Ishte një pjesë audio e siguruar nga BBC që zbuloi se çfarë e shqetëson më shumë udhëheqësin e talebanëve.
Jo një rrezik i jashtëm, por një nga brenda Afganistanit, të cilin talebanët e morën nën kontroll ndërsa qeveria e mëparshme u rrëzua dhe SHBA-të u tërhoqën në vitin 2021.
Ai paralajmëroi për “njerëz të brendshëm në qeveri” të vendosur kundër njëri-tjetrit në Emiratin Islamik që talebanët e krijuan për të qeverisur vendin.
Në klipin e publikuar, udhëheqësi suprem Hibatullah Akhundzada dëgjohet duke mbajtur një fjalim duke thënë se mosmarrëveshjet e brendshme mund t’i rrëzojnë të gjithë.
“Si rezultat i këtyre përçarjeve, emirati do të shembet dhe do të marrë fund”, paralajmëroi ai.
Fjalimi, i mbajtur para anëtarëve talebanë në një medrese në qytetin jugor të Kandaharit në janar 2025, i shtoi më shumë zjarrit të thashethemeve që kishin qarkulluar prej muajsh – thashetheme për mosmarrëveshje në krye të talebanëve.
Është një ndarje që udhëheqja e talebanëve e ka mohuar gjithmonë – përfshirë edhe kur është pyetur drejtpërdrejt nga BBC.
Por thashethemet e shtynë shërbimin afgan të BBC-së të fillonte një hetim njëvjeçar mbi grupin tejet sekret – duke kryer më shumë se 100 intervista me anëtarë aktualë dhe ish-anëtarë të talebanëve, si dhe burime lokale, ekspertë dhe ish-diplomatë.
Për shkak të ndjeshmërisë së raportimit të kësaj historie, BBC ka rënë dakord të mos i identifikojë ata për sigurinë e tyre.
Tani, për herë të parë, kemi qenë në gjendje të identifikojmë dy grupe të dallueshme në krye të talebanëve – secili prej të cilëve paraqet vizione konkurruese për Afganistanin.
Njëri plotësisht besnik ndaj Akhundzadës, i cili, nga baza e tij në Kandahar, po e çon vendin drejt vizionit të tij për një Emirate Islamike të rreptë – të izoluar nga bota moderne, ku figurat fetare besnike ndaj tij kontrollojnë çdo aspekt të shoqërisë.
Dhe një e dytë, e përbërë nga anëtarë të fuqishëm talebanë me bazë kryesisht në kryeqytetin Kabul, të cilët mbështesin një Afganistan i cili – ndërsa ende ndjek një interpretim të rreptë të Islamit – angazhohet me jashtë, ndërton ekonominë e vendit dhe madje u lejon vajzave dhe grave qasje në një arsim që aktualisht u mohohet përtej shkollës fillore.
Një burim i brendshëm e përshkroi atë si “shtëpia e Kandaharit kundër Kabulit”.
Por pyetja ishte gjithmonë nëse grupi i Kabulit, i përbërë nga ministra të kabinetit taleban, militantë të fuqishëm dhe studiues fetarë me ndikim që kanë mbështetjen e mijëra besnikëve talebanë, do ta sfidonte ndonjëherë Akhundzadën gjithnjë e më autoritar në ndonjë mënyrë kuptimplote, siç sugjeroi fjalimi i tij.
Në fund të fundit, sipas talebanëve, Akhundzada është sundimtari absolut i grupit – një njeri që i përgjigjet vetëm Allahut dhe jo dikush që duhet sfiduar.
Pastaj erdhi një vendim i cili do ta shihte tërheqjen delikate të luftës midis burrave më të fuqishëm në vend të përshkallëzohej në një përplasje vullnetesh.
Në fund të shtatorit, Akhundzada urdhëroi ndërprerjen e internetit dhe telefonave, duke e ndarë Afganistanin nga pjesa tjetër e botës.
Tre ditë më vonë interneti u rikthye, pa asnjë shpjegim pse.
Por ajo që kishte ndodhur prapa skenave ishte sizmike, thonë burime të brendshme. Grupi i Kabulit kishte vepruar kundër urdhrit të Akhundzadës dhe e kishte riaktivizuar internetin.
“Talebanët, ndryshe nga çdo parti apo fraksion tjetër afgan, janë të shquar për koherencën e tyre – nuk ka pasur përçarje, madje as shumë mospajtim”, shpjegon një ekspert për Afganistanin, i cili i ka studiuar talebanët që kur ata u krijuan.
“I lidhur me ADN-në e lëvizjes është parimi i bindjes ndaj eprorëve dhe në fund të fundit ndaj Amirit [Akhundzada]. Kjo është ajo që e bëri aktin e rindezjes së internetit, kundër urdhrave të tij të qartë, kaq të papritur dhe kaq të dukshëm”, tha eksperti.
Siç e tha një person i brendshëm i talebanëve: kjo nuk ishte gjë tjetër veçse një rebelim.
Një njeri me besim
Hibatullah Akhundzada nuk e filloi udhëheqjen e tij në këtë mënyrë.
Në fakt, burimet thonë se ai u zgjodh si udhëheqësi suprem i talebanëve në vitin 2016, pjesërisht për shkak të qasjes së tij për ndërtimin e konsensusit.
Duke mos pasur përvojë në fushën e betejës, ai gjeti një zëvendës te Sirajuddin Haqqani – komandanti i frikshëm militant, atëherë një nga burrat më të kërkuar të SHBA-së me një shpërblim prej 10 milionë dollarësh (7.4 milionë paund) për kokën e tij.
Një zëvendës i dytë u gjet te Yaqoob Mujahid, djali i themeluesit të talebanëve, Mullah Omar – i ri, por që mbante me vete linjën e gjakut të tij talebanëve dhe potencialin e saj për të unifikuar lëvizjen.
Marrëveshja vazhdoi gjatë gjithë negociatave me Uashingtonin në Doha për t’i dhënë fund luftës 20-vjeçare midis luftëtarëve talebanë dhe forcave të udhëhequra nga SHBA-të. Marrëveshja përfundimtare, në vitin 2020, rezultoi në rimarrjen e papritur dhe dramatike të vendit nga talebanët dhe tërheqjen kaotike të trupave amerikane në gusht 2021.
Për botën e jashtme, ata ishin një front i bashkuar.
Por të dy zëvendësit do të degradoheshin në heshtje në ministra sapo talebanët të ktheheshin në pushtet në gusht 2021, me Akhundzadën tani një qendër të vetme pushteti, thanë burime të brendshme për BBC-në.
Edhe Abdul Ghani Baradar – bashkëthemeluesi i fuqishëm dhe me ndikim i talebanëve i cili kishte udhëhequr negociatat me SHBA-në – e gjeti veten në rolin e zëvendëskryeministrit në vend të kryeministrit siç kishin pritur shumë.
Në vend të kësaj, Akhundzada – pasi kishte shmangur kryeqytetin ku ndodhet qeveria në favor të qëndrimit në Kandahar, një bazë pushteti për talebanët – filloi ta rrethonte veten me ideologë të besuar dhe përkrahës të vijës së ashpër.
Besnikëve të tjerë iu dha kontrolli i forcave të sigurisë së vendit, politikave fetare dhe pjesëve të ekonomisë.
“[Akhundzada], që nga fillimi, kërkoi të formonte fraksionin e tij të fortë”, i tha BBC-së një ish-anëtar i talebanëve – i cili më vonë shërbeu në qeverinë e Afganistanit të mbështetur nga SHBA-të.
“Edhe pse në fillim i mungonte mundësia, sapo fitoi pushtetin, ai filloi ta bënte këtë me mjeshtëri, duke zgjeruar rrethin e tij duke përdorur autoritetin dhe pozicionin e tij.”
Dekretet filluan të shpalleshin pa konsultime me ministrat talebanë me bazë në Kabul dhe me pak konsideratë për premtimet publike të bëra para se ata të merrnin pushtetin, për çështje si lejimi i aksesit të vajzave në arsim. Ndalimi i arsimit, së bashku me punën e grave, mbetet një nga “burimet kryesore të tensionit” midis dy grupeve, vuri në dukje një letër nga një organ monitorues i OKB-së drejtuar Këshillit të Sigurimit në dhjetor.
Ndërkohë, një tjetër burim i brendshëm i tha BBC-së se Akhundzada, i cili kishte filluar si gjyqtar në gjykatat e Sheriatit të talebanëve në vitet 1990, po bëhej “edhe më i ngurtë” në bindjet e tij fetare.
Ideologjia e Akhundzadës ishte tashmë e tillë që ai jo vetëm e dinte, por edhe e miratonte zgjedhjen e të birit për t’u bërë kamikaz, sipas dy zyrtarëve talebanë pas vdekjes së tij në vitin 2017.
Dhe ai është i bindur se marrja e vendimit të gabuar mund të ketë pasoja përtej jetës së tij, i është thënë BBC-së.
“Çdo vendim që merr, ai thotë: Unë jam përgjegjës para Allahut, në ditën e gjykimit, do të më pyesin pse nuk ndërmora një veprim”, shpjegoi një zyrtar aktual i qeverisë talebane.
Dy persona që kanë qenë në takime me Akhundzadën i kanë përshkruar BBC-së se si u përballën me një burrë që mezi fliste, duke zgjedhur të komunikonte kryesisht përmes gjesteve, të interpretuara përmes një ekipi klerikësh të moshuar në dhomë.
Në ambiente më publike, dëshmitarë të tjerë okularë thanë se ai e fsheh fytyrën – duke mbuluar sytë me një shall të varur mbi çallmën e tij dhe shpesh duke qëndruar në një kënd kur i drejtohet një audience. Fotografimi ose filmimi i Akhundzadës është i ndaluar. Vetëm dy foto të tij dihen se ekzistojnë.
Organizimi i një takimi është bërë gjithashtu gjithnjë e më i vështirë. Një tjetër anëtar i talebanëve i tha BBC-së se si Akhundzada mbante më parë “konsultime të rregullta”, por tani “shumica e ministrave talebanë presin me ditë ose javë”. Një burim tjetër i tha BBC-së se ministrave me bazë në Kabul u është thënë të “udhëtojnë për në Kandahar vetëm nëse marrin një ftesë zyrtare”.
Në të njëjtën kohë, Akhundzada po zhvendoste departamentet kryesore në Kandahar – përfshirë shpërndarjen e armëve, e cila më parë kishte rënë nën kontrollin e ish-zëvendësve të tij, Haqqani dhe Yaqoob.
Në letrën e dhjetorit, ekipi monitorues i OKB-së vuri në dukje se “konsolidimi i pushtetit nga Akhundzada ka përfshirë gjithashtu një ndërtim të vazhdueshëm të forcave të sigurisë nën kontrollin e drejtpërdrejtë të Kandaharit”.
Raportet sugjerojnë se Akhundzada lëshon urdhra të drejtpërdrejta deri te njësitë lokale të policisë – duke anashkaluar ministrat në Kabul.
Një analist argumenton se rezultati është se “autoriteti i vërtetë është transferuar në Kandahar” – diçka që zëdhënësi i talebanëve, Zabihullah Mujahid, e mohoi për BBC-në.
“Të gjithë ministrat kanë pushtetin e tyre në kuadrin e tyre ministror, duke ndërmarrë punë të përditshme dhe duke marrë vendime – të gjitha pushtetet u delegohen atyre dhe ata kryejnë detyrat e tyre”, tha ai.
Megjithatë, “nga një perspektivë e Sheriatit, ai [Akhundzada] ka pushtetin absolut”, shtoi Mujahid – duke thënë “për të shmangur përçarjen e ndaluar nga Zoti, vendimet e tij janë përfundimtare”.
Burra ‘që e kanë parë botën’
Midis grupit të Kabulit, pakënaqësia po rritej dhe aleancat po forcoheshin.
“Ata [grupi i Kabulit] janë njerëz që e kanë parë botën”, tha një analist për BBC-në. “Prandaj, ata besojnë se qeveria e tyre, në formën e saj aktuale, nuk mund të zgjasë.”
Grupi i Kabulit dëshiron të shohë një Afganistan që lëviz drejt modelit të një shteti të Gjirit.
Ata janë të shqetësuar për përqendrimin e pushtetit në Kandahar, natyrën dhe zbatimin e ligjeve të virtytit, mënyrën se si talebanët duhet të angazhohen me bashkësinë ndërkombëtare dhe arsimin e punësimin e grave.
Por, pavarësisht avokimit që gratë afgane të kenë më shumë të drejta, grupi i Kabulit nuk përshkruhet si i moderuar.
Në vend të kësaj, njerëzit e brendshëm i shohin ata si “pragmatikë”, të udhëhequr jozyrtarisht nga Baradar – anëtari themelues i talebanëve i cili ende gëzon besnikëri të madhe. Ai mendohet gjithashtu të jetë “Abduli” të cilit Donald Trump i referohej si “kreu i talebanëve” gjatë një debati të fushatës zgjedhore presidenciale të SHBA-së në vitin 2024. Në fakt, ai ishte kryenegociatori i grupit me SHBA-në.
Ndryshimi i pozicioneve të grupit të Kabulit nuk ka kaluar pa u vënë re.
“Ne kujtojmë se ata [udhëheqësit talebanë me bazë në Kabul] dikur shkatërronin televizorë, por tani shfaqen vetë në televizion”, tha një analist.
Ata gjithashtu e kuptojnë fuqinë e mediave sociale.
Ish-zëvendësdeputeti Yaqoob – babai i të cilit udhëhoqi talebanët gjatë sundimit të tyre të parë, kur muzika dhe televizioni ishin të ndaluara – e gjen veten gjithnjë e më popullor me anëtarët e rinj talebanë dhe disa afganë të zakonshëm, gjë që duket qartë në videot dhe mallrat e shumta në TikTok të zbukuruara me fytyrën e tij.
Por askush nuk ka qenë më efektiv në ripërcaktimin e emrit të tij sesa ish-zëvendësi i tij, Sirajuddin Haqqani. Aftësia e tij për t’i shpëtuar kapjes ndërsa rrjeti i tij orkestroi disa nga sulmet më vdekjeprurëse dhe të sofistikuara në luftën afgane kundër forcave të udhëhequra nga SHBA-të – përfshirë një shpërthim me kamion në Kabul në vitin 2017 që vrau më shumë se 90 civilë pranë ambasadës gjermane – e ngriti atë në një status pothuajse mitik midis mbështetësve.
Gjatë kësaj kohe, ekzistonte vetëm një fotografi e tij e njohur – e bërë nga një gazetar afgan i BBC-së.
Por më pas, gjashtë muaj pas tërheqjes së SHBA-së, Haqqani marshoi para kamerave të botës në një ceremoni diplomimi të oficerëve të policisë në Kabul, me fytyrën e zbuluar.
Ishte hapi i parë drejt një imazhi të ri: jo më një militant, por një burrë shteti – një me të cilin New York Times do të ulej në vitin 2024 dhe do të pyeste: a është ai shpresa më e mirë e Afganistanit për ndryshim?
Vetëm disa muaj më vonë, FBI-ja do të lëshonte në heshtje një shpërblim prej 10 milionë dollarësh për kokën e tij.
Megjithatë, analistët dhe njerëzit e brendshëm i thanë vazhdimisht BBC-së se veprimi i hapur kundër udhëheqësit suprem Akhundzada ishte i pamundur.
Mund të thuhet se kundërshtimi më i dukshëm ndaj dekreteve të tij ka qenë i vogël dhe i kufizuar – për shembull, moszbatimi i rregulloreve si ndalimi i rruajtjes së mjekrave në rajonet e kontrolluara nga zyrtarë të lidhur me grupin e Kabulit. Por aktet më të mëdha të rebelimit janë konsideruar gjithmonë të paimagjinueshme.
Një ish-anëtar i talebanëve theksoi për BBC-në se “bindja ndaj [Akhundzadës] konsiderohet e detyrueshme”.
Vetë Haqqani, në intervistën e tij me New York Times, minimizoi çdo mundësi për një përçarje të hapur. “Uniteti është i rëndësishëm për Afganistanin aktualisht, në mënyrë që të kemi një vend paqësor”, tha ai.
Në vend të kësaj, tha një analist, grupi i Kabulit po zgjedh t’u dërgojë “një mesazh si bashkësisë ndërkombëtare ashtu edhe afganëve”, një mesazh që thotë: “Ne jemi të vetëdijshëm për ankesat dhe shqetësimet tuaja, por çfarë mund të bëjmë?”
Të paktën, kjo ishte situata përpara se të vinte urdhri për të mbyllur internetin.
Një pikë thyerjeje
Udhëheqësi suprem i talebanëve është një njeri me një mosbesim të thellë ndaj internetit; ai beson se përmbajtja e tij është kundër mësimeve islame dhe është aq i përkushtuar ndaj bindjes së tij sa një ndihmës i lexon lajmet ose postimet e fundit në mediat sociale çdo mëngjes, shpjegoi dikur zëdhënësi i tij për BBC-në.
Grupi i Kabulit beson se një vend modern nuk mund të mbijetojë pa të.
Urdhri i udhëheqësit suprem për mbylljen e internetit filloi në provincat e kontrolluara nga aleatët e Akhundzadës, përpara se të zgjerohej në të gjithë vendin.
Burime pranë grupit të Kabulit dhe brenda qeverisë talebane përshkruan se çfarë ndodhi më pas – një moment pothuajse i paprecedentë në historinë e talebanëve.
“Kjo i habiti shumë anëtarë të lëvizjes”, tha një burim.
Shkurt, ministrat më të fuqishëm të grupit të Kabulit u mblodhën dhe e bindën kryeministrin me qendër në Kabul, Mullah Hassan Akhund, që të urdhëronte rindezjen e tij.
Në fakt, grupi e kishte bërë të ditur pakënaqësinë e tij me dekretin përpara se interneti të ndërpritej në të gjithë vendin: udhëheqësi de facto i grupit, Baradar, udhëtoi për në Kandahar për të paralajmëruar një nga guvernatorët më besnikë të Akhundzadës se duhej ta “zgjonin” – duke shtuar se duhej të ndalonin së qeni njerëzit “po” të udhëheqësit suprem.
«Nuk ia thua të vërtetën hapur; çfarëdo që thotë ai, ti thjesht e zbaton», u raportua të ketë thënë ai nga një burim i brendshëm në Kandahar.
Fjalët e tij, tha burimi, u hodhën poshtë. Të hënën, më 29 shtator, një urdhër erdhi në ministrinë e telekomunikacionit direkt nga udhëheqësi suprem për të mbyllur gjithçka. “Asnjë justifikim” nuk do të pranohej, i tha BBC-së një burim në ministri.
Të mërkurën në mëngjes, një grup ministrash të grupit të Kabulit – përfshirë Baradarin, Haqqanin dhe Yaqoobin – u mblodhën në zyrën e kryeministrit, të shoqëruar nga ministri i telekomunikacionit. Atje, ata i kërkuan kryeministrit të lidhur me Kandaharin të merrte përsipër përgjegjësinë dhe të përmbyste urdhrin. Sipas një burimi, ata i thanë atij se përgjegjësia e plotë binte mbi ta.
Funksionoi. Interneti u rikthye.
Por ndoshta më e rëndësishmja, brenda atyre pak ditëve, ishte sikur ajo që Akhundzada kishte lënë të kuptohej në atë fjalim muaj më parë kishte ndodhur: njerëz të brendshëm po kërcënonin unitetin e talebanëve.
Por pse ky urdhër? Një ekspert thekson se anëtarët e talebanëve kanë qenë të lumtur ta ndjekin Akhundzadën pavarësisht se nuk janë dakord me dekrete si ato për arsimimin e vajzave.
Ndërkohë, shumë nga ata që e kishin sfiduar hapur më parë kishin paguar një çmim.
Në shkurt të vitit 2025, zëvendësministri i atëhershëm i jashtëm u detyrua të largohej nga vendi pasi paralajmëroi publikisht se udhëheqja po largohej nga “rruga e Zotit” duke “kryer padrejtësi kundër 20 milionë njerëzve” – një referencë për ndalimin e arsimimit të femrave.
Monitoruesit e OKB-së tregojnë për të paktën dy të tjerë që janë arrestuar pasi vunë në dyshim dekretet e Akhundzadës mbi arsimimin e vajzave, në korrik dhe shtator 2025.
Por ka edhe prova se Akhundzada dhe aleatët e tij po përpiqen të mbajnë afër figura si Haqqani – pavarësisht kritikave publike të këtij të fundit për konsolidimin e pushtetit nga udhëheqësi suprem.
Megjithatë, kalimi nga fjalët në veprime dhe shpërfillja kaq vendosmërisht e një urdhri ishte padyshim një hap tjetër në tërësi.
Siç thekson një ekspert, këtë herë mund të ketë ia vlejtë rreziku.
Pozicionet e tyre vijnë me pushtet dhe një “aftësi për të fituar para”, thotë eksperti. Por të dy vareshin nga interneti, i cili tani është thelbësor si për qeverisjen ashtu edhe për tregtinë.
“Fikja e internetit kërcënoi privilegjet e tyre në një mënyrë që mbajtja e vajzave më të mëdha jashtë arsimit nuk e bëri kurrë”, thekson eksperti.
“Ndoshta kjo është arsyeja pse ata ishin ‘të guximshëm’ atë herë.”
Pasi interneti u riaktivizua, spekulimet ishin të shumta rreth asaj që do të ndodhte më pas.
Një burim pranë grupit të Kabulit sugjeroi se ministrat do të shkarkohen ose do të degradohen gradualisht.
Megjithatë, një anëtar i Këshillit të Ulemasë së Kandaharit sugjeroi se mund të jetë udhëheqësi suprem ai që u tërhoq “sepse i frikësohet një kundërshtimi të tillë”.
Ndërsa viti po mbaronte, u duk publikisht se asgjë nuk kishte ndryshuar.
Në letrën drejtuar Këshillit të Sigurimit të OKB-së vihej në dukje se disa shtete anëtare të OKB-së “e kanë minimizuar përçarjen midis udhëheqësve në Kandahar dhe Kabul si të ngjashme me një mosmarrëveshje familjare që nuk do të ndryshonte status quo-në; të gjithë udhëheqësit e lartë janë të përkushtuar në suksesin e ndërmarrjes talebane”.
Zabiullah Mujahid, zëdhënësi i lartë i qeverisë së talebanëve, ka mohuar kategorikisht çdo ndarje.
“Ne kurrë nuk do të lejojmë veten të përçahemi”, i tha ai BBC-së në fillim të janarit 2026. “Të gjithë zyrtarët dhe udhëheqja e dinë se një përçarje mund të jetë e dëmshme për të gjithë, për Afganistanin, e ndaluar fetarisht dhe e ndaluar nga Allahu.”
Megjithatë, ai pranoi gjithashtu se ekzistojnë dallime në “mendime” midis anëtarëve talebanë, por e barazoi atë me “një ndryshim mendimi në një familje”.
Në gjysmën e dhjetorit, ato “dallime” dukeshin se dolën përsëri në sipërfaqe.
Haqqani u filmua duke iu drejtuar një turme në provincën e tij të lindjes, Khost, gjatë lutjeve të së premtes, duke paralajmëruar se kushdo që “arrin në pushtet nëpërmjet besimit, dashurisë dhe besimit të kombit dhe më pas e braktis ose e harron të njëjtin komb… nuk është qeveri”.
Po atë ditë, besniku i Akhundzadës, Neda Mohammad Nadem – ministri i arsimit të lartë – mbajti fjalimin e tij para studentëve të diplomuar në një medrese në një provincë fqinje.
“Vetëm një person udhëheq dhe të tjerët ndjekin urdhrat, kjo është një qeveri e vërtetë islamike”, tha ai. “Nëse ka shumë udhëheqës, atëherë do të shfaqen probleme dhe kjo qeveri që kemi arritur do të shkatërrohet.”
Pas debatit në internet, këto komente të fundit vendosen në një sfond shumë të ndryshëm nga ato të bëra nga Akhundzada në audion e rrjedhur në fillim të vitit 2025.
Megjithatë, nëse viti 2026 do të jetë viti kur grupi i Kabulit do të ndërmarrë veprime për të bërë ndryshime domethënëse për gratë dhe burrat e Afganistanit, është ende shumë e debatueshme.
“Si gjithmonë… pyetja mbetet pas mosmarrëveshjeve të dukshme brenda nivelit të lartë të Emiratit – a do të çojnë ndonjëherë fjalët në veprime?” thotë një ekspert.
“Ata ende nuk e kanë bërë.”
