Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar ka mbrojtur një marrëveshje për t’i dhënë Ishujt Chagos Mauritiusit dhe për të dhënë me qira një bazë të rëndësishme ushtarake, pas kritikave nga Presidenti i SHBA-së Donald Trump për mënyrën se si e menaxhoi atë.
Në një postim në rrjetet sociale, Trump e quajti këtë veprim si një “akt të një budallallëku të madh”, muaj pasi ai dhe zyrtarë të lartë amerikanë e mbështetën atë. Më vonë të martën ai konfirmoi se ishte “kundër” marrëveshjes.
Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar tha se “nuk do të bënte kurrë kompromis për sigurinë tonë kombëtare”, ndërsa zëdhënësi zyrtar i kryeministrit këmbënguli se SHBA-të ende e mbështesnin këtë veprim.
Mbretëria e Bashkuar nënshkroi marrëveshjen prej 3.4 miliardë paundësh (4.6 miliardë dollarë) në maj, sipas së cilës do të mbante kontrollin e një baze ushtarake britanike-amerikane në ishujt më të mëdhenj, Diego Garcia.
Në një postim në platformën e tij Truth Social atë mëngjes, Trump kishte thënë: “Çuditërisht, aleati ynë ‘i shkëlqyer’ i NATO-s, Mbretëria e Bashkuar, aktualisht po planifikon t’ia dhurojë ishullin Diego Garcia, vendin e një baze ushtarake jetësore amerikane, Mauritiusit, dhe ta bëjë këtë PA ASNJË ARSYE.”
“Nuk ka dyshim se Kina dhe Rusia e kanë vënë re këtë akt dobësie totale.”
Ai shtoi: “Dhënia e tokës jashtëzakonisht të rëndësishme nga Mbretëria e Bashkuar është një akt I BUDALLAQËRIE E MADHE dhe është një tjetër në një linjë shumë të gjatë arsyesh të Sigurisë Kombëtare pse Groenlanda duhet të blihet.”
Duke iu përgjigjur kësaj, zëdhënësi zyrtar i kryeministrit tha se SHBA-të e mbështesin marrëveshjen dhe “presidenti e njohu në mënyrë të qartë forcën e saj vitin e kaluar”.
Ai shtoi se kjo u mbështet edhe nga aleatët e Mbretërisë së Bashkuar në “Pesë Sytë”, anëtarët e tjerë të të cilëve – përveç Mbretërisë së Bashkuar dhe SHBA-së – janë Kanadaja, Australia dhe Zelanda e Re.
I pyetur nëse mund të thoshte kategorikisht se marrëveshja e Chagos do të vazhdonte, edhe pse ende po kalon nëpër Parlament, zëdhënësi tha: “Po. Kategorikisht, qëndrimi ynë nuk ka ndryshuar.”
Më parë, një zëdhënës i qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar tha se kishte vepruar “sepse baza në Diego Garcia ishte nën kërcënim pasi vendimet e gjykatës minuan pozicionin tonë dhe do ta kishin penguar atë të vepronte siç ishte menduar në të ardhmen”.
Ata shtuan se marrëveshja kishte siguruar operacionet e bazës së përbashkët ushtarake SHBA-Britani e Madhe “për breza, me dispozita të forta për të mbajtur të paprekura aftësitë e saj unike dhe kundërshtarët tanë jashtë”, dhe vunë në dukje se marrëveshja ishte mirëpritur nga aleatët, përfshirë SHBA-në.
I pyetur në lidhje me qëndrimin e tij mbi marrëveshjen në Shtëpinë e Bardhë më vonë të martën, Trump tha: “Kur fillimisht do ta bënin, ata po flisnin për një koncept pronësie, por tani po kërkojnë në thelb vetëm të bëjnë një kontratë qiraje dhe ta shesin atë, dhe unë jam kundër kësaj.”
Ishujt Chagos janë një “zonë mjaft e rëndësishme e globit”, tha ai, duke shtuar: “Mendoj se duhet ta mbajnë atë”.
“Nuk e di pse po e bëjnë këtë – a kanë nevojë për para?” shtoi Trump.
Prokurori i përgjithshëm i Mauritiusit, Gavin Glover, tha se ende pret që marrëveshja të ecë përpara.
Në një deklaratë, ai tha se ishte “e rëndësishme të mbahet mend” se marrëveshja ishte “negociuar, përfunduar dhe nënshkruar ekskluzivisht midis Mbretërisë së Bashkuar dhe Republikës së Mauritiusit”.
Ai shtoi: “Sovraniteti i Republikës së Mauritiusit mbi Arkipelagun Chagos është tashmë i njohur në mënyrë të qartë nga e drejta ndërkombëtare dhe nuk duhet të jetë më objekt debati.”
Marrëveshja erdhi pas një mosmarrëveshjeje të gjatë midis Mbretërisë së Bashkuar dhe Mauritiusit – një ish-koloni britanike – në lidhje me sovranitetin mbi Ishujt Chagos.
Ishujt Chagos u ndanë nga Mauritiusi në vitin 1965, kur Mauritiusi ishte ende një koloni britanike. Britania i bleu ishujt për 3 milionë paund, por Mauritiusi ka argumentuar se u detyrua në mënyrë të paligjshme t’i jepte ato si pjesë e një marrëveshjeje për të fituar pavarësinë.
Sipas marrëveshjes së arritur në maj të vitit të kaluar, Mbretëria e Bashkuar do t’ia dorëzonte sovranitetin e ishujve Mauritiusit, ndërsa do të ruante kontrollin e bazës ushtarake në Diego Garcia.
Do ta jepte me qira Diego Garcian për një periudhë prej 99 vitesh – me një kosto mesatare prej 101 milionë paundësh në vit. Kryeministri Sir Keir Starmer tha se kjo ishte e nevojshme për të mbrojtur bazën nga “ndikimi keqdashës”.
Përpara nënshkrimit të marrëveshjes, Mbretëria e Bashkuar i ofroi Trump një veto efektive, për shkak të implikimeve të saj për sigurinë e SHBA-së.
Aleatët e presidentit e kishin kritikuar planin, por gjatë një takimi me Sir Keir në Zyrën Ovale shkurtin e kaluar, Trump tha: “Mendoj se do të jemi të prirur të pajtohemi me vendin tuaj”.
Pasi marrëveshja u nënshkrua në maj, Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, tha në një deklaratë se Uashingtoni e “mirëpriti” marrëveshjen.
Ai tha se kjo siguroi “funksionimin afatgjatë, të qëndrueshëm dhe efektiv të objektit të përbashkët ushtarak SHBA-Britani e Madhe në Diego Garcia”, të cilin e përshkroi si një “aset kritik për sigurinë rajonale dhe globale”.
Rubio shtoi se “Presidenti Trump shprehu mbështetjen e tij për këtë arritje monumentale gjatë takimit të tij me Kryeministrin Starmer në Shtëpinë e Bardhë”.
Një projektligj qeveritar, Për të zbatuar marrëveshjen midis qeverive të Mbretërisë së Bashkuar dhe Mauritiusit është aktualisht në fazat e saj përfundimtare.
Të martën, udhëheqësja konservatore Kemi Badenoch tha në një postim në X se kryeministri tani kishte “shansin për të ndryshuar kursin në lidhje me Chagos”.
Ajo tha se “pagimi për të dorëzuar Ishujt Chagos nuk është thjesht një akt budallallëku, por vetësabotim i plotë”.
Udhëheqësi i Reform UK, Nigel Farage, i cili ka qenë prej kohësh kritik i marrëveshjes, tha në një postim në X: “Falë Zotit që Trump ka vënë veton ndaj dorëzimit të ishujve Chagos”.
Udhëheqësi i Demokratëve Liberalë, Sir Ed Davey, tha se komentet e Trump treguan se qasja e Sir Keir ndaj presidentit amerikan “ka dështuar”.
“Marrëveshja Chagos u shit si provë se qeveria mund të bashkëpunonte me të, tani po shkatërrohet”, tha Davey në një postim në X.
“Është koha që qeveria t’i kundërvihet Trumpit; qetësimi i një ngacmuesi nuk funksionon kurrë.”
Deputetja laburiste dhe kryetare e Komitetit të Punëve të Jashtme, Emily Thornberry, i tha programit Today të BBC Radio 4 se, ndërsa Mbretëria e Bashkuar duhet ta marrë Trumpin “seriozisht”, nuk duhet t’i marrë komentet e tij “fjalë për fjalë”.
Ajo i përshkroi komentet e tij të martën si një shembull të “talljes presidenciale”, duke thënë se ishte “në favor të ruajtjes së qetësisë dhe përpjekjes për ta lënë mënjanë këtë çështje”.
Dy gra britanike nga Chagossi të lindura në Diego Garcia – Bernadette Dugasse dhe Bertrice Pompe – duan të drejtën për t’u kthyer në vendin e tyre të lindjes dhe thonë se u përjashtuan nga diskutimet mbi marrëveshjen.
Pompe i tha BBC-së se e sheh kritikën e presidentit amerikan për marrëveshjen si një “gjë të mirë”, por “vetëm fjalë”.
Në WhatsApp, Dugasse tha: “Dua që marrëveshja të ndalet dhe të mos shoh para që i jepen qeverisë së Mauritiusit.”
Ajo tha se banorëve të Çagosit duhet t’u lejohet të “ulen në tryezë dhe të vendosin për të ardhmen tonë”.
