencia Evropiane e Hapësirës po përgatit lëshimin e sondës së saj “Rosalind Franklin Mars” vitin e ardhshëm.
Të dy sondat janë në kërkim të shenjave të jetës në terrenin antik marsian, që sipas një tjetër studimi të Alan Treimanit nga Instituti Hënor dhe Planetar në Hjuston, kishte 3 episode të dallueshme të banimit të mundshëm.
Puna e Treiman mbështet atë të Davilës, në aspektin që çdo transferim i jetës mikrobike nga një planet në tjetrin – një proces i njohur si panspermia – ka shumë të ngjarë të ketë ndodhur në të njëjtën kohë, në fillim të historisë së planetit Mars. Në atë kohë ishin të favorshme jo vetëm kushtet mjedisore, por edhe shkëmbimi i asteroideve midis Tokës dhe Marsit ishte shumë më i shpeshtë sesa sot.
Davila mendon se biokimia e çfarëdolloj forme të supozuar të jetës marsiane, do të varet nga koha kur ndodhi panspermia. Nga ana tjetër kjo ndikon në metodën e zbulimit të jetës që është më e përshtatshme për t’u përdorur. Nëse shkëmbimi do të ketë ndodhur para se Paraardhësi i Fundit Universal i Përbashkët (LUCA) i jetës të shfaqej në Tokë, gjasat e një transferimi do të ishin të larta.
Por shanset që organizma të tillë primitivë, të cilët mund të mos kishin “shpikur” ende ADN-në, t’i kenë mbijetuan udhëtimit janë shumë të pakta. Nëse do të mbijetonin, këto forma të jetës (tani) Marsiane – ose para-jetës – duhej të ndanin një bazament të përbashkët biokimik me jetën në Tokë.
Por mund të ishin edhe shumë të ndryshme, pasi ato do të kishin ndjekur trajektore të veçanta evolucionare. Dhe kjo ndikon mbi diapazonin e studimit tonë të fundit për kërkimin e “jetës” në Mars. Shansi më i madh që panspermia të ketë pasur sukses, do të ketë qenë i menjëherë pas evoluimit të LUCA-s, rreth 3.9 miliardë deri në 3.5 miliardë vjet më parë.
Gjatë asaj kohe shkëmbimi i masës planetare për shkak të bombardimeve të asteroideve ishte shumë i lartë, dhe bakteret ose arkeat që jetonin në Tokë, ishin mjaftueshëm të fuqishme për t’i mbijetuar udhëtimit në hapësirë. Dhe çdo i porsaardhur nga Toka, do të kishte gjetur një mjedis të banueshëm në Mars.
Pas rreth 3.5 miliardë vitesh, panspermia do të kishte më pak të ngjarë të ndodhte, pasi sasia e materialit të shkëmbyer ndalet shpejt, dhe shumica e Marsit u bë shumë më pak e banueshme. Por mund të mos ketë qenë e pamundur.
Në rast se transferimi do të ndodhte pas LUCA, do të ishin krijuar funksionet e jetës, dhe ne nuk do të prisnim shumë ndryshime biokimike pas mbërritjes në Mars. Nëse gjejmë prova fosile të jetës marsiane, atëherë mund të jemi në gjendje që t’i vendosim ato diku në pemën e jetës së Tokës.
Sa më vonë që të ndodhë panspermia, aq më shumë organizmat marsiane do të ishin të ngjashme me ato në planetin tonë. Sigurisht, ekziston ende mundësia që jeta të zhvillohet e pavarur në Mars. Në atë rast, biokimia mund të jetë mjaft e ndryshme në të dy planetët, gjë që do të ishte skenari më sfidues (por edhe më emocionues) për zbulimin e jetës.
Atëherë, cili drejtim i panspermisë ishte më i mundshëm? Bazuar në vlerësimet e dhëna në studimin e Davilës, një transferim gurësh që përmbante mikroorganizma të vlefshëm nga Marsi në Tokë, do të ishte gati 100 herë më i shpeshtë sesa nga Toka në Mars! Dhe këtu supozojmë që shkëmbi transferues të kishte një diametër prej të paktën 3 metrash, mjaftueshëm për t’i mbrojtur mikroorganizmat e fjetura nga rrezatimi gjatë udhëtimit të tyre ndërplanetar që do të zgjaste deri në 10 milion vjet.
Kjo sepse graviteti i dobët në Mars, e bën më të lehtë që shkëmbinjtë të arratisen nga planeti, dhe ata natyrshëm do të “bien” gravitacionalisht përbrenda Diellit (dhe Tokës). Gjithashtu, Marsi duhet të ketë qenë i banueshëm para Tokës, pasi duke qenë më larg Diellit, ai u ftoh më shpejt dhe nuk përjetoi të njëjtin ndikim shkatërrues që krijoi Hëna tek Toka.
E gjithë kjo bëri që Xhosef Kirshvink dhe Benxhamin Ueis, që të dy nga Instituti i Teknologjisë në Kaliforni, të arrinin 20 vite më parë në përfundimin se paraardhësit tanë të largët mikrobikë ka shumë të ngjarë të vijnë nga Marsi, dhe jo e kundërta. Unë mendoj se ka shumë shanse që ata të kenë të drejtë! / “Air Space Mag” – Bota.al
Presidenti turk, Tayyip Erdogan, tha se do të zhvillojë një telefonatë me Presidentin e SHBA-së, Donald Trump, të hënën për të diskutuar përpjekjet e paqes midis Ukrainës dhe Rusisë, si dhe çështjet që lidhen me Gazën.
Duke folur me gazetarët në Stamboll të premten, Erdogan tha se biseda e tyre e planifikuar për të hënën pasdite do të përqendrohet në zhvillimet kryesore rajonale.
‘Do të kemi një tjetër telefonatë me Presidentin Trump të hënën’, tha ai, duke shtuar se do të diskutojnë zhvillimet midis Rusisë dhe Ukrainës, si dhe situatën në Palestinë.
Erdogan komentoi gjithashtu tubimin e madh pro-Palestinë të mbajtur në Urën e Galatës në Stamboll ditën e Vitit të Ri, duke e cilësuar atë si një mesazh të fuqishëm publik solidariteti.
‘Ndërsa po hynim në vitin e ri, të gjithë pamë një moment historik në Urën e Galatës. Kjo tregoi qartë se Palestina nuk është vetëm’, tha ai.
Ai theksoi se Turqia do të vazhdojë të qëndrojë pranë Gazës dhe popullit palestinez, si në nivel kombëtar ashtu edhe në koordinim me botën e gjerë islame.
‘Ne nuk e kemi braktisur Gazën apo Palestinën dhe as që do ta bëjmë ndonjëherë’, shtoi Erdogan.
Duke kritikuar sulmet e vazhdueshme të Izraelit në Gaza, Erdogan tha se vuajtjet humanitare, veçanërisht të fëmijëve që jetojnë në kushte të vështira, nuk do të mbeten pa përgjigje.
‘Vuajtjet e fëmijëve që jetojnë në tenda të improvizuara mes erës, shiut dhe baltës nuk do të mbeten pa përgjigje dhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu nuk do t’u shpëtojë përgjegjësive’, tha ai.
Erdogan vuri në dukje se përpjekjet për ndihmë humanitare përballen me kufizime të vazhdueshme, duke përfshirë pengesat në shpërndarjen e materialeve të strehimit të përkohshëm në Gaza.
Pavarësisht sfidave, ai tha se Turqia do të vazhdojë të ndjekë të gjitha kanalet e mundshme për të mbështetur palestinezët dhe për të lehtësuar vuajtjet e tyre.
Një ngjarje e rëndë ka tronditur botën e artit dhe kinemasë, pasi Victoria Jones, vajza e aktorit të njohur hollivudian Tommy Lee Jones, është gjetur e pajetë në San Francisko.
Sipas informacioneve paraprake, 34-vjeçarja u gjet pa shenja jete në orët e para të mëngjesit në një hotel luksoz të qytetit. Autoritetet lokale kanë nisur hetimet, ndërsa shkaku i vdekjes mbetet ende i paqartë.
Victoria Jones ishte vajza e aktorit 79-vjeçar, fitues i çmimit Oscar, Tommy Lee Jones, dhe ish-bashkëshortes së tij, Kimberly Clafley. Çifti ka edhe një djalë tjetër, Austin Jones, 43 vjeç.
Edhe pse nuk ndoqi një karrierë të gjatë në kinematografi, Victoria kishte bërë disa paraqitje të shkurtra në aktrim gjatë rinisë së saj. Debutimi i saj i parë në ekran erdhi në vitin 2002, në filmin e suksesshëm “Men in Black II”, ku luajti përkrah babait të saj.
Familja dhe miqtë nuk kanë bërë ende një reagim publik lidhur me ngjarjen, ndërsa priten detaje të mëtejshme nga autoritetet.
Bota
Përleshje vdekjeprurëse midis protestuesve dhe forcave të sigurisë, ndërsa trazirat në Iran shtohen
Trazirat në rritje në Iran raportohet se kanë marrë më shumë jetë njerëzish në ditën e pestë të protestave kundër kostos në rritje të jetesës.
Si agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Fars, ashtu edhe grupi i të drejtave të njeriut, Hengaw, thanë se dy persona kishin vdekur gjatë përleshjeve midis protestuesve dhe forcave të sigurisë në qytetin Lordegan, në Iranin jugperëndimor. Tre persona të tjerë u vranë në Azna dhe një tjetër në Kouhdasht, raportoi Fars, të gjithë në perëndim të vendit.
Të enjten, videot e postuara në mediat sociale treguan makina të djegura gjatë përleshjeve midis protestuesve dhe forcave të sigurisë.
Shumë protestues kanë bërë thirrje për t’i dhënë fund sundimit të udhëheqësit suprem të vendit. Disa kanë bërë thirrje gjithashtu për një kthim në monarki.
Ndërsa dita kalonte, vinin më shumë raportime për trazira në të gjithë vendin, në ditën e pestë të protestave, të shkaktuara nga një rënie e monedhës.
Videot e verifikuara nga BBC Persian tregojnë protesta në qytetin qendror të Lordegan, kryeqytetin Teheran dhe Marvdasht në provincën jugore Fars që u zhvilluan të enjten.
Fars raportoi se në Lordegan u vranë dy persona, duke cituar një zyrtar të informuar. Raporti nuk specifikoi nëse të vrarët ishin protestues apo anëtarë të forcave të sigurisë. Gjithashtu raportoi tre vdekjet në Azna, në provincën fqinje Lorestan, pa specifikuar nëse kishte protestues apo zyrtarë të sigurisë.
Grupi i të drejtave të njeriut Hengaw tha se dy të vrarët në Lordegan ishin protestues, duke i identifikuar ata si Ahmad Jalil dhe Sajjad Valamanesh.
BBC Persian nuk ka qenë në gjendje të verifikojë në mënyrë të pavarur vdekjet.
Mediat shtetërore thanë se një anëtar i forcave të sigurisë të lidhura me Gardën Revolucionare të Iranit (IRGC) u vra në përleshjet me protestuesit të mërkurën në mbrëmje në qytetin Kouhdasht, në provincën perëndimore Lorestan.
BBC nuk ka qenë në gjendje ta verifikojë këtë dhe protestuesit thonë se burri ishte një nga ata dhe u qëllua për vdekje nga forcat e sigurisë.
13 oficerë të tjerë policie dhe anëtarë të Basij u plagosën nga hedhja e gurëve në zonë, tha raporti i medias shtetërore.
Shkollat, universitetet dhe institucionet publike u mbyllën në të gjithë vendin të mërkurën, pasi autoritetet shpallën ditë pushimi bankar në një përpjekje të dukshme për të shuar trazirat.
Në dukje ishte për të kursyer energji për shkak të motit të ftohtë, megjithëse shumë iranianë e panë si një përpjekje për të frenuar protestat.
Ato filluan në Teheran – midis dyqanxhinjve të zemëruar nga një tjetër rënie e ndjeshme e vlerës së monedhës iraniane kundrejt dollarit amerikan në tregun e hapur.
Deri të martën, studentët e universitetit ishin të përfshirë dhe protestat ishin përhapur në disa qytete, me njerëz që brohorisnin kundër sundimtarëve klerikë të vendit.
Protestat kanë qenë më të përhapurat që nga një kryengritje në vitin 2022 e shkaktuar nga vdekja gjatë paraburgimit e Mahsa Amini, një gruaje të re e cila u akuzua nga policia e moralit se nuk e mbante siç duhet vellon. Por ato nuk kanë qenë në të njëjtën shkallë.
Për të parandaluar çdo përshkallëzim, raportohet për masa të rrepta sigurie në zonat e Teheranit ku filluan demonstratat.
Presidenti Masoud Pezeshkian ka thënë se qeveria e tij do t’i dëgjojë “kërkesat legjitime” të protestuesve.
Por prokurori i përgjithshëm, Mohammad Movahedi-Azad, ka paralajmëruar gjithashtu se çdo përpjekje për të krijuar paqëndrueshmëri do të përballet me atë që ai e quajti një “përgjigje vendimtare”.
Krimi në familje, burri dhunon gruan për vdekje, vetëvritet me pistoletë
Erdogan: Do të flasë me Trump të hënën për Gazën dhe Ukrainën
Emrat/ Zbardhet vrasja, shpërthyen me telekomandë boksin elektrik ku humbi jetën Hysni Ymeri, 4 të arrestuar në Shkodër
Gjendet e pajetë në hotel vajza e aktorit të famshëm hollivudian
Kalimet vjetore të migrantëve përmes Kanalit, më të lartat që nga viti 2022
Faqet e para të gazetave në UK
Përleshje vdekjeprurëse midis protestuesve dhe forcave të sigurisë, ndërsa trazirat në Iran shtohen
Gjykata refuzon sekuestrimin e 20 pasurive të Kristjan Boçit dhe Elman Abules
Stuhia Arktike mbërrin në Evropë: ç’mund të presë Ballkani?
Krijohet kompania shtetërore e transportit/ Balluku emëron administrator këshilltarin e saj
Shqipëria hap rrugën për heqjen e tarifave roaming me BE
GJKKO pranon kërkesën e SPAK/ Zgjaten afatet hetimore për dosjen “Bankers”
Ndërron jetë ish-kryeparlamentari i Kosovës, Nexhat Daci
Gjashtë ndryshime të Kampionatit Botëror të vitit 2026
Viti 2026/ BIRN: Drejtësia do të jetë sërish kryefjala
“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
FOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
U kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
Ish-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
Bllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë
Hetimet për atentatin e Rinasit, burime: Autorët pasi dogjën mjetin që përdorën në krim u larguan me ambulancë
Ironia e një dosje sekrete në Harvard: Amerikanë mbroni Trashëgiminë Ilire, Shqiptarët pas ’90-s e shkatërruan …
Bashkimi me euron do të kishte mbuluar koston e NHS-së
Mijëra vetë të ekspozuar ndaj fruthit, alarm në një prej aeroporteve më të ngarkuar në botë
Britania marrëveshje me Angolën dhe Namibinë për kthimin e emigrantëve
Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban
Këta janë 10 kandidatët më të votuar në Vetëvendosjes
-
Albania2 days ago“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
-
UK4 days agoFOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
-
Albania4 days agoU kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
-
Albania6 days ago
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
-
UK2 days agoVizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
-
UK6 days ago
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
-
Sports4 days agoIsh-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
-
UK3 days agoBllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë