Qeveria ka thënë se nuk ka “pauzë” në marrëveshjen e saj me Ishujt Chagos, pavarësisht se një ministër u tha më parë deputetëve se Mbretëria e Bashkuar po “pauzonte” procesin e miratimit të legjislacionit për të transferuar kontrollin e territorit te Mauritiusi.
Një burim qeveritar tha se “nuk ka pauzë, ne nuk kemi vendosur kurrë një afat dhe afatet do të shpallen në mënyrën e zakonshme”.
Ministri i Ministrisë së Jashtme, Hamish Falconer, po u përgjigjej pyetjeve të deputetëve kur tha se Mbretëria e Bashkuar po e “ndërpriste” procesin ndërsa zhvilloheshin “diskutimet” me Shtetet e Bashkuara.
Ky veprim vjen pasi Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i kërkoi Kryeministrit Sir Keir Starmer të anulonte marrëveshjen javën e kaluar, pavarësisht se më parë kishte shprehur mbështetje për traktatin.
Ishujt Chagos – të njohur zyrtarisht si Territori Britanik i Oqeanit Indian – ndodhen në Oqeanin Indian dhe Britania i ka kontrolluar ato që nga fillimi i shekullit të 19-të.
Marrëveshja parashikonte që Mbretëria e Bashkuar t’ia lëshonte sovranitetin e territorit Mauritiusit dhe të paguante një kosto mesatare prej 101 milionë paundësh në vit për të marrë me qira një bazë të përbashkët ushtarake Britani-SHBA në ishullin më të madh.
Mbretëria e Bashkuar është në proces të miratimit të legjislacionit për të ratifikuar marrëveshjen dhe të mërkurën, Falconer u përball me pyetje në lidhje me këtë në Dhomën e Komunave.
“Pati mbështetje nga administrata amerikane për këtë traktat, i cili nuk ka ndryshuar”, tha Falconer.
“Është e qartë se kohët e fundit ka pasur një deklaratë nga presidenti i Shteteve të Bashkuara, e cila është shumë domethënëse.
“Dhe siç i thashë Dhomës së Komunave, tani po i diskutojmë këto shqetësime drejtpërdrejt me Shtetet e Bashkuara. Kemi një proces që po kalon nëpër Parlament në lidhje me traktatin.”
“Do ta sjellim këtë çështje përsëri në Parlament në kohën e duhur. Po ndalojmë për diskutime me homologët tanë amerikanë.”
Në komentet e mëparshme në Dhomën e Komunave, Falconer tha se marrëveshja po kalonte “në Parlament në mënyrën normale”.
“Ne po ndërpresim diskutimet me Shtetet e Bashkuara,” tha Falconer. “Dhe këto diskutime vazhdojnë.”
Më parë, zëdhënësi i kryeministrit u tha gazetarëve se qëndrimi i Mbretërisë së Bashkuar nuk kishte ndryshuar dhe fokusi ishte në “diskutimet me SHBA-në mbi hapat e ardhshëm”.
Prokurori i Përgjithshëm i Mauritiusit, Gavin Glover, tha se nuk ishte i befasuar nga komentet e ministrit.
“Nuk ka pasur diskutime mbi procesin legjislativ gjatë tre javëve të fundit,” tha Glover.
“Vërej se thotë një pauzë nga procesi legjislativ dhe jo një tërheqje.
“Jam në kontakt të ngushtë me Zyrën e Jashtme, të Komonuelthit dhe Zhvillimit.”
Marrëveshja është vënë në dyshim nga Presidenti Trump, i cili javën e kaluar postoi në platformën e tij Truth Social për t’i kërkuar Sir Keir të mos “e dhurojë Diego Garcia-n”, ku ndodhet baza ushtarake Britani-SHBA.
Trump tha se “kjo tokë nuk duhet t’i merret Mbretërisë së Bashkuar” dhe e quajti marrëveshjen “një dëm për aleatin tonë të madh”.
Komentet erdhën pavarësisht se Departamenti Amerikan i Shtetit i dha mbështetjen e tij zyrtare planit të qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar një ditë më parë.
Departamenti Amerikan i Shtetit tha se nuk kishte asgjë për të shtuar, pas komenteve të Falconer në Dhomën e Komunave.
Legjislacioni u vonua
Projektligji për Bazën Ushtarake Diego Garcia dhe Territorin Britanik të Oqeanit Indian është hartuar për të përfshirë marrëveshjen e Ishujve Chagos në ligjin e Mbretërisë së Bashkuar.
Është në fazat e fundit të miratimit të tij në Parlament dhe aktualisht ndodhet në Dhomën e Lordëve.
Një debat mbi projektligjin u tërhoq në janar pasi Konservatorët – të cilët e kanë kundërshtuar prej kohësh marrëveshjen – paraqitën një amendament që bënte thirrje për një pauzë “në dritën e rrethanave gjeopolitike në ndryshim”.
Ministri i Ministrisë së Jashtme, Stephen Doughty, e mbrojti marrëveshjen dhe akuzoi kolegët konservatorë se po përdorin “marifete parlamentare” për të provuar të “sabotojnë” legjislacionin.
Projektligji nuk ka qenë në dokumentin e rendit në Dhomën e Lordëve që atëherë dhe nuk është caktuar asnjë datë për fazën tjetër.
Javën e kaluar, Politico raportoi, se legjislacioni do të vonohej, por Ministri i Drejtësisë Alex Davies-Jones tha se do t’i kthehej Lordëve “sapo të lejojë koha parlamentare”.
Presioni i opozitës
Britania ka kontrolluar Ishujt Chagos që nga viti 1814 dhe i dëboi banorët e tyre në vitet 1960 për t’i hapur rrugë bazës ushtarake në Diego Garcia.
Ishujt u shpallën zyrtarisht si territor përtej detit në vitin 1965, pasi qeveria britanike i pagoi Mauritiusit një grant prej 3 milionë funtesh për të mbajtur arkipelagun.
Vitin e kaluar, qeveria e Mbretërisë së Bashkuar pranoi t’ia dorëzonte kontrollin e ishujve Mauritiusit, duke argumentuar se e ardhmja e bazës ushtarake ishte kërcënuar nga vendimet e fundit të gjykatave ndërkombëtare.
Sipas marrëveshjes, Mbretëria e Bashkuar ka rënë dakord të paguajë 101 milionë paund në vit për 99 vjet për të mbajtur kontrollin e bazës ushtarake britaniko-amerikane.
Shumë banorë të Chagos e shohin marrëveshjen si një tradhti dhe duan që Mbretëria e Bashkuar të ruajë sovranitetin mbi ishujt, në mënyrë që një ditë të mund të kthehen në atdheun e tyre.
Konservatorët dhe Reform UK janë gjithashtu kundër marrëveshjes.
Deputetët e këtyre partive kanë udhëtuar për në Uashington për të lobuar tek politikanët amerikanë, në një fushatë që synon ndërtimin e kundërshtimit ndaj marrëveshjes në SHBA.
Duke folur në Dhomën e Komunave të mërkurën, deputeti i Reform UK, Nigel Farage, tha se nuk kishte “asnjë bazë, historikisht, kulturorisht, në asnjë mënyrë, që Mauritiusi të ketë pretendime mbi ato ishuj”.
Ai tha se rajoni mund të “përfundojë me një luftë për territor midis Indisë dhe Kinës në rajon”.
Farage pretendoi se Maldivet ishin gati të ngrinin një kundërpadi në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë mbi Ishujt Chagos “vetëm brenda pak ditësh”.
“Nëse dikush ka të drejtë për sovranitetin e këtyre ishujve, ata janë Maldivet dhe jo Mauritiusi”, tha Farage. “Dhe do t’ju nxisja të ndaloni të gjitha këto.”
Ministrja e Jashtme në hije, Wendy Morton, tha se marrëveshja Chagos do ta linte Britaninë “më të dobët, më të varfër dhe më pak të sigurt”.
“Kjo nuk është një domosdoshmëri ligjore,” tha Morton. “Është një zgjedhje politike e bërë nga një kryeministër i paaftë dhe janë taksapaguesit britanikë ata që duhet të paguajnë çmimin.”
