UK
Bota nuk është e përgatitur për mot ekstrem, ekspertja britanike tregon hapat që duhet t’i ndërmarrin qeveritë
Shkencëtarët paralajmërojnë se ngjarje të motit ekstrem do të ndodhin gjithnjë e më shumë në të ardhmen.
Sipas tyre, bota është më e nxehtë se në kohërat para-industriale dhe kjo i bën më intensive përmbytjet, stuhitë apo valët e nxehtësisë.
Hayley Fowler, ligjëruese e ndryshimeve klimatike në Universitetin Newcastle në Mbretërinë e Bashkuar, thotë në një intervistë për Radion Evropa e Lirë se ngjarjet e tilla i ndikon edhe faktori njeri dhe bën thirrje për zvogëlimin urgjent të gazrave serë.
Fowler thotë se vendet, në përgjithësi, nuk janë të përgatitura për mot ekstrem, “nuk kanë sisteme të paralajmërimit, as menaxhimit”.
Ajo tregon hapat që duhet t’i ndërmarrin qeveritë, sepse, siç thotë, ka fshatra dhe qytete, ku njerëzit nuk duhet të jetojnë më, pasi ato “do të përmbyten gjithnjë e më shumë”.
Fowler flet edhe për përmbytjet masive në Gjermani, që shkaktuan numër të lartë viktimash dhe shkatërrime të mëdha.
Profesoreshë Fowler, ngjarje të motit ekstrem po bëhen të zakonshme në të gjithë botën. Brenda disa ditësh kemi parë përmbytje masive në Evropën Perëndimore, zjarre në Arktik dhe valë rekorde të nxehtësisë në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada. Cili është shpjegimi juaj për këto?
Hayley Fowler: Bota është tashmë 1.2 gradë më e nxehtë se në kohërat para-industriale. Kjo është mesatarja globale. Temperaturat ekstreme rriten me ritme shumë më të shpejta se temperaturat mesatare globale. Për valën e nxehtësisë në Kanada, organizata Atribuimi i Motit në Botë ka nxjerrë një raport, ku thuhet se ajo është pasojë e ndryshimeve klimatike. Pra, është e sigurt se kjo ngjarje është përkeqësuar për shkak të ngrohjes globale. Pastaj, edhe përmbytjet, si ato që kemi parë javën e kaluar në Gjermani, janë më intensive, për shkak të atmosferës më të ngrohtë në të cilën jetojmë.
A mund të parashikohen këto ngjarje në shkallën që ndodhin? Kemi parë që përmbytjet në Gjermani kanë shkaktuar shumë viktima dhe shkatërrime.
Hayley Fowler: Po, përmbytjet në Gjermani kanë qenë shumë mirë të parashikuara nga parashikuesit e motit. Pra, nuk janë shkencëtarët e klimës që ndjekin këtë gjë, por parashikuesit e motit. Ata i kanë parashikuar reshjet ekstreme të shiut në Gjermani që nga e hëna e javës së kaluar. Por – cilado që të ketë qenë arsyeja – paralajmërimet e tyre nuk janë marrë parasysh. Unë nuk jam e sigurt se ku saktësisht është ndërprerë komunikimi, por reshjet ekstreme të shiut janë parashikuar. Ndoshta paralajmërimet edhe janë dërguar, por njerëzit kanë menduar se nuk do të ketë përmbytje, sepse përmbytje të tilla nuk mbahen mend. Por, ndoshta paralajmërimet edhe nuk janë dërguar. Unë mendoj se duhet një analizë e madhe e kësaj ngjarjeje.
Këto ngjarje, siç e thatë edhe ju, vijnë në kohën e ndryshimeve klimatike. Por, sa i kanë ndikuar ndryshimet klimatike përmbytjet e fundit në Evropë?
Hayley Fowler: Ndryshimet klimatike i kanë ndikuar këto përmbytje në Evropë, sepse ne po jetojmë në një botë më të nxehtë se në të kaluarën dhe ky fakt i bën ngjarjet e tilla më intensive. Organizata Atribuimi i Motit në Botë do të bëjë analiza për të parë se sa ka ndikuar ngrohja globale në këto përmbytje, por rezultatet do të jenë në dispozicion për rreth një muaj.
A ka ndikime edhe nga njerëzit? Mendoj në zhvillimet pranë lumenjve, për shembull.
Hayley Fowler: Po, padyshim. Ne po flasim për përmbytje historike. Por, këto vende janë përmbytur edhe para rreth 70 vjetësh, edhe më herët. Popullsia, ndërkohë, është rritur masivisht dhe në ato pjesë të Gjermanisë, që kanë qenë zona të përmbytura, ka pasur shumë ndërtime. Për t’i përballuar këto lloje ngjarjesh, nuk duhet ndërtuar në zona përmbytjesh, duhet kuptuar më mirë rrezikun e mundshëm për komunitetet dhe duhet pasur sisteme më të zhvilluara të paralajmërimit dhe menaxhimit të emergjencave.
Sa të përgatitura janë vendet për t’u përballur me motin ekstrem?
Hayley Fowler: Nuk duket sikur jemi shumë mirë të përgatitur. Në Mbretërinë e Bashkuar, disa javë më parë, kishte një raport nga Komiteti për Ndryshimin e Klimës, i cili analizoi shpejtësinë me të cilën Britania e Madhe po përshtatet në trajtimin e ngjarjeve të tilla të motit ekstrem. Ka dalë se hendeku po zgjerohet – rreziqet rriten, ndërsa ne nuk ndërmarrim veprime. Unë dyshoj se kështu është rasti me shumicën e vendeve të botës. Ne thjesht nuk kemi në dispozicion sisteme të paralajmërimit dhe menaxhimit të këtyre fatkeqësive dhe sigurisht që nuk kemi menduar mjaft mirë në përshtatjen e infrastrukturës.
A do të shohim më shpesh këtë lloj moti ekstrem?
Hayley Fowler: Puna që unë dhe ekipi im kemi bërë me Zyrën Meteorologjike në Mbretërinë e Bashkuar, për më shumë se një dekadë tani, sugjeron se do të kemi më shumë ngjarje si këto. Do të shohim stuhi shiu shumë më intensive në të ardhmen. Do të shohim stuhi erërash dhe, rrjedhimisht, akumulime më të mëdha të të reshurave. Për këtë arsye, padyshim se edhe rreziku nga përmbytjet do të rritet.
Atëherë, si duhet t’i përshtatemi këtij moti ekstrem për të zvogëluar rrezikun?
Hayley Fowler: Është e vështirë. Siç e thashë edhe më herët, ne duhet të mendojmë së pari për paralajmërimin e emergjencave dhe menaxhimin. Kur i parashikojmë këto ngjarje dhe e dimë se do të ketë përmbytje të rënda, duhet t’i largojmë njerëzit. Kjo është gjëja e parë që duhet bërë: të shpëtojmë jetë. Pastaj, duhet të mendojmë për shtëpitë e reja. Nuk duhet të ndërtojmë shtëpi të reja në zona përmbytjesh ose zona që janë në rrezik nga ngjarjet e motit ekstrem. Ndoshta ka edhe disa pjesë, fshatra ose qytete, ku njerëzit nuk duhet të jetojnë më, sepse ato do të përmbyten gjithnjë e më shumë.
Çfarë duhet të bëjnë qeveritë? Çfarë hapash duhet të ndërmarrin ato?
Hayley Fowler: Qeveritë duhet të bëjnë dy gjëra. E para – që është jashtëzakonisht urgjente – duhet të miratohen politika dhe të financohen teknologji të reja, për të zvogëluar sasinë e gazrave serë që ne i përdorim si shoqëri. Pra, duhet të zvogëlojmë masivisht sasinë e gazrave serë që ne përdorim. [V.j. gazrat serë, sipas shkencëtarëve, ndikojnë në ngrohjen globale]. Çdo zvogëlim që bëjmë tani, do të zvogëlonte sasinë e këtyre ngjarjeve ekstreme të motit në të ardhmen. Së dyti, brenda të gjitha politikave qeveritare duhet të adaptojmë edhe klimën. Duhet të mendojmë, për shembull, se si t’i bëjmë shtëpitë më fleksibile ndaj valëve të nxehtësisë në të ardhmen, më fleksibile ndaj përmbytjeve. Ne duhet ta kuptojmë se cilat janë rreziqet aktuale.
Kjo që ka ndodhur në Evropë javën e kaluar, a mund të shërbejë si leksion për të vepruar më shpejt?
Hayley Fowler: Mendoj se po. Ngjarjet ekstreme të motit po ndodhin me rregullsi gjithnjë e më të madhe në të gjithë botën. Këtë vit janë thyer shumë rekorde. Kjo duhet të jetë zile zgjimi për qeveritë në të gjithë botën, që të veprojnë për të zvogëluar emetimet e gazrave serë sa më shpejt që të jetë e mundur. Ngjarjet e fundit janë vetëm një shenjë se çfarë mund të ndodhë në të ardhmen. /REL/
UK
Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
Nëse po udhëtoni në Mbretërinë e Bashkuar, duke nisur nga kjo javë, do t’ju duhet të aplikoni në internet për një autorizim udhëtimi përpara se të niseni.
Duke filluar nga e mërkura, Mbretëria e Bashkuar do t’u kërkojë qytetarëve amerikanë, kanadezë dhe shtetasve nga më shumë vende të tjera që të kenë një autorizim elektronik udhëtimi, ose ETA.
ETA është një paraautorizim për udhëtarët nga vendet ku Mbretëria e Bashkuar nuk kërkon viza. Britania filloi programin në vitin 2024 për vizitorët nga Bahreini, Kuvajti, Omani, Katari, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Ndërsa tani, ai hyn në fuqi për shumë vende të tjera.
Shtetet e Bashkuara kanë kërkesa të ngjashme për shtetasit nga vendet e Bashkimit Evropian, Britania e Madhe dhe vende të tjera, që nuk u kërkohet të kenë vizë për të hyrë. Më vonë në vitin 2025, vendet e BE-së do t’u kërkojnë shtetasve amerikanë dhe atyre nga vende të tjera kritere të tilla.
Qytetarët nuk kanë nevojë për një ETA nëse kanë vizë dhe janë të autorizuar të jetojnë, punojnë ose studiojnë në Mbretërinë e Bashkuar.
Aplikimi bëhet në internet duke përdorur aplikacionin ETA të Mbretërisë së Bashkuar për Android dhe iPhone dhe kushton 10 paund. Autorizimi vlen për dy vjet dhe për vizita deri në gjashtë muaj. Tarifa paguhet me kartë krediti.
Udhëtarët do të duhet të ngarkojnë fotografi të pasaportës së tyre dhe të tyre për të aplikuar. Gjithashtu, atyre do t’u duhet autorizimi edhe nëse bëjnë udhëtim në një vend tjetër, por me ndalesë në një aeroport në Mbretërinë e Bashkuar.
Qytetarë që kishin planifikuar të udhëtonin sot nga Londra drejt Tiranës me kompaninë ajrore “Wizz Air” kanë denoncuar sërish mungesë serioziteti dhe kompetence nga ana e kësaj kompanie.
Sipas denoncuesve, pas imbarkimit dhe hyrjes në avion, ata janë detyruar të zbresin sërish me arsyetimin se në kontenier ishte ndezur një sinjal paralajmërues.
Pas zbritjes, udhëtarët janë përballur me orë të tëra pritjeje pa asnjë informacion të qartë, ndërsa i vetmi shpjegim i dhënë nga kompania ka qenë se ekziston një problem teknik.
Qytetarët kërkojnë reagim të menjëhershëm dhe nisjen sa më shpejt drejt destinacionit të tyre, ku i presin familjarët për t’u bashkuar me festat. Ata theksojnë se kjo nuk është hera e parë që hasin probleme me këtë kompani ajrore.
“Wizz Air” është shpeshherë objekt ankesash për vonesa të shumta, anulime në momentet e fundit dhe mungesë komunikimi apo përgjigjeje ndaj udhëtarëve.
Pas 58000 kilometrash ecje rreth botës, ish-parashutisti është pothuajse në shtëpi në Hull… 27 vite më vonë.
Ai ishte i burgosur në Panama, i shpëtoi për fije dëbimit nga Rusia dhe u është shmangur bandave të drogës në Amerikën Qendrore.
Por ish-ushtari britanik i njësive parashutiste Karl Bushby i frikësohet faktit se odiseja e tij 27-vjeçare – rrugëtimi në këmbë nga Kili drejt shtëpisë – mund të dështojë pikërisht në Tunelin e La Manshit.
Atij mund t’i duhet të kthehet me not në Britaninë e Madhe nëse dëshiron të përmbushë qëllimin e tij: të udhëtojë nga Amerika e Jugut deri në vendlindjen e tij, Hull, pa përdorur asnjë mjet transporti.
Bushby, tani 56 vjeç, u nis nga Kili në vitin 1998 duke besuar se ekspedita e tij do zgjaste 12 vjet.
Gjeopolitika, lufta dhe problemet me vizat e ngadalësuan progresin e tij, por 58 mijë kilometra më vonë – përfshirë ecjen përgjatë gjithë Amerikës së Veriut – ai tani ndodhet në Hungari dhe pret të kalojë Kanalin e La Manshit në tetor të vitit të ardhshëm.
Megjithatë, Bushby është i shqetësuar se mund t’i hidhet poshtë leja për të ecur përmes tunelit të shërbimit të Eurostar-it. Kjo është mundësia e parapëlqyer që do t’i lejonte atij t’i përmbahej rregullit që i vuri vetes: të mos përdorë asnjë transport të mekanizuar, përfshirë tragetet. Por, nëse do t’i duhet, ai mund ta kalojë me not.
Kjo nuk do ishte hera e parë që ai sfidon ujin. Në gusht të vitit të kaluar, ai notoi më shumë se 270 kilometra në 31 ditë përgjatë Detit Kaspik për të shmangur hyrjen në Iran ose Rusi.
Udhëtimi i tij e ka përballur gjithashtu me bandat në “Darien Gap” në Amerikën e Jugut, ka kaluar Ngushticën e ngrirë të Beringut dhe ka kaluar 18 ditë në burg në Panamá pasi kaloi kufirin nga Kolumbia, i cili ishte mbyllur për shkak të konfliktit.
Rusia ishte veçanërisht e vështirë. Ai për pak u dëbua në vitin 2006 pasi nuk kishte hyrë përmes një pike kufitare të saktë.
Dhe në vitin 2013, ai bëri një shmangie drejt SHBA-së për të protestuar kundër ndalimit të vizës, duke ecur nga bregu perëndimor deri te ambasada ruse në bregun lindor. Vetëm në vitin 2017 ai mundi të rifillonte udhëtimin e tij dhe të kalonte në Mongoli.
Kur të mbërrijë përfundimisht në pragun e shtëpisë së nënës së tij në Hull, Bushby do përballet me një sfidë të re – të vendosë se çfarë do të bëjë më pas.
Ai tha: “Është paksa frikësuese. Si çdokush që ka pasur një karrierë të gjatë, është dita e daljes në pension. Qëllimi i jetës sime për 27 vitet e fundit thjesht do ndalojë vërtet menjëherë.”
“Mendoj se duhet të gjej diçka për t’u marrë. Nuk dua të rri kot. Duhet të rritem dhe të gjej një punë, kjo është e kotë. Por do ta zgjidhim.”
Tuneli i shërbimit shtrihet midis dy linjave hekurudhore të Eurostar-it dhe përdoret për mirëmbajtje dhe evakuimin e pasagjerëve në rast urgjence. Për ta përdorur atë duhet siguruar leje e posaçme.
Çiklisti britanik Chris Froome u bë personi i parë që kaloi me biçikletë përmes tunelit në vitin 2014, ndërsa Lance Dyer, një afrikano-jugor, kaloi përmes tij ilegalisht në vitin 2005 me shapka. Ai u arrestua nga policia franceze.
Bushby tha: “Nuk kemi kontaktuar ende zyrtarisht për të marrë lejen, e kam letrën gati, thjesht duhet të gjej kontaktin e duhur. Marrja e lejes…nuk e di sa e vështirë mund të jetë. Jam optimist, por do ta shohim.”
Ai bëri shaka: “Alternativa e parë do të ishte të merrja pengje. Dhe e fundit, të notoja.”
Kush ishin lajmet më të çuditshme dhe virale nga bota në vitin 2025
Putin në fjalimin për Vitin e Ri: Rusia do të fitojë në Ukrainë
Kisha Ortodokse nesër shërbesë për Vitin e Ri, përkon me 70-vjetorin e kryepeshkopit Joan
Sir Ferguson sot në 84-vjetorin e tij i rikthehet historisë personale: Nuk fola dy vite me babain…vetëm pija alkool
10 shpikjet “Hi-Tech” më të bujshme të 2025-ës që po ndryshojnë botën
Presidenti i Kinës mban fjalimin e fundvitit: Në 2026-ën zotohem të bashkohemi me Tajvanin
Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
”Kalaja” e pamposhtur, Arsenali pa humbje në ”Emirates” në pjesën e parë të sezonit
Zgjedhjet në Kosovë, minus 52 mijë vota, si shpjegohet rënia e LDK-së?
Ambasada e SHBA në Tiranë u uron shqiptarëve Vitin e Ri: Të forcojmë partneritetin tonë!
“Gjermania po plaket!”, Merz u drejtohet qytetarëve: 2026-a është një pikë kthese për kombin tonë
“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
58000 kilometra në këmbë nga Kili në Britani, historia e pazakontë e ish-ushtarit
Kosova ngre aktakuzë ndaj 21 personave për masakrën e Reçakut
Dy shtetet që e festojnë të parët Vitin e Ri
FOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
U kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
Ish-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
Bllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë
Hetimet për atentatin e Rinasit, burime: Autorët pasi dogjën mjetin që përdorën në krim u larguan me ambulancë
Ironia e një dosje sekrete në Harvard: Amerikanë mbroni Trashëgiminë Ilire, Shqiptarët pas ’90-s e shkatërruan …
Bashkimi me euron do të kishte mbuluar koston e NHS-së
Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
Këta janë 10 kandidatët më të votuar në Vetëvendosjes
Mijëra vetë të ekspozuar ndaj fruthit, alarm në një prej aeroporteve më të ngarkuar në botë
Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban
Britania marrëveshje me Angolën dhe Namibinë për kthimin e emigrantëve
-
UK3 days agoFOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
-
Albania3 days agoU kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
-
Albania10 hours ago“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
-
Albania4 days ago
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
-
UK4 days ago
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
-
Sports2 days agoIsh-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
-
UK1 day agoBllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë
-
Albania3 days agoHetimet për atentatin e Rinasit, burime: Autorët pasi dogjën mjetin që përdorën në krim u larguan me ambulancë