Paul AdamsKorrespondenti Diplomatik i BBC
Kanë qarkulluar spekulime nëse samiti Trump-Putin do të rezultojë në ndryshimin me forcë – dhe rrënjësisht – të hartës së Ukrainës.
Rusia ka pretenduar pjesë të mëdha të Ukrainës që nga viti 2014, kur Presidenti Vladimir Putin bëri lëvizjen e tij të parë.
Në atë kohë, brenda pak muajsh, Moska kreu pushtimin dhe aneksimin relativisht pa gjakderdhje të gadishullit të Krimesë.
Por kjo u pasua nga një lëvizje separatiste e mbështetur nga Rusia në rajonin lindor të Donbasit – konkretisht në dy rajonet, ose “oblastet”, të njohura si Donetsk dhe Luhansk.
Një luftë ziente atje për tetë vjet.
Ukraina humbi rreth 14,000 ushtarë dhe civilë gjatë kësaj periudhe.
Por në shkurt të vitit 2022, Putini nisi pushtimin e tij në shkallë të plotë. Trupat ruse arritën shpejt në periferi të Kievit dhe pushtuan sipërfaqe të mëdha në jug, duke përfshirë pjesë të mëdha të dy provincave të tjera, Zaporizhzhia dhe Kherson.
Lufta ka pasur një ritëm të ngadaltë që atëherë. Rusia tani kontrollon mjaft më pak territor – nga rreth 27% në pranverën e vitit 2022 në rreth 20% tani. Në lindje, forcat ruse po përparojnë, por shumë ngadalë dhe me kosto të madhe.
Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, thotë se një armëpushim pa kushte është i nevojshëm tani. Aleatët evropianë gjithashtu këmbëngulin në ndërprerjen e luftimeve. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, thotë se kjo është ajo që ai është përpjekur të arrijë.
Por, në prag të samitit të tij në Alaskë me Putinin, Trump ka folur në vend të kësaj për shkëmbime territoriale. Kjo ka shkaktuar tronditje në Kiev dhe Evropë.
Nuk është aspak e qartë se për çfarë toke po flet Trump, ose si mund të duken këto shkëmbime, duke pasur parasysh se i gjithë territori në fjalë i përket ligjërisht Ukrainës.
Që nga gushti i vitit 2025, territori i Ukrainës duket si më poshtë:
Rusia do të donte shumë të zgjeronte kontrollin e saj mbi të gjithë Luhanskun dhe Donetskun.
Disa raportime sugjerojnë se Putini po kërkon që Ukraina të dorëzojë territorin e mbetur që kontrollon në të dy rajonet.
Por kjo do të thoshte që Kievi të hiqte dorë nga vendet që dhjetëra mijëra ushtarë ukrainas kanë vdekur duke u përpjekur t’i mbrojnë – qytete si Kramatorsk dhe Slovyansk, dhe një vijë e fortifikuar që mbron territorin ukrainas në veri dhe perëndim.
Për Kievin, një lëshim i tillë do të ishte një pilulë e hidhur për t’u gëlltitur. Për Moskën, humbjet e së cilës kanë qenë edhe më katastrofike, kjo do të shihej si fitore.
Zelensky tha të martën se Ukraina “nuk mund” të largohej nga Donbasi pasi Moska do ta përdorte rajonin si një trampolinë për të sulmuar pjesën tjetër të vendit.
Ditët e fundit, forcat ruse duket se po shtyjnë fort dhe po bëjnë përparim pranë qytetit të Dobropillya-s. Por ende nuk është e qartë nëse kjo shënon një lëvizje të rëndësishme strategjike apo thjesht një përpjekje për t’i treguar Trump se Moska ka epërsi.
Po Zaporizhzhia dhe Kherson, të kapura në vitin 2022?
Këtu, raportohet, Rusia po ofron të ndalojë ofensivën e saj dhe të ngrijë linjat e mbrojtjes.
Por a do të ishte Rusia e gatshme të jepte diçka nga kjo mbrapsht?
Të hënën, Trump foli në mënyrë të paqartë për “pronën buzë oqeanit” – me sa duket një referencë për një pjesë të kësaj vije bregdetare, përgjatë Detit të Azovit ose Detit të Zi.
Por e gjitha kjo është pjesë e urës tokësore strategjikisht të rëndësishme të Putinit që lidh Rusinë me Krimenë e pushtuar.
Është e vështirë të imagjinohet që udhëheqësi rus të bjerë dakord të heqë dorë nga ndonjë pjesë e saj. Ashtu si Donetsku dhe Luhansku, Putini i konsideron këto vende si pjesë të Rusisë dhe i aneksoi ato në mënyrë të paligjshme tre vjet më parë në katër referendume që u konsideruan gjerësisht si një mashtrim.
Për Ukrainën dhe Evropën, shkëmbimet territoriale – në këtë fazë shumë të hershme të bisedimeve – janë një gjë e parealizueshme.
Një diskutim rreth kufijve të ardhshëm mund të fillojë përfundimisht, por vetëm kur lufta të ketë mbaruar dhe siguria e Ukrainës të jetë garantuar.
