Connect with us

Bota

Shkencëtarët: Vala vdekjeprurëse e të nxehtit nordik e mbingarkuar nga kriza klimatike

Published

on

Vala e zgjatur e të nxehtit nordik në korrik u përkeqësua shumë nga kriza klimatike dhe tregon se “asnjë vend nuk është i sigurt nga ndryshimet klimatike”, thonë shkencëtarët.

Norvegjia, Suedia dhe Finalanda kanë historikisht klimë të ftohtë, por u goditën nga temperatura të larta, duke përfshirë një periudhë rekord prej 22 ditësh mbi 30C (86C) në Finlandë.

Suedia duroi 10 ditë radhazi me “netët tropikale”, kur temperaturat nuk ranë nën 20C (68F)

Ngrohja globale, e shkaktuar nga djegia e lëndëve djegëse fosile, e bëri valën e të nxehtit të paktën 10 herë më të mundshme dhe 2 gradë Celsius më të nxehtë, thanë shkencëtarët.

Disa nga të dhënat e motit dhe modelet klimatike të përdorura në analizën e tyre treguan se vala e të nxehtit do të kishte qenë e pamundur pa përkeqësimin e klimës të shkaktuar nga njeriu.

Nxehtësia pati efekte të gjera, me spitalet që i mbinxehën dhe u mbipopulluan, dhe disa u detyruan të anulonin ndërhyrjet kirurgjikale të planifikuara.

Të paktën 60 persona u mbytën ndërsa noti në natyrë u rrit, teksa lulëzuan algat toksike në dete dhe liqene.

Qindra zjarre u dogjën në pyje dhe u raportua se njerëz u alivanosën në ngjarjet e sezonit të festave.

Në valën e fundit të madhe të të nxehtit në rajon, në vitin 2018, 750 njerëz vdiqën herët vetëm në Suedi dhe shkencëtarët parashikojnë një numër të ngjashëm viktimash pasi të përpunohen të dhënat.

Edhe jeta e egër u prek, veçanërisht drerët e famshëm të gadishullit skandinav.

Disa kafshë ngordhën nga vapa dhe të tjera hynë në qytetet duke kërkuar hije. Shoferët u paralajmëruan se drerët mund të kërkonin të freskoheshin në tunelet rrugore.

Pjesa më e madhe e hemisferës veriore ka përjetuar valë të nxehti në javët e fundit.

Kjo përfshin Mbretërinë e Bashkuar, Spanjën dhe Kroacinë, ku shkatërrimi nga zjarret është pothuajse dyfishi i mesatares 20-vjeçare, si dhe SHBA-në, Japoninë dhe Korenë e Jugut.

Shkencëtarët janë të sigurt se kriza klimatike e ka intensifikuar këtë mot ekstrem.

Prof. Friederike Otto, një klimatologe në Imperial College London, e cila drejton bashkëpunimin World Weather Atribution (WWA), i cili bëri analizën nordike, tha: “Edhe vendet relativisht të ftohta skandinave po përballen me valë të rrezikshme të nxehtësisë sot me 1.3 gradë Celsius ngrohje – asnjë vend nuk është i sigurt nga ndryshimet klimatike.”

“Djegia e naftës, gazit dhe qymyrit po vret njerëz sot. Lëndët djegëse fosile po e rëndojnë motin ekstrem dhe për të ndaluar që klima të bëhet më e rrezikshme, duhet të ndalojmë djegien e tyre dhe të kalojmë në energji të rinovueshme.”

Valët e të nxehtit si ajo në Skandinavi do të bëhen pesë herë më të shpeshta deri në vitin 2100 nëse ngrohja globale arrin 2.6 gradë Celsius, që është trajektorja e sotme.

Maja Vahlberg, një eksperte suedeze në Qendrën e Klimës së Kryqit të Kuq dhe Gjysmëhënës së Kuqe, tha: “Ky korrik na kujtoi se në veri, nxehtësia nuk është një kërcënim i largët, por po depërton në spitale, institucione kujdesi dhe shtëpi.

Infrastruktura jonë nuk është ndërtuar për t’i bërë ballë këtyre temperaturave ekstreme dhe popullsia jonë në plakje është gjithnjë e më e ndjeshme ndaj nxehtësisë së rrezikshme.”

«Pashë një dre të qëndronte në të njëjtën zonë me hije për tre ditë rresht pa kullotur, një shenjë e qetë e tendosjes që po shkaktonte nxehtësia», tha ajo.

Studimi i shpejtë i WWA-së mbi rolin e ngrohjes globale të shkaktuar nga njeriu në valën e të nxehtit nordik krahasoi mundësinë e temperaturave të larta në klimën më të nxehtë të sotme me atë në periudhën më të ftohtë paraindustriale, duke u përqendruar në periudhën më të nxehtë dy-javore në secilin vend.

Studimi zbuloi se edhe rritja relativisht e vogël prej 0.2 gradë Celsius e temperaturës globale që nga viti 2018 kishte dyfishuar mundësinë e valëve të tilla të nxehtësisë, duke treguar se çdo pjesë e gradës kishte rëndësi, thanë shkencëtarët.

“Ndryshimi i klimës po e riformëson në thelb botën në të cilën jetojmë”, tha Dr. Clair Barnes, në Imperial College London.

Një aspekt mbresëlënës i valëve të të nxehtit ishte numri i netëve tropikale.

“Në një stacion në Suedinë veriore, patëm 10 ditë të tilla në fund të korrikut, gjë që është e jashtëzakonshme”, tha Prof Erik Kjellström, në Institutin Meteorologjik Suedez.

Amalie Skålevåg, në Institutin Meteorologjik Norvegjez, tha: “Netët e nxehta mund të jenë të rrezikshme kur trupi nuk ka mundësi të pushojë dhe të rikuperohet pas një dite të nxehtë, dhe kjo është veçanërisht e vërtetë për njerëzit me probleme shëndetësore.”

Efektet e valës së të nxehtit tek drerët kërcënojnë jetesën e komuniteteve indigjene Sami, të cilat i kanë kullotur ata për më shumë se 1,000 vjet.

“Çrregullime të tilla kërcënojnë gjithashtu shëndetin [e Samive] dhe të drejtën e tyre për të mbështetur një mënyrë jetese – kjo e bën ndryshimin e klimës një çështje të të drejtave të njeriut”, tha Vahlberg./ The Guardian.

Continue Reading
Advertisement

Bota

Trump paralajmëron se SHBA-të do të ndërhyjnë nëse Irani vret protestuesit

Published

on

By

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i ka paralajmëruar autoritetet e Iranit kundër vrasjes së protestuesve paqësorë, duke thënë se Uashingtoni “do t’u vijë në ndihmë”.

Në një postim të shkurtër në rrjetet sociale, ai shkroi: “Jemi të armatosur, të pajisur me armë dhe gati për të filluar.” Ai nuk dha detaje të mëtejshme.

Një këshilltar i lartë i udhëheqësit suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, u përgjigj duke thënë se Trump duhet të jetë “i kujdesshëm” nëse ai ndërhyn, duke paralajmëruar për kaos të mundshëm në të gjithë Lindjen e Mesme.

Të paktën tetë persona raportohet se janë vrarë në Iran pas pothuajse një jave protestash masive të shkaktuara nga përkeqësimi i kushteve ekonomike.

Në postimin e së premtes në Truth Social, Trump shkroi: “Nëse Irani qëllon dhe vret me dhunë protestuesit paqësorë, gjë që është zakon i tyre, Shtetet e Bashkuara të Amerikës do t’i ndihmojnë.”

Në postimin e tij, presidenti amerikan nuk specifikoi se çfarë masash mund të ndërmarrë Uashingtoni kundër autoriteteve iraniane.

Në qershor, SHBA-të kryen sulme kundër centraleve bërthamore të Iranit me urdhër të Trump.

Zyrtarët amerikanë më vonë argumentuan se sulmet kishin penguar ndjeshëm perspektivën e Teheranit për të ndërtuar një armë bërthamore – një pretendim i kundërshtuar nga Irani.

Në shenjë hakmarrjeje, Irani nisi një sulm me raketa ndaj një baze të madhe ushtarake amerikane në Katar.

Menjëherë pas postimit të fundit të Trump në rrjetet sociale, këshilltari i Khameneit, Ali Larijani, lëshoi ​​një paralajmërim të vetën.

“Trump duhet ta dijë se ndërhyrja e SHBA-së në këtë çështje të brendshme do të thoshte destabilizim i të gjithë rajonit dhe shkatërrim i interesave të Amerikës”, shkroi ai.

Pamjet e paraqitura nga Reuters tregojnë protesta në provincën Lorestan të Iranit jashtë një stacioni policie.

Në Iran, gjashtë persona u raportuan të jenë vrarë në ditën e pestë të protestave të enjten.

Dy persona humbën jetën në përleshjet midis protestuesve dhe forcave të sigurisë në qytetin jugperëndimor të Lordegan, sipas agjencisë gjysmëzyrtare të lajmeve Fars dhe grupit të të drejtave të njeriut Hengaw.

Tre persona u vranë në Azna dhe një tjetër në Kouhdasht, të gjithë në perëndim të vendit, raporton Fars.

Fars nuk specifikoi nëse të vrarët ishin demonstrues apo anëtarë të forcave të sigurisë.

Hengaw tha se dy të vrarët në Lordegan ishin protestues, duke i përmendur ata si Ahmad Jalil dhe Sajjad Valamanesh.

Një vdekje u raportua në Fuladshahr, Irakun qendror, dhe një viktimë tjetër në Marvdasht, në jug.

BBC nuk ka qenë në gjendje të verifikojë në mënyrë të pavarur vdekjet.

Pamjet e postuara në mediat sociale treguan makina të djegura gjatë përleshjeve midis protestuesve dhe forcave të sigurisë.

BBC Persian ka verifikuar video që tregojnë protestat e së enjtes në Lordegan, Teheran dhe Marvdasht.

Zyrtarët iranianë thanë më parë se një anëtar i ri i forcave të sigurisë së vendit ishte vrarë të mërkurën në qytetin perëndimor të Kouhdasht.

Por protestuesit thonë se burri ishte, në vend të kësaj, nga radhët e tyre dhe ishte qëlluar për vdekje nga forcat e sigurisë.

Të premten, u raportuan përleshje gjatë ceremonisë së varrimit të burrit, ku morën pjesë mijëra të pranishëm. Anëtarë të uniformuar të forcave të sigurisë u përpoqën të mbanin arkivolin e tij, por turma ua rrëmbeu dhe i përzuri.

Protestat filluan të dielën në Teheran midis dyqanxhinjve të zemëruar nga një tjetër rënie e ndjeshme e vlerës së monedhës iraniane, rialit, kundrejt dollarit amerikan në tregun e hapur.

Deri të martën, studentët e universitetit ishin të përfshirë dhe protestat ishin përhapur në disa qytete, me njerëz që brohorisnin kundër sundimtarëve klerikë të vendit.

Shumë protestues që atëherë kanë bërë thirrje për fundin e sundimit të Khameneit. Disa kanë thënë se duan një kthim në monarki.

Protestat kanë qenë më të përhapurat që nga një kryengritje në vitin 2022 e shkaktuar nga vdekja gjatë paraburgimit e Mahsa Amini, një grua e re e akuzuar nga policia e moralit se nuk e mbante siç duhet vellon, por ato nuk kanë qenë në të njëjtën shkallë.

Presidenti Masoud Pezeshkian ka thënë se do t’i dëgjojë “kërkesat legjitime” të protestuesve.

Por Prokurori i Përgjithshëm i vendit, Mohammad Movahedi-Azad, paralajmëroi se çdo përpjekje për të krijuar paqëndrueshmëri do të përballet me një “përgjigje vendimtare”.

Continue Reading

Bota

Erdogan: Do të flasë me Trump të hënën për Gazën dhe Ukrainën

Published

on

By

Presidenti turk, Tayyip Erdogan, tha se do të zhvillojë një telefonatë me Presidentin e SHBA-së, Donald Trump, të hënën për të diskutuar përpjekjet e paqes midis Ukrainës dhe Rusisë, si dhe çështjet që lidhen me Gazën.

Duke folur me gazetarët në Stamboll të premten, Erdogan tha se biseda e tyre e planifikuar për të hënën pasdite do të përqendrohet në zhvillimet kryesore rajonale.

‘Do të kemi një tjetër telefonatë me Presidentin Trump të hënën’, tha ai, duke shtuar se do të diskutojnë zhvillimet midis Rusisë dhe Ukrainës, si dhe situatën në Palestinë.

Erdogan komentoi gjithashtu tubimin e madh pro-Palestinë të mbajtur në Urën e Galatës në Stamboll ditën e Vitit të Ri, duke e cilësuar atë si një mesazh të fuqishëm publik solidariteti.

‘Ndërsa po hynim në vitin e ri, të gjithë pamë një moment historik në Urën e Galatës. Kjo tregoi qartë se Palestina nuk është vetëm’, tha ai.

Ai theksoi se Turqia do të vazhdojë të qëndrojë pranë Gazës dhe popullit palestinez, si në nivel kombëtar ashtu edhe në koordinim me botën e gjerë islame.

‘Ne nuk e kemi braktisur Gazën apo Palestinën dhe as që do ta bëjmë ndonjëherë’, shtoi Erdogan.

Duke kritikuar sulmet e vazhdueshme të Izraelit në Gaza, Erdogan tha se vuajtjet humanitare, veçanërisht të fëmijëve që jetojnë në kushte të vështira, nuk do të mbeten pa përgjigje.

‘Vuajtjet e fëmijëve që jetojnë në tenda të improvizuara mes erës, shiut dhe baltës nuk do të mbeten pa përgjigje dhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu nuk do t’u shpëtojë përgjegjësive’, tha ai.

Erdogan vuri në dukje se përpjekjet për ndihmë humanitare përballen me kufizime të vazhdueshme, duke përfshirë pengesat në shpërndarjen e materialeve të strehimit të përkohshëm në Gaza.

Pavarësisht sfidave, ai tha se Turqia do të vazhdojë të ndjekë të gjitha kanalet e mundshme për të mbështetur palestinezët dhe për të lehtësuar vuajtjet e tyre.

Continue Reading

Bota

Gjendet e pajetë në hotel vajza e aktorit të famshëm hollivudian

Published

on

By

Një ngjarje e rëndë ka tronditur botën e artit dhe kinemasë, pasi Victoria Jones, vajza e aktorit të njohur hollivudian Tommy Lee Jones, është gjetur e pajetë në San Francisko.

Sipas informacioneve paraprake, 34-vjeçarja u gjet pa shenja jete në orët e para të mëngjesit në një hotel luksoz të qytetit. Autoritetet lokale kanë nisur hetimet, ndërsa shkaku i vdekjes mbetet ende i paqartë.

Victoria Jones ishte vajza e aktorit 79-vjeçar, fitues i çmimit Oscar, Tommy Lee Jones, dhe ish-bashkëshortes së tij, Kimberly Clafley. Çifti ka edhe një djalë tjetër, Austin Jones, 43 vjeç.

Edhe pse nuk ndoqi një karrierë të gjatë në kinematografi, Victoria kishte bërë disa paraqitje të shkurtra në aktrim gjatë rinisë së saj. Debutimi i saj i parë në ekran erdhi në vitin 2002, në filmin e suksesshëm “Men in Black II”, ku luajti përkrah babait të saj.

Familja dhe miqtë nuk kanë bërë ende një reagim publik lidhur me ngjarjen, ndërsa priten detaje të mëtejshme nga autoritetet.

Continue Reading
LIVE ALBUK TV
ALBUK TV LIVE
Albania2 days ago

“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë

UK4 days ago

FOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli

Albania4 days ago

U kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri

Albania6 days ago

Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”

UK2 days ago

Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim

UK6 days ago

Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër

Sports4 days ago

Ish-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën

UK3 days ago

Bllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë

Albania4 days ago

Hetimet për atentatin e Rinasit, burime: Autorët pasi dogjën mjetin që përdorën në krim u larguan me ambulancë

Albania3 days ago

Ironia e një dosje sekrete në Harvard: Amerikanë mbroni Trashëgiminë Ilire, Shqiptarët pas ’90-s e shkatërruan …

UK3 days ago

Bashkimi me euron do të kishte mbuluar koston e NHS-së

Bota4 days ago

Mijëra vetë të ekspozuar ndaj fruthit, alarm në një prej aeroporteve më të ngarkuar në botë

UK3 days ago

Britania marrëveshje me Angolën dhe Namibinë për kthimin e emigrantëve

Albania3 days ago

Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban

Bota4 days ago

Brigitte Bardot: Bjondia seksi që revolucionarizoi kinemanë franceze

Trending