Një gjyq historik për varësi nga mediat sociale, në të cilin pritet të dëshmojnë drejtuesit më të lartë të teknologjisë, fillon të martën në Kaliforni.
Paditësja, një grua 19-vjeçare e identifikuar me inicialet KGM, pretendon se dizajni i algoritmeve të platformave e la të varur nga mediat sociale dhe ndikoi negativisht në shëndetin e saj mendor.
Të pandehurit përfshijnë Meta – e cila zotëron Instagram dhe Facebook – pronarin e TikTok, ByteDance dhe pronarin e YouTube, Google. Snapchat u pajtua me paditësen javën e kaluar.
Çështja e ndjekur nga afër në Gjykatën e Lartë të Los Angeles është e para në një valë padish të tilla, të cilat mund të sfidojnë një teori ligjore të përdorur nga firmat e teknologjisë për t’u mbrojtur nga fajësia në SHBA.
‘Algoritme të rrezikshme dhe varësie’
Kompanitë e mediave sociale të përmendura kanë thënë se provat e paditëses nuk arrijnë të vërtetojnë se ato janë përgjegjëse për dëmet e dyshuara si depresioni dhe çrregullimet e të ngrënit.
Çështja që shkon në gjyq shënon një ndryshim të dallueshëm në mënyrën se si sistemi ligjor amerikan i trajton firmat e teknologjisë, të cilat përballen me pretendime në rritje se produktet e tyre çojnë në sjellje varësie.
Kompanitë kanë argumentuar prej kohësh se Seksioni 230 i Aktit të Mirësjelljes së Komunikimeve, i miratuar nga Kongresi në vitin 1996, i përjashton platformat nga përgjegjësia për atë që postojnë palët e treta.
Por në këtë rast çështja është zgjedhja e dizajnit në lidhje me algoritmet, njoftimet dhe veçoritë e tjera që ndikojnë në mënyrën se si njerëzit përdorin aplikacionet e tyre.
Avokati i KGM, Matthew Bergman, i tha BBC-së se çështja do të jetë hera e parë që një kompani e mediave sociale mbahet përgjegjëse nga një juri në gjyq.
“Për fat të keq, ka shumë fëmijë në Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar dhe në mbarë botën që vuajnë ashtu si KGM për shkak të algoritmeve të rrezikshme dhe problematike që platformat e mediave sociale u imponojnë fëmijëve të pavetëdijshëm”, tha ai.
“Këto kompani do të duhet t’i shpjegojnë një jurie pse fitimet e tyre ishin më të rëndësishme se jeta e të rinjve tanë.”
Eric Goldman, një profesor i drejtësisë në Universitetin Santa Clara, i tha BBC-së se humbja e këtyre çështjeve në gjykatë mund të paraqesë një kërcënim ekzistencial për kompanitë e mediave sociale.
Por ai tha se mund të jetë e vështirë për paditësit të provojnë se dëmtimet fizike mund t’u atribuohen botuesve të përmbajtjes.
“Fakti që paditësit kanë qenë në gjendje ta shesin këtë ide ka hapur derën për një mori pyetjesh të reja ligjore, të cilave ligji nuk ishte hartuar realisht për t’u përgjigjur,” tha ai.
‘Industrisë së teknologjisë i është dhënë një trajtim i diferencuar’
Në gjyq, juristët pritet të shohin një sërë provash, duke përfshirë fragmente nga dokumentet e brendshme të kompanisë.
“Shumë nga ato që këto kompani janë përpjekur të mbrojnë nga publiku ka të ngjarë të transmetohen në gjykatë,” tha Mary Graw Leary, një profesoreshë e drejtësisë në Universitetin Katolik të Amerikës.
Meta thotë se ka prezantuar dhjetëra mjete për të mbështetur një mjedis më të sigurt për adoleshentët në internet.
“Ne nuk pajtohemi fuqimisht me këto akuza dhe jemi të bindur se provat do të tregojnë angazhimin tonë të gjatë për të mbështetur të rinjtë,” tha ajo në një deklaratë.
Hulumtuesit më parë kanë vënë në dyshim efektivitetin e ndërhyrjeve të sigurisë së Metës – Meta argumentoi se studiuesit nuk e kishin kuptuar siç duhet se si funksiononin mjetet që kishte prezantuar.
Kompanitë pritet të argumentojnë se çdo dëm i pohuar është shkaktuar nga përdorues të palëve të treta.
Një dëshmitar shumë i pritur që juria do të dëgjojë është shefi i Meta-s, Mark Zuckerberg, i cili pritet të dëshmojë në fillim të gjyqit.
Në vitin 2024, ai u tha senatorëve amerikanë se “puna ekzistuese shkencore nuk ka treguar ndonjë lidhje shkakësore midis mediave sociale dhe të rinjve që kanë rezultate më të këqija të shëndetit mendor”.
Gjatë të njëjtës seancë dëgjimore, me nxitjen e një senatori, Zuckerberg u kërkoi falje viktimave dhe të dashurve të tyre që ishin mbledhur në sallë.
Ekzekutivët e teknologjisë “shpesh nuk janë të mirë nën presion”, tha Mary Anne Franks, një profesoreshë e drejtësisë në Universitetin George Washington.
Ajo tha se firmat “shpresonin shumë” se mund të shmangnin dëshminë e shefave të lartë.
Gjyqi vjen ndërsa kompanitë përballen me shqyrtim në rritje nga familjet, distriktet shkollore dhe prokurorët në të gjithë botën.
Vitin e kaluar, dhjetëra shtete amerikane paditën Meta-n, duke pretenduar se kompania mashtroi publikun mbi rreziqet e përdorimit të mediave sociale dhe kishte kontribuar në një krizë të shëndetit mendor të të rinjve.
Australia ka miratuar një ndalim të mediave sociale për personat nën 16 vjeç dhe Mbretëria e Bashkuar sinjalizoi në janar se kjo mund të ndodhë.
“Ekziston një pikë kthese kur bëhet fjalë për dëmet e mediave sociale”, tha Franks.
“Industrisë së teknologjisë i është dhënë një trajtim i veçantë – mendoj se po shohim që kjo fillon të ndryshojë.”
