Nga “The Spectator”
66-vjetori i Andrew Mountbatten-Windsor nuk u shënua me ceremoni apo mesazhe urimi nga pallati, por me një zhvillim që opinioni publik britanik e ka pritur prej kohësh: zbatimin e ligjit edhe ndaj një anëtari të lartë të familjes mbretërore. Prej vitesh, pakënaqësia publike është shtuar për shkak të intervistave të debatueshme, marrëveshjeve financiare dhe perceptimit se afërsia me kurorën ofronte mbrojtje nga hetimi. Sipas autorit të analizës, ky perceptim tashmë ka marrë fund. Ai e konsideron këtë jo vetëm një çështje personale, por një moment me peshë kushtetuese për monarkinë britanike.
Historia e përgjegjësisë së kurorës në Britani shtrihet prej më shumë se tetë shekujsh. Në vitin 1215, mbreti John pranoi Magna Carta-n, dokument që vendosi kufizime mbi pushtetin e tij. Në vitin 1689, Bill of Rights riafirmoi epërsinë e parlamentit mbi kurorën. Në vitin 1649, forcat parlamentare ekzekutuan Charles I, monarkun e fundit anglez që ushtroi pushtet absolut. Këto episode tregojnë se autoriteti mbretëror në Britani është kufizuar vazhdimisht nga ligji dhe institucionet. Megjithatë, në epokën moderne, anëtarët e lartë të familjes mbretërore kanë vepruar shpesh në një hapësirë të paqartë mes detyrimit formal ndaj ligjit dhe mbrojtjes praktike nga ekspozimi ligjor.
Debati publik rreth princit Andrew u intensifikua pas intervistës së tij në vitin 2019 për BBC Newsnight me gazetaren Emily Maitlis. Intervista ngriti më shumë pyetje sesa dha përgjigje dhe rriti presionin ndaj pallatit. Në vitin 2022, ai arriti një marrëveshje civile me Virginia Giuffre, e raportuar në media si rreth 12 milionë paund, duke mbyllur çështjen pa një pranim përgjegjësie. Andrew ka humbur rolin publik, titujt ushtarakë dhe rezidencën zyrtare, por zhvillimet e fundit shkojnë përtej dëmtimit të reputacionit.
Princi Andrew i ka mohuar vazhdimisht akuzat për shkelje. Sipas raportimeve, pas publikimit të emaileve që pretendohet se tregojnë ndarjen e informacionit zyrtar me Jeffrey Epstein, autoritetet kanë nisur hetim ndaj tij mbi dyshimet për “keqpërdorim të detyrës publike”. Arrestimi formal, nëse konfirmohet, përbën herën e parë në historinë moderne që një anëtar i lartë i familjes mbretërore trajtohet në këtë mënyrë nga organet e rendit.
Reagimet politike kanë qenë të qarta. Mbreti Charles III deklaroi se “ligji duhet të ndjekë rrugën e tij” dhe se monarkia do të ofrojë “mbështetje dhe bashkëpunim të plotë” me autoritetet hetimore. Ministri i Jashtëm britanik David Lammy, duke përsëritur qëndrimin e kryeministrit Keir Starmer, theksoi se “askush në këtë vend nuk është mbi ligjin”. Këto deklarata, sipas analizës, sinjalizojnë një angazhim institucional për respektimin e parimit të barazisë para ligjit.
Megjithatë, procesi i zgjatur ndër vite ka ngritur pyetje mbi mënyrën se si monarkia ka menaxhuar akuzat dhe dëmtimin e reputacionit. Kritikat kanë përmendur përpjekje për kontroll dëmi dhe mungesë transparence. Në këtë kuadër, hetimi aktual shihet si një provë për besueshmërinë e institucionit.
Autori argumenton se lejimi i hetimit ndaj një princi mund të forcojë, e jo të dobësojë, monarkinë. Duke iu nënshtruar ligjit të zakonshëm, kurora demonstron se është e gatshme të zbatojë standarde të njëjta për të gjithë. Sipas kësaj logjike, qëndrueshmëria e institucionit nuk varet nga privilegji, por nga pranimi i përgjegjësisë.
Pavarësisht rezultatit të hetimit, rasti i princit Andrew pritet të mbetet një pikë referimi për marrëdhënien mes monarkisë dhe ligjit në Britani. Tetë shekuj pas Magna Carta-s, mesazhi që del nga ky zhvillim është i qartë: asnjë institucion, sado i lashtë, nuk qëndron mbi ligjin.
