Albania

Goralët, malesorët ilirë në Poloni

Published

6 years ago

13 January, 2020

albnews

Vite ma përpara, aty nga viti 1993, me paten ra ne dore do albume te vjetra fotografish nga Polonia…dhe aty me pat qillue me pa fotot e tyne per here te pare…ajo qe me bani me shtange nga habia ishte veshja e tyne me tirqe, shkruan Ilir Seci përmes rrjetit social. Ngjashmeni e pagabueshme, tirqit e bardhe me gajtana te zi ne dy anet, forma identike, deri edhe zbukurimet e njajta ne dy anet e xhepave. Albumi ishte polonisht, nji gjuhe qe nuk e njihja dhe me te parin rast qe mu dha, e dveta Profesorin e madh Ramadan Sokoli rreth ketyne fotove… Profesori qeshi e me tha :

-“Ah paske pa fotot e Goraleve, malesoreve te Polonise dhe Sllovakise, ata jetojne ne zonen kufitare mes ketyne dy shteteve…Jane iliret tane qe mbeten si pune xhepash etnike ne ato male derisa u sllavizuan gradualisht, por qe me fanatizem kane ruejte veshjen si dhe etnopsikozen e tyne para-sllave. Shekujt e influences sllave kane ba pune e vet por veshja dhe doket e tyne deshmojne qendresen e tyne ndaj sllavizimit. Kane shume doke te ngjashme me ne, sidomos vallet e tyne jane kopje e valleve malesore tonat.”

Profja me habiti ma shume e ma shtoi kureshtjen…

Ne vitin 2001 erdha ne SHBA dhe puna e pare qe bana ishte me punue ne nje fabrike ashensorash ne Bronx, ngjite me Stadiumin e skuadres se famshme te bejsbollit “Yankee”, ne krah temin qilluen disa polake punetore te vjeter aty. Si e kane zakon ata qe kane shume kohe ne nje vend pune, njani prej tyne kishte vendose nje kalendar nga vendlindja…ishte kaledari me foto te Goraleve, tana fotot ishin nga ajo krahine malesore e Polonise. Punetori i vjeter qe kishte vendose kalendarin aty ishte Goral. Per nji vit qe punova aty pata kohe me e pyete ngeshem shokun e punes Goral, ai per fat qilloi kuvendtar e me pergjigjej pa pertue aspak.

-“Na nuk jemi njisoj me polaket e tjere” – me pat thane Goralsi, – “Na kemi qene aty kur erdhen keto fiset qe krijuen Polonine, sllavet erdhen me vale e ishin shume, na mos me u perzie me ta mesyme Malet ku gjetem strehe e mbojtje.”

Ajo qe me tha ky zotnia ne pune, si vendas nga zona e Malesoreve Gorale, me bani me iu fute nji kerkimi te palodhun rreth tyne, anglishten e njihja e iu hyne Bibliotekave me rradhe. Nder gjanat e para qe mesova mbi Goralet ishin dy :

– Njena ishte se antropologu ma i madh i botes Carleton S. Coon nga matjet e kafkave dhe permasat trupore nuk i klasifikonte Goralet te Sllavet dhe e dyta ishte se Goralet ishin pa me sy te keq nga polaket sepse mbas pushtimit te Polonise dhe Sllovakise nga nazistet gjermane, Goraleve iu ishte ban nji tjeter trajtim nga nazistet sepse nazistet nuk i kishin konsiderue sllave Goralet. Goralet e shkrete per veti as ishin perfshi ne fushata naziste as kishin ndermarre ndonje sulm ndaj bashkevendasve, por gjithsesi polaket ishin mbushe inat pse gjermanet nuk i kishin masakrue edhe ata njisoj…

Nga leximet mesova se ata jetonin kryesisht ne Beskidet e famshme…Pse jane te famshme Beskidet? Profesor Çabej emnin e Maleve “Beskide” e ka shpjegue nga emni “Bjeshke” dhe kjo teori ka marre konsideraten dhe respektin e autoriteteve te etimologjise kudo ne bote. Normalisht qe sllavet do e kundershtojne kete gja si kane kundershtue çdo gja tjeter, por vetem sa e shtyje pranimin e kesaj te vertete sepse deri me sot nuk kane arrite me gjete tjeter shpjegim per ate emen…Gjuhetaret normale dhe ata neutrale sot e pranojne botnisht :

“Origjina e emrit “Beskydy” nuk asht vërtetue përfundimisht. Ashtë sugjerue nji origjinë Thrakiane ose Ilire, (për citim të nevojshëm), megjithatë, asnjë teori nuk ka mbështetje të shumicës midis gjuhëtarëve. Fjala shfaqet në emna të shumtë malesh në të gjithë Karpatet dhe trevat fqinje të Ballkanit, si në Bjeshkën Shqiptare. Emni Sllovake “Beskydy” i referohet Maleve Polake Bieszczady, e cila nuk asht një sinonim për të tanë Beskids, por një gamë e vetme, që i përkasin Beskids Lindore. Sipas një teorie tjetër gjuhësore, ajo mund të jetë e lidhur me gjermanishten e Mesme të ulët gjermane, “beskēt”, që do të thotë “ujëmbledhës”. Historikisht, termi asht përdore për qindra vjet për me përshkrue vargmalin që ndan Mbretninë e vjetër të Hungarisë nga Mbretëria e vjetër e Polonisë. Në 1269, Beskidët njiheshin me emrin Latinisht “Beschad Alpes Poloniae” (përkthehet si: Malet Beskid të Polonisë)” – (The origin of the name “Beskydy” has not been conclusively established. A Thracian or Illyrian origin has been suggested, however, as yet, no theory has majority support among linguists. The word appears in numerous mountain names throughout the Carpathians and the adjacent Balkan regions, like in Albanian bjeshkë. The Slovak name Beskydy refers to the Polish Bieszczady Mountains, which is not a synonym for the entire Beskids but one single range, belonging to the Eastern Beskids. According to another linguistic theory, it may be related to Middle Low German beshêt, beskēt, meaning watershed. Historically, the term was used for hundreds of years to describe the mountain range separating the old Kingdom of Hungary from the old Kingdom of Poland. In 1269, the Beskids were known by the Latin name “Beschad Alpes Poloniae” (translated as: Beskid Mountains of Poland)…

Kuptohet qe famekeqja “Korrektese Politike” ka me ushtrue presionin e vet edhe mbi kete çashtje, si e ka ushtrue mbi tana çashtjet e tjera te kesaj natyre por tane faktet flasin kjarte – Goralet nuk jane Sllave…Emnin “Gorale” – shqip – “Malesore” ua kane dhane polaket qe u bane shumice mbasi moren vendin, por kjo s’do me thane qe jane domosdoshmenisht sllave…

-“A ka me u marre kush ndonjihere si duhet me kete çashtje?” – kjo asht pyetja e duhun…Sepse ky subjekt meriton studim te felle e meritor kur kemi parasysh se tek doket e zakonet e ketyne malesoreve beskide, te instrumentet e tyne muzikore, jane konserveu disa nga elemetet ma te lashta iliro-trake, si Fustanella dhe Gajdja, (Bagpipe), qe i kena vetem na.

Albania

Gjykata refuzon sekuestrimin e 20 pasurive të Kristjan Boçit dhe Elman Abules

Published

6 hours ago

2 January, 2026

albnews

Gjykata e Tiranës, ka vendosur të mos sekuestrojë rreth 20 pasuri me vlerë gati 50 milion euro, për të cilat policia dhe prokuroria e kryeqytetit, ka pasur indicie të forta se vijnë nga aktiviteti kriminal i personave që i posedojnë ato.

Informacionet e siguruara nga gazetari Elton Qyno, tregojnë se miku i Erjon Veliaj, Elman Abule, që sot në Tiranë konsiderohet biznesmen i sukseshëm, në vitin 2004-2005, ka qënë në Belgjikë një hajdut i dhunshëm, duke përdorur çelësa të kopjuar dhe metodën e thyerjes.

Drejtoria e Interpolit në 12 shtator 2023 është informuar se Elman Abule rezulton i dënuar më datë 17 janar 2007, nga Gjykata e Antvvep, me 30 muaj burg për veprën penale të “Vjedhje me thyerje ose duke përdorur çelësa të kopjuar dhe krijim bande”, duke u dënuar ky shtetas me 2 vjet burg me kusht dhe 1 vit vit në burg për “krijim bande”.

Gjithashtu, rezulton se miku i Abules dhe ish-ortak me subjektin “Rametal” dhe shoqërinë tjetër “Ferro Chrome Holding”, ka qënë Kristian Boçi, i përfshirë në veprimtari të paligjshme dhe i arrestuar në vitin 2011 në Itali, i cili njihet për lidhjet e tij dhe me persona të tjerë të përfshirë në trafikun ndërkombëtar të narkotikëve si Eldi Dizdari.

Gazetari Qyno,ka mësuar se vendimi i mospranimit të kërkesës së prokurorisë, është dhënë pak ditë më parë nga gjyqtari i Tiranës, Altin Abdiu, i cili në fillim të muajit qershor 2025 u rikthye në funksionin e gjyqtarit nga Komisioni i Posaçëm i Apelimit.

Abdiu, refuzoi të sekuestrojë 20 shoqëri tregtare, dyqane, apartamente e vila me vlerë rreth 50 milionë euro, të cilat zotërohen nga Kristian Boçi, Elman Abule, mik i afërt i Erjon Veliaj, Vladimir Avramit si dhe 4 personave të tjerë të lidhur me këta persona.

Ndërkohë pritet që me zbardhjen e vendimit të gjykatës, prokuroria e Tiranës të ushtrojë Apelim në gjykatën e Apelit, duke kërkuar sekuestrimin e këtyre pasurive.

Albania

Stuhia Arktike mbërrin në Evropë: ç’mund të presë Ballkani?

Published

6 hours ago

2 January, 2026

albnews

Pas një periudhe moti më të qëndrueshëm të dominuar nga blloku i fortë Rex, i cili ruajti kushte relativisht të qeta dhe shpesh të buta në pjesën më të madhe të Evropës gjatë periudhës së Krishtlindjeve, rrethanat në atmosferë po ndryshojnë.

Ky sistem me presion të lartë po lëviz ngadalë drejt perëndimit, duke hapur rrugën që masat e ftohta ajrore Arktike të zbresin drejt pjesëve qendrore, lindore dhe jugore të kontinentit, shkruan Severe Weather.

Një rënie e ndjeshme e temperaturave

Ndërsa blloku i Rex-it tërhiqet, po formohet një model i ashtuquajtur dipolar moti, një anticiklon i fortë mbi Atlantikun dhe Evropën Perëndimore, ndërsa një ciklon thellohet mbi pjesët lindore dhe veriore të kontinentit.

Kjo lejon depërtimin e ajrit të akullt nga veriu dhe verilindja, i cili do të sjellë temperatura dukshëm më të ulëta dhe reshje bore të rastit para Vitit të Ri.

Sipas modeleve të parashikimit, masa e ajrit të ftohtë mund të jetë 10-15 °C nën vlerat normale për fundin e dhjetorit dhe fillimin e janarit, gjë që do të rezultonte në një rënie të ndjeshme të temperaturave dhe ngrica në shumë rajone. Lëvizja më e ftohtë e ajrit të ftohtë pritet praktikisht në të gjithë Evropën qendrore dhe lindore, dhe në disa zona temperaturat e mëngjesit mund të bien nën -10 °C.

Ndërsa temperaturat bien, mund të pritet borë në zonat veriore dhe lindore të kontinentit, ndërsa në zonat perëndimore si Mbretëria e Bashkuar dhe Irlanda, ajri i ftohtë do të kontribuojë gjithashtu në formimin e kushteve me borë në ditët e para të vitit 2026.

Rrotullimi i temperaturës

Pas ndërhyrjes fillestare të masës së ftohtë, kushtet atmosferike mund të bëhen përsëri më dinamike. Pritet që në të njëjtën kohë me rrymat më të ftohta veriore, rrjedha e ajrit më e ngrohtë, jugore do të kthehet gradualisht, veçanërisht përgjatë Mesdheut.

Ky kombinim i masave të ndryshme ajrore mund të çojë në modele të papritura të motit – nga ditët e ftohta dhe me borë në rajonet veriore deri te kushtet më të theksuara më të ngrohta dhe më të lagështa drejt jugut dhe jugperëndimit të kontinentit.

Shkurt, ditët e para të vitit 2026 mund të shënojnë fillimin e vërtetë të sezonit të dimrit, me një valë të dallueshme të ftohtë dhe episode bore, por edhe me mundësinë e ndryshimeve më të shpejta të motit ndërsa modelet atmosferike vazhdojnë të zhvillohen.

Ngrohtësia dhe shirat e rrëmbyeshëm po kthehen në Ballkan

Ndërsa perëndimi i Evropës do të ngrijë, situata në zonën tonë do të përmbyset plotësisht. Do të vendoset një rrymë e qëndrueshme jugperëndimore, e cila do të sjellë ajër dukshëm më të ngrohtë dhe më të lagësht nga Mesdheu drejt Evropës qendrore dhe lindore dhe Gadishullit Ballkanik. Kontrasti i temperaturës në të gjithë Evropën do të jetë i madh.

Në Ballkan dhe Evropën Lindore, temperaturat mund të jenë deri në 15 °C më të larta se mesatarja, dhe vlerat ditore do të arrijnë lokalisht 15 °C. Sasia e lartë e lagështisë do të sjellë edhe reshje të dendura shiu, veçanërisht në shpatet jugore të Alpeve dhe shpatet perëndimore të Dinarideve dhe Apenineve, ku gjatë javës mund të bien midis 150 dhe 300 milimetra shi.

Albania

Krijohet kompania shtetërore e transportit/ Balluku emëron administrator këshilltarin e saj

Published

6 hours ago

2 January, 2026

albnews

Ministria e Infrastrukturës regjistroi në Qendrën Kombëtare të Biznesit kompaninë shtetërore, e cila do të ofrojë shërbime të transportit publik. Përmes krijimit të kësaj kompanie, qeveria vendos të hyjë direkt në një sektor të rëndësishëm, i cili deri më sot ka qenë ekskluzivisht domain i kompanive private.

E pagëzuar me emrin Mobal, kompania do të ketë si objekt operimin e shërbimit të transportit publik rrugor të udhëtarëve, përfshirë destinacionet turistike. Paralelisht kompania shtetërore do të ofrojë edhe transportin e nxënësve dhe mësuesve

Por, Mobal nuk do të funksionojë vetëm si ofruese shërbimi, por do të ketë edhe shumë më tepër kompetenca, përfshirë edhe organizimin, licencimin dhe monitorimin e shërbimeve të transportit publik sipas legjislacionit në fuqi. Gjithashtu, do të zhvillojë dhe menaxhojë sisteme digjitale dhe aplikacione për mbikëqyrjen dhe informimin në kohë reale mbi shërbimet e transportit.

Sipas dokumentave të depozituara në QKB administratori i kompanisë është emëruar Henri Telharaj, i cili deri më tani ka mbajtur postin e këshilltarit të Belinda Ballukut. Kompania do të ketë një kapital fillestar prej 10 milionë lekësh, i disbursuar nga fondet e buxhetit të shtetit, ndërkohë që mbetet ende e paqartë se cilat linja do të operojë ajo.