Bota
”Der Spiegel”: Skenarë dhe shpresa kundër COVID-19
Nuk është kënaqësi të rrish ulur gjithë ditën në shtëpi. Të mungojnë lëvizja dhe ajri i pastër, ndërkohë që fëmijët tërbohen dhe kur si alternativë ke vetëm mërzinë dhe zymtësinë. Sa ditë ose javë duhet të vazhdojë kjo? Kur do të marrë fund kjo historia e koronavirusit?, shkruan Holger Dambeck për gazetën gjermane ”Der Spiegel”.
Kjo nuk është vetëm një pyetje për të gjithë ata që pak a shumë janë në ”arrest shtëpiak”. Shumë kompani janë në prag të shkatërrimit sepse puna është pakësuar dhe klientët nuk vijnë më.
Se sa do të zgjasë ky bllokim varet kryesisht nga sa do të vazhdojë të implementohet.
Kjo është treguar nga modelet e ashtuquajtura pandemike, siç është ajo e studiuesve të Universitetit të Bazelit ose ajo e programuesit Gabriel Goh.
Por, këtu kemi diçka paradoksale: sa më shumë ta frenojmë përhapjen e çrregullt të koronavirusit, aq më gjatë duhet të marrim masa kufizuese. Sepse atëherë kurba e infeksioneve të reja do të jetë më e sheshtë, por virusi do të jetë i papërmbajtshëm në Gjermani për një kohë shumë të gjatë.
Sidoqoftë, një gjë është e qartë: nëse nuk ka ilaçe ose vaksina në dispozicion gjatë muajve të ardhshëm, atëherë bllokimi mund të zgjasë, në raste ekstreme deri në vitin 2021, një parashikim i zymtë ky.
Tre skenarët e mëposhtëm përdorin Gjermaninë si një shembull për të treguar se si mund të rritet numri i të infektuarve, pavarësisht nga sa kufizuese janë masat e marra.
Të gjitha simulimet fillojnë në 1 mars 2020 me rreth 1 700 persona të infektuar dhe vazhdojnë për një vit. Llogaritjet marrin parasysh edhe aftësitë e spitaleve. Modeli supozon se mesatarisht rreth 1% e të gjitha rasteve me Covid-19 përfundojnë me vdekje. Ai merr parasysh që vdekshmëria rritet me moshën.
Skenari 1: Shpërthimi i pakontrolluar
Në skenarin e parë nuk merren masa mbrojtëse. Nëse llogaritni çdo ditë se sa njerëz infektohen në Gjermani atë ditë, ju do të arrini një maksimum prej 22,5 milionë në mes të majit. Nga fillimi i korrikut, ky numër do të bjerë shpejt në nën 100 000.
Në këtë skenar, kriza e koronës do të ishte më e shpejtë – por me një çmim që askush nuk dëshiron ta paguajë. Sipas llogaritjes së modelit, deri në 500 000 njerëz do të kishin nevojë për kujdes mjekësor intensiv në të njëjtën kohë. Sidoqoftë, në Gjermani nuk ka as 30 000 vende të ashtuquajtura ICU. Si rezultat, më shumë se 700 000 njerëz mund të vdisnin brenda disa muajve. Më shumë se 70 milionë gjermanë do të ishin infektuar me virusin e koronës deri në fillim të verës, por që do t’i mbijetonin infeksionit.
Skenari 2: Shpërthim i moderuar
Sheshimi i kurbës – pra sheshimi i rritjes së numrit të të infektuarve. Kjo është pikërisht ajo që bëhet në skenarin e dytë. Studiuesit po zvogëlojnë infeksionin nga një person në tjetrin. Sipas supozimeve të modelit, një person i infektuar infekton mesatarisht 2,7 persona pa masa mbrojtëse. Nëse kjo vlerë mund të zvogëlohet, kurba e infeksioneve të reja të zbuluara bëhet më e sheshtë.
Në skenarin “e moderuar”, shkalla e transmetimit bie me rreth një të tretën nga 1 marsi deri në 1 maj dhe më pas mbetet në këtë vlerë. Prandaj, një person i infektuar infekton shumë më pak njerëz sesa pa masa mbrojtëse. Si rezultat, kulmi i kurbës së infektuar zhvendoset në qershor me rreth një muaj. Në vend të 22 milionë personave, pak më pak se 8 milionë infektohen në të njëjtën kohë. Në shtator, numrat e përditshëm të infektuar do të binin nën vlerën 100 000.
Megjithëse kurba është shumë më e sheshtë, sistemi shëndetësor do të shembej edhe këtu. Në kulmin e saj, më shumë se 200 000 njerëz do të kishin nevojë për kujdes intensiv mjekësor në të njëjtën kohë – pothuajse dhjetë herë më shumë sesa ka vende në dispozicion. Sipas simulimit, do të kishte rreth 500 000 vdekje.
Skenari 3: Kurba e sheshtë
Në skenarin e tretë, kurba e infeksionit është sheshuar aq shumë sa numri i personave të sëmurë rëndë mbetet gjithmonë më i vogël se numri i vendeve në njësitë e kujdesit intensiv.
Ne e zhvilluam këtë skenar për një vit duke filluar nga 1 marsi i vitit 2020. Sipas kësaj, numri i të infektuarve do të arrijë kulmin vetëm në janar 2021 – rreth 450 000.
Sipas llogaritjeve të modelit, numri i përditshëm i pacientëve të klasifikuar si të sëmurë rëndë në këtë ditë do të ishte maksimumi 15 000.
Sipas llogaritjeve, numri i vdekjeve do të ishte pak më shumë se 100 000 deri në 1 mars 2021. Ky ështe sërish një numër i tmerrshëm – por dukshëm më pak se në dy llogaritjet e tjera të modelit.
Sidoqoftë, ky skenar ka një disavantazh serioz, pasi do të duhet shumë kohë që situata të qetësohet.
“Për sa kohë që një pjesë e madhe e popullatës nuk është e infektuar, kufizimet janë të nevojshme për të parandaluar që numri i rasteve të rritet përsëri”, thotë Richard Neher, një studiues nga Bazeli.
Ose siç e ka thënë virologu i njohur, Christian Drosten: ”lufta kundër virusit nuk është një sprint, por një maratonë”.
Ka shpresë!
Perspektiva se do të rrimë të bllokuar gjysmë viti ose një vit do të frikësojë shumë njerëz – por nuk ka pse të jetë kështu. Studiuesit thjesht nuk dinë mjaftueshëm për virusin dhe përhapjen e tij që të jenë në gjendje të japin një deklaratë të besueshme.
Mund të rezultojë që numri i të infektuarve të padetektuar është shumë më i madh se sa pritej. Nëse, siç sugjeron një studim, ka pasur 10 herë më shumë raste sesa në statistikat aktuale, shkalla e vdekshmërisë do të ishte shumë më e ulët. Një numër i lartë i të infektuarve do të ishte më pak i rrezikshëm për sistemin shëndetësor.
Por, shpresa më e madhe qëndron te studiuesit që punojnë intensivisht për prodhimin e ilaçeve dhe vaksinave.
Sa më shpejt që këto të jenë në dispozicion, aq më shpejt do të përfundojë kriza e koronës. Me një përbërës aktiv në dispozicion, që ndihmon drejtpërdrejt të sëmurët rëndë, masat mbrojtëse mund të zvogëlohen shpejt.
“Unë jam shumë optimist se do të ketë një vaksinë në 12 muajt e ardhshëm”, thotë Richard Neher.
”Njerëzit kanë një kohë të vështirë përpara. Por unë mendoj se është e mundur që virusi të përmbahet. Kina, Koreja e Jugut dhe Singapori na treguan se kjo mund të ndodhë”, përfundon Neher./ATSH
Bota
Përleshje vdekjeprurëse midis protestuesve dhe forcave të sigurisë, ndërsa trazirat në Iran shtohen
Trazirat në rritje në Iran raportohet se kanë marrë më shumë jetë njerëzish në ditën e pestë të protestave kundër kostos në rritje të jetesës.
Si agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Fars, ashtu edhe grupi i të drejtave të njeriut, Hengaw, thanë se dy persona kishin vdekur gjatë përleshjeve midis protestuesve dhe forcave të sigurisë në qytetin Lordegan, në Iranin jugperëndimor. Tre persona të tjerë u vranë në Azna dhe një tjetër në Kouhdasht, raportoi Fars, të gjithë në perëndim të vendit.
Të enjten, videot e postuara në mediat sociale treguan makina të djegura gjatë përleshjeve midis protestuesve dhe forcave të sigurisë.
Shumë protestues kanë bërë thirrje për t’i dhënë fund sundimit të udhëheqësit suprem të vendit. Disa kanë bërë thirrje gjithashtu për një kthim në monarki.
Ndërsa dita kalonte, vinin më shumë raportime për trazira në të gjithë vendin, në ditën e pestë të protestave, të shkaktuara nga një rënie e monedhës.
Videot e verifikuara nga BBC Persian tregojnë protesta në qytetin qendror të Lordegan, kryeqytetin Teheran dhe Marvdasht në provincën jugore Fars që u zhvilluan të enjten.
Fars raportoi se në Lordegan u vranë dy persona, duke cituar një zyrtar të informuar. Raporti nuk specifikoi nëse të vrarët ishin protestues apo anëtarë të forcave të sigurisë. Gjithashtu raportoi tre vdekjet në Azna, në provincën fqinje Lorestan, pa specifikuar nëse kishte protestues apo zyrtarë të sigurisë.
Grupi i të drejtave të njeriut Hengaw tha se dy të vrarët në Lordegan ishin protestues, duke i identifikuar ata si Ahmad Jalil dhe Sajjad Valamanesh.
BBC Persian nuk ka qenë në gjendje të verifikojë në mënyrë të pavarur vdekjet.
Mediat shtetërore thanë se një anëtar i forcave të sigurisë të lidhura me Gardën Revolucionare të Iranit (IRGC) u vra në përleshjet me protestuesit të mërkurën në mbrëmje në qytetin Kouhdasht, në provincën perëndimore Lorestan.
BBC nuk ka qenë në gjendje ta verifikojë këtë dhe protestuesit thonë se burri ishte një nga ata dhe u qëllua për vdekje nga forcat e sigurisë.
13 oficerë të tjerë policie dhe anëtarë të Basij u plagosën nga hedhja e gurëve në zonë, tha raporti i medias shtetërore.
Shkollat, universitetet dhe institucionet publike u mbyllën në të gjithë vendin të mërkurën, pasi autoritetet shpallën ditë pushimi bankar në një përpjekje të dukshme për të shuar trazirat.
Në dukje ishte për të kursyer energji për shkak të motit të ftohtë, megjithëse shumë iranianë e panë si një përpjekje për të frenuar protestat.
Ato filluan në Teheran – midis dyqanxhinjve të zemëruar nga një tjetër rënie e ndjeshme e vlerës së monedhës iraniane kundrejt dollarit amerikan në tregun e hapur.
Deri të martën, studentët e universitetit ishin të përfshirë dhe protestat ishin përhapur në disa qytete, me njerëz që brohorisnin kundër sundimtarëve klerikë të vendit.
Protestat kanë qenë më të përhapurat që nga një kryengritje në vitin 2022 e shkaktuar nga vdekja gjatë paraburgimit e Mahsa Amini, një gruaje të re e cila u akuzua nga policia e moralit se nuk e mbante siç duhet vellon. Por ato nuk kanë qenë në të njëjtën shkallë.
Për të parandaluar çdo përshkallëzim, raportohet për masa të rrepta sigurie në zonat e Teheranit ku filluan demonstratat.
Presidenti Masoud Pezeshkian ka thënë se qeveria e tij do t’i dëgjojë “kërkesat legjitime” të protestuesve.
Por prokurori i përgjithshëm, Mohammad Movahedi-Azad, ka paralajmëruar gjithashtu se çdo përpjekje për të krijuar paqëndrueshmëri do të përballet me atë që ai e quajti një “përgjigje vendimtare”.
Të paktën 24 persona u vranë dhe më shumë se 50 të tjerë u plagosën në një sulm me dron ukrainas në një hotel dhe kafene në Kherson gjatë festimeve të Vitit të Ri, tha Vladimir Saldo, guvernatori i emëruar nga Rusia i rajonit në jug të Ukrainës.
Në një postim në Telegram, Saldo sqaroi se sulmi ndodhi në Horli, një fshat bregdetar pranë gadishullit të Krimesë, të cilin Rusia e ka aneksuar.
Policia holandeze njoftoi të enjten se gjatë festimeve të natës së Vitit të Ri është përballur me një valë dhune të paprecedentë. Oficerët e rendit u sulmuan me fishekzjarre dhe mjete shpërthyese, ndërsa incidente të shumta u regjistruan në qytete të ndryshme të vendit, duke përfshirë sulme ndaj policisë dhe zjarrfikësve.
Sipas BBC, në Amsterdam u përfshi nga flakët kisha historike Vondelkerk, e ndërtuar në vitin 1872 dhe e vendosur pranë parkut Vondelpark. Zjarri shpërtheu në orët e para të Vitit të Ri, duke shkaktuar shembjen e kullës 50 metra të lartë dhe dëmtime të rënda në çati. Autoritetet bëjnë të ditur se, megjithë dëmet, struktura e kishës pritet të mbetet e qëndrueshme.
Mediat lokale raportuan për dy viktima në Holandë si pasojë e incidenteve me fishekzjarre: një 17-vjeçar nga Nijmegen dhe një burrë 38-vjeçar nga Aalsmeer. Ndërkohë, në Rotterdam, spitali i specializuar për sëmundjet e syrit trajtoi 14 persona me lëndime të rënda okulare, mes tyre 10 të mitur, dhe dy pacientë iu nënshtruan ndërhyrjeve kirurgjikale.
Ngjarje të rënda u shënuan edhe në Gjermani, ku policia e qytetit Bielefeld konfirmoi se dy të rinj 18-vjeçarë humbën jetën pasi përdorën fishekzjarre të prodhuara artizanalisht.
Në qytetin jugor holandez Breda, forcat e policisë u sulmuan me bomba benzine. Kryetarja e Unionit të Policisë, Nine Kooiman, deklaroi se edhe vetë është goditur me fishekzjarre dhe eksplozivë gjatë shërbimit në Amsterdam, duke e cilësuar situatën si jashtëzakonisht të dhunshme dhe të paprecedentë.
Sipas Shoqatës Holandeze të Piroteknikës, shpenzimet për fishekzjarre këtë vit arritën në 129 milionë euro, shifër rekord. Autoritetet kanë bërë të ditur se ndalimi i fishekzjarreve jozyrtare pritet të hyjë në fuqi në vitin 2026.
Kalimet vjetore të migrantëve përmes Kanalit, më të lartat që nga viti 2022
Faqet e para të gazetave në UK
Përleshje vdekjeprurëse midis protestuesve dhe forcave të sigurisë, ndërsa trazirat në Iran shtohen
Gjykata refuzon sekuestrimin e 20 pasurive të Kristjan Boçit dhe Elman Abules
Stuhia Arktike mbërrin në Evropë: ç’mund të presë Ballkani?
Krijohet kompania shtetërore e transportit/ Balluku emëron administrator këshilltarin e saj
Shqipëria hap rrugën për heqjen e tarifave roaming me BE
GJKKO pranon kërkesën e SPAK/ Zgjaten afatet hetimore për dosjen “Bankers”
Ndërron jetë ish-kryeparlamentari i Kosovës, Nexhat Daci
Gjashtë ndryshime të Kampionatit Botëror të vitit 2026
Viti 2026/ BIRN: Drejtësia do të jetë sërish kryefjala
24 të vdekur nga një sulm me dron ukrainas, në Kherson
Kupa e Afrikës/ 16 ekipe kualifikohen në turin e dytë
Bixhoz dhe drogë në një godinë trekatëshe në mes të Lezhës
10 gënjeshtrat e vitit 2025
“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
FOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
U kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
Ish-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
Bllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë
Hetimet për atentatin e Rinasit, burime: Autorët pasi dogjën mjetin që përdorën në krim u larguan me ambulancë
Ironia e një dosje sekrete në Harvard: Amerikanë mbroni Trashëgiminë Ilire, Shqiptarët pas ’90-s e shkatërruan …
Bashkimi me euron do të kishte mbuluar koston e NHS-së
Mijëra vetë të ekspozuar ndaj fruthit, alarm në një prej aeroporteve më të ngarkuar në botë
Britania marrëveshje me Angolën dhe Namibinë për kthimin e emigrantëve
Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban
Brigitte Bardot: Bjondia seksi që revolucionarizoi kinemanë franceze
-
Albania2 days ago“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
-
UK4 days agoFOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
-
Albania4 days agoU kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
-
Albania6 days ago
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
-
UK2 days agoVizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
-
UK6 days ago
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
-
Sports4 days agoIsh-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
-
UK3 days agoBllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë