Zyrtarët iranianë paralajmërojnë për ‘luftë rraskapitjeje’ dhe kaos ekonomik global, ndërsa furnizimet me energji po mbyten.
Irani përshkallëzoi në mënyrë dramatike strategjinë e tij për të goditur infrastrukturën civile dhe rrjetet e transportit në të gjithë Gjirin Persik të mërkurën, duke sulmuar anije tregtare dhe duke synuar aeroportin ndërkombëtar të Dubait, ndërsa avionët luftarakë amerikanë dhe izraelitë nisën valë të reja sulmesh ndaj Republikës Islamike.
Zyrtarë të lartë iranianë përdorën një ton sfidues, duke paralajmëruar për një “luftë të gjatë rraskapitjeje” që do të kërcënonte kaosin ekonomik global, ndërsa furnizimet me energji nga rajoni do të mbyteshin.
Në atë që duket të jetë një ngërç në rritje në konfliktin 12-ditor, dhuna vazhdoi në një pjesë të madhe të Lindjes së Mesme, me sulme izraelite ndaj atyre që i quan objektiva të Hezbollahut në Liban dhe breshëri raketash iraniane dhe raketash të Hezbollahut që synonin Izraelin.
Sulmet izraelite në Liban kanë vrarë të paktën 634 persona dhe kanë plagosur 1,586 të tjerë në më pak se 10 ditë luftimesh. Më shumë se 816,700 familje janë regjistruar si të zhvendosura në shtetin libanez.
Të mërkurën në mbrëmje, në një përshkallëzim të mprehtë, avionët luftarakë izraelitë bombarduan periferitë jugore të Bejrutit dhe Libanin jugor, pasi Hezbollahu lëshoi dronë dhe raketa në Izraelin verior.
Raketat u lëshuan së bashku me raketat iraniane, hera e parë që të dyja palët kanë koordinuar sulmet e tyre kundër Izraelit që nga fillimi i luftës me Iranin.
Në Gjirin Persik, Kuvajti tha se mbrojtja e tij ajrore kishte rrëzuar tetë dronë iranianë, dhe Arabia Saudite tha se kishte kapur pesë që po shkonin drejt fushës së saj të naftës Shaybah.
Në Teheran dhe qytete të tjera iraniane, turma të mëdha njerëzish dolën në rrugë për funeralet e komandantëve të lartë iranianë të vrarë në sulmet ajrore amerikane dhe izraelite që nga fillimi i luftës. Pjesëmarrësit mbanin arkivole dhe valëvitnin flamuj e portrete të udhëheqësit të ndjerë suprem, Ajatollah Ali Khamenei, i cili u vra në minutën e parë të ofensivës amerikano-izraelite, dhe të djalit dhe pasardhësit të tij, Mojtaba.
Zyrtarët iranianë pranuan për herë të parë të mërkurën se udhëheqësi i ri i Iranit ishte plagosur në sulmet ajrore që vranë babanë, nënën, gruan dhe djalin e tij. 56-vjeçari nuk është shfaqur në publik dhe as nuk është shprehur drejtpërdrejt që nga fillimi i luftës.
“Kam dëgjuar se ai është plagosur në këmbë, dorë dhe krah… Mendoj se është në spital sepse është i plagosur”, tha për Guardian ambasadori i Teheranit në Qipro, Alireza Salarian .
Pavarësisht presionit në rritje ndaj SHBA-së dhe Izraelit për të marrë në konsideratë frenimin e ofensivës së tyre të përbashkët, vendimmarrësit në të dy vendet duket se po e vazhdojnë fushatën për momentin.
Ministri i Mbrojtjes i Izraelit, Israel Katz, tha të mërkurën se do të vazhdojë “pa asnjë kufizim kohor, për aq kohë sa të jetë e nevojshme, derisa të arrijmë të gjitha objektivat dhe të fitojmë fushatën”.
Donald Trump ka dërguar mesazhe më të përziera ditët e fundit, duke kaluar nga e quajtura lufta një “ekskursion afatshkurtër” që mund të përfundojë së shpejti deri te shpallja “nuk kemi fituar mjaftueshëm” në të njëjtin fjalim në Uashington të hënën.
Të mërkurën, presidenti amerikan tha në një tubim në Hebron të Kentucky se “fituam”, por SHBA-të do të qëndrojnë në luftë për të përfunduar punën.
“Nuk të pëlqen kurrë të thuash shumë herët se fitove. Ne fituam. Në orën e parë mbaroi”, tha Trump.
Ai pretendoi se SHBA-të kishin shkatërruar 58 anije detare iraniane, por lanë të kuptohej se ato do të vazhdonin të luftonin. “Nuk duam të largohemi herët, apo jo?” shtoi ai. “Duhet ta përfundojmë punën… Nuk duam të kthehemi çdo dy vjet.”
Qeveritë në të gjithë botën kanë frikë nga trazirat ekonomike nga rritja e çmimeve të naftës, të cilat do të zemëronin shumë votues.
Trump gjithashtu dukej se vlerësoi “ndikimin e jashtëzakonshëm” të vendimeve të udhëheqësve të vendeve të G7 ndërsa ata u takuan për të diskutuar luftën dhe pasojat e saj ekonomike, sipas një videoklipi të shkurtër të ndarë nga presidenca franceze.
«Mendoj se po kemi një ndikim të jashtëzakonshëm, në fakt të pabesueshëm, në botë», tha Trump, pasi iu dha fjala nga homologu i tij francez, Emmanuel Macron, i cili kryesoi takimin. Megjithatë, nuk ishte plotësisht e qartë se për kë ose për çfarë po fliste Trump.
Trump foli pas një rekomandimi nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë për të liruar 400 milionë fuçi naftë, masa më e madhe e tillë në historinë e IEA-s, në një përpjekje për të frenuar çmimet në rritje të naftës. Disa orë më vonë, SHBA-të njoftuan se do të lironin 172 milionë fuçi naftë nga rezervat e tyre strategjike të naftës.
Por deri më tani nuk ka asnjë shenjë se anijet mund të lundrojnë të sigurta përmes ngushticës së Hormuzit, kanalit për një të pestën e naftës botërore.
Tre anije tregtare në Gjirin Persik u goditën nga predha të panjohura të mërkurën, sipas agjencive që monitorojnë sigurinë detare, duke e çuar numrin e anijeve të raportuara të goditura që nga fillimi i luftës në 14.
Ekuipazhi u evakuua nga një anije mallrash me flamur tajlandez pasi një shpërthim shkaktoi zjarr. Një anije kontejnerësh me flamur japonez dhe një anije transportuese me flamur të Ishujve Marshall pësuan gjithashtu dëme.
Herët të enjten u raportuan sulme të mëtejshme – me Irakun që njoftoi se dy anije cisterna ishin “subjekt i sabotimit”, duke rezultuar në të paktën një të vdekur.
Trump u tha gazetarëve të mërkurën se tankerët e naftës që kalojnë nëpër ngushticë do të “shfaqin siguri të madhe dhe kjo do të ndodhë shumë, shumë shpejt”, pa dhënë detaje të mëtejshme.
Qindra anije janë bllokuar pas kanalit të ngushtë përgjatë bregdetit jugor të Iranit nga frika e sulmit iranian, në ndërprerjen më të keqe të furnizimit me energji që nga tronditjet e naftës të viteve 1970.
Garda Revolucionare tha se Teherani nuk do të lejonte “asnjë litër naftë” përmes kësaj rruge ujore jetësore derisa SHBA-të dhe Izraeli të ndalonin fushatën e tyre të bombardimeve.
Irani ka vazhduar gjithashtu të shënjestrojë fushat e naftës dhe rafineritë në vendet e Gjirit, ndërsa kërkon të detyrojë SHBA-në dhe Izraelin të ndalojnë ofensivën e tyre.
“Përgatituni që nafta të jetë 200 dollarë për fuçi, sepse çmimi i naftës varet nga siguria rajonale të cilën ju e keni destabilizuar”, tha Ebrahim Zolfaqari, një zëdhënës i komandës ushtarake të Iranit, në komentet drejtuar SHBA-së.
Të mërkurën, Këshilli i Sigurimit i OKB-së miratoi një rezolutë që kërkonte ndalimin e menjëhershëm të sulmeve ndaj shteteve të Gjirit. Ambasadori i Iranit në OKB, Amir-Saeid Iravani, e dënoi votimin si të motivuar politikisht.
“Veprimi i sotëm përfaqëson një keqpërdorim të hapur të mandatit të këshillit të sigurimit në ndjekje të axhendave politike të anëtarëve të caktuar, shteteve të ndryshme përgjegjëse për luftën brutale të agresionit kundër vendit tim”, tha ai.
Ushtria e Iranit tha se kishte sulmuar objektiva kyçe në Izrael, duke përfshirë selinë e inteligjencës ushtarake, një bazë detare në Haifa dhe një sistem radari. Gjithashtu tha se kishte në shënjestër bazat amerikane në Kuvajt dhe Bahrein.
Zyrtarët amerikanë dhe izraelitë thonë se qëllimi i tyre është t’i japin fund aftësisë së Iranit për të projektuar forcë përtej kufijve të tij dhe të shkatërrojnë programin e tij bërthamor, megjithëse ata gjithashtu i kanë inkurajuar iranianët të përmbysin regjimin klerikal islamist, i cili mori pushtetin pas revolucionit të vitit 1979 që rrëzoi shahun, një aleat të SHBA-së. Kryeministri i Izraelit, Benjamin Netanyahu, përsëriti thirrjen e tij të martën për popullin iranian që të ngrihet.
Shefi i policisë së Iranit, Ahmadreza Radan, tha se çdo protestues do të trajtohet si armik. “Të gjitha forcat tona të sigurisë i kanë gishtat te këmbëza”, tha ai.
Banorët e Teheranit thanë se po mësoheshin me sulmet ajrore të natës që kanë detyruar qindra mijëra njerëz të iknin në fshat dhe kanë ndotur qytetin me shi të zi nga tymi i naftës.
«Mbrëmë pati bombardime, por nuk u frikësova si më parë. Jeta vazhdon», tha Farshidi, 52 vjeç, në telefon.
Irani akuzoi SHBA-në dhe Izraelin për sulmin ndaj një ambulance detare në një ishull në ngushticën e Hormuzit, raportoi agjencia e lajmeve Mehr.
Admirali Brad Cooper, komandanti i Komandës Qendrore të SHBA-së, tha se sulmet me raketa balistike dhe dronë të Iranit kishin “rënë në mënyrë drastike” si rezultat i sulmeve amerikane, përfshirë një në një “objekt të madh prodhimi raketash balistike”. Objektivat kanë përfshirë më shumë se 60 anije, tha ai në një video të postuar në mediat sociale të mërkurën.
Cooper konfirmoi gjithashtu se ushtria po përdorte “mjete të përparuara të inteligjencës artificiale” për të “përpunuar sasi të mëdha të dhënash brenda sekondash”. Ai tha se mjetet po u mundësonin udhëheqësve të merrnin vendime më të zgjuara dhe më shpejt, por theksoi se “njerëzit gjithmonë do të marrin vendime përfundimtare se çfarë të qëllojnë dhe çfarë jo dhe kur të qëllojnë”.
Shpërthime u dëgjuan në Izrael para agimit, ndërsa mbrojtja ajrore interceptoi raketat. Sirenat i dërguan izraelitët në strehimore. Dymbëdhjetë persona janë vrarë dhe qindra të tjerë janë plagosur nga sulmet iraniane dhe të Hezbollahut. Zyrtarët izraelitë e kanë akuzuar vazhdimisht Iranin për përdorimin e municioneve thërrmuese, të cilat janë të paligjshme sipas ligjit ndërkombëtar, kundër qendrave të populluara.
Më shumë se 1,300 civilë iranianë janë vrarë që kur filluan sulmet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit më 28 shkurt, sipas ambasadorit të Iranit në OKB, Amir Saeid Iravani.
Uashingtoni thotë se shtatë ushtarë amerikanë janë vrarë dhe rreth 140 të tjerë janë plagosur.
