Albania
The Musical Times (1926) / “Zbulova dy lloje muzike në Shqipëri…” — Udhëtimi i Paul Edmonds në Elbasan, njohja me Lef Nosin dhe transkriptimi i muzikës cigane
Nga Aurenc Bebja*, Francë – 26 Nëntor 2024
Revista britanike “The Musical Times” ka botuar, me 1 maj 1926, në faqet n°407-408, një shkrim special mbi llojet e muzikës në Shqipëri transkriptuar asokohe nga Paul Edmonds, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :
Muzika në Shqipëri
Nga Paul Edmonds
Burimi : The Musical Times, 1 maj 1926, faqe n°407-408
Zbulova dy lloje muzike në Shqipëri : muzikë moderne të importuar, të luajtur nga një orkestër përpara shtëpisë së Presidentit në Tiranë dhe muzikën e vërtetë të vendit, që sot luhet dhe mbahet gjallë vetëm nga ciganët. Muzika e orkestrës ishte e stilit të zakonshëm popullor : xhaz amerikan (muzikantët ishin trajnuar në Shtetet e Bashkuara), Barcarolle nga “Contes d’Hoffman”, Kënga e Toreadorit, fragmente nga “Faust-i” e kështu me radhë. — e luajtur mirë, por pa frymëzim të madh. Muzika cigane, nga ana tjetër, ishte jashtëzakonisht stimuluese dhe në dëgjimin e parë u bëra i etur të mësoja, nëse ishte e mundur, diçka rreth saj. Por vetëm kur arrita në qytetin e lashtë mysliman të Elbasanit, në mes të Shqipërisë, ndodhi ky shans. Këtu njoha njëfarë Lef Nosin, një shqiptar i shkolluar që fliste anglisht dhe ai, kur i shpreha dëshirën për të ditur më shumë për muzikën e vendit, e bëri këtë me ndihmën e xhandarmërisë, duke ftuar disa vajza të reja cigane të vinin në “khan-in” ku qëndroja dhe të këndonin për mua, për të më dhënë kështu mundësinë që të transkriptoja disa melodi. Një mëngjes, ciganet mbërritën. Ishin katër prej tyre, dy vajza dhe dy gra të moshuara. Vajzat mbanin veshje tradicionale të kërcimtareve : një jelek të shkurtër kadifeje me ngjyrë të errët dhe pantallona turke (çitjane) aq të lirshme sa krinolinat më të gjera viktoriane do të dukeshin të dobëta. Për t’i bërë ato duhet të jenë përdorur metra e metra copëzash, dhe akoma më shumë metra për palëzat e panumërta që shfaqeshin përmes pëlhurës së imët nga të cilat ishin bërë pantallonat. Kishin lidhur rreth kokës shami me ngjyra të ndezura dhe gërshetat e gjata të flokëve të zeza vareshin lirshëm. Këpucë të pastra, me majë dhe me taka të larta, dukeshin poshtë pantallonave të gjera. Dy vajzat, duke mbledhur palosjet e shumta të rrobave të tyre rreth tyre, u ulën në karrige, ndërsa gratë e moshuara u ulën në dysheme. Të gjitha kishin dajre të mëdha.
Pastaj, siç është zakon në Shqipëri, na ofruan cigare dhe filxhanë të vegjël me kafe të zezë, nga të cilat morëm të gjithë — vajzat cigane, xhandari, pronari i “khan-it”, zoti Lef Nosi dhe unë. Me përfundimin e këtyre ceremonive, filloi muzika. Duke u tundur butësisht nga njëra anë në tjetrën dhe duke rrahur në ritëm me gishtat e tyre në dajre, vajzat filluan të këndojnë. Mora letrën dhe lapsin, dhe u përpoqa të shkruaj melodinë, dhe pas shumë përsëritjesh, dola me transkriptimin e përafërt të mëposhtëm :
Kënga, më thanë, kishte të bënte me aventurat e një të riu nga Durrësi, të cilin vajzat cigane e fusnin në një dhomë dhe i kishin grabitur gjithçka që zotëronte. Kam frikë se nuk ishte një këngë sallonesh dhe nuk kërkova më shumë detaje as për këtë këngë, as për një këngë të dytë, melodia e së cilës, aq sa munda ta kuptoja, ishte si vijon :
Nga një melodi e tretë, e cila ishte jashtëzakonisht intriguese dhe që do të më pëlqente shumë ta transkriptoja në tërësinë e saj, munda të siguroja vetëm frazat fillestare, dhe këto, pothuajse përafërsisht; pas kësaj u bë shumë e ndërlikuar dhe tepër e përpunuar për aftësitë e mia të transkriptimit.
“Muzika jonë”, tha zoti Lef Nosi, “është shumë e vështirë”, dhe unë u pajtova me gjithë zemër me të.
Një faktor tjetër që e shtoi vështirësinë e transkriptimit ishte kompleksiteti i ritmeve të dajres dhe fakti që pjesa vokale, përkundrazi, ishte e butë dhe nuk shfaqte asnjë theks të spikatur apo rrahje me zë të lartë. Një ritëm i preferuar i dajres ishte ky :
Ritmet e tjera që kam dëgjuar shpesh në këtë rast dhe në të tjera ishin :
Pjesa zanore e shumicës së këngëve përfshinte përparime të papritura dhe kalime në shkallë, të cilat dukej se nuk i përkisnin asnjë çelësi të veçantë. Si pasojë nuk kishte asnjë tonalitet, siç e njohim ne, dhe mungesa e tij i dha muzikës një karakter dhe hijeshi të pamundur për t’u përshkruar. Shumë dëgjues perëndimorë pa dyshim do ta kategorizonin atë lirshëm si “muzikë orientale” dhe do ta hedhin poshtë si të parëndësishme, por kjo muzikë ka shumë më tepër sesa e kuptojnë këta njerëz, dhe ajo meriton të regjistrohet në shënimin (notacionin) perëndimor.
Çdo gazetë online apo print, çdo portal që merr këtë shkrim duhet të citojë autorin në fillim të shkrimit (Nga Aurenc Bebja, Francë) dhe burimin e informacionit në fund (Blogu © Dars (Klos), Mat – Albania), si dhe të vendosë linkun e burimit : https://www.darsiani.com/la-gazette/the-musical-times-1926-zbulova-dy-lloje-muzike-ne-shqiperi-udhetimi-i-paul-edmonds-ne-elbasan-njohja-me-lef-nosin-dhe-transkriptimi-i-muzikes-cigane/. Në rast të kundërt mos e publiko.
Albania
Gjykata refuzon sekuestrimin e 20 pasurive të Kristjan Boçit dhe Elman Abules
Gjykata e Tiranës, ka vendosur të mos sekuestrojë rreth 20 pasuri me vlerë gati 50 milion euro, për të cilat policia dhe prokuroria e kryeqytetit, ka pasur indicie të forta se vijnë nga aktiviteti kriminal i personave që i posedojnë ato.
Informacionet e siguruara nga gazetari Elton Qyno, tregojnë se miku i Erjon Veliaj, Elman Abule, që sot në Tiranë konsiderohet biznesmen i sukseshëm, në vitin 2004-2005, ka qënë në Belgjikë një hajdut i dhunshëm, duke përdorur çelësa të kopjuar dhe metodën e thyerjes.
Drejtoria e Interpolit në 12 shtator 2023 është informuar se Elman Abule rezulton i dënuar më datë 17 janar 2007, nga Gjykata e Antvvep, me 30 muaj burg për veprën penale të “Vjedhje me thyerje ose duke përdorur çelësa të kopjuar dhe krijim bande”, duke u dënuar ky shtetas me 2 vjet burg me kusht dhe 1 vit vit në burg për “krijim bande”.
Gjithashtu, rezulton se miku i Abules dhe ish-ortak me subjektin “Rametal” dhe shoqërinë tjetër “Ferro Chrome Holding”, ka qënë Kristian Boçi, i përfshirë në veprimtari të paligjshme dhe i arrestuar në vitin 2011 në Itali, i cili njihet për lidhjet e tij dhe me persona të tjerë të përfshirë në trafikun ndërkombëtar të narkotikëve si Eldi Dizdari.
Gazetari Qyno,ka mësuar se vendimi i mospranimit të kërkesës së prokurorisë, është dhënë pak ditë më parë nga gjyqtari i Tiranës, Altin Abdiu, i cili në fillim të muajit qershor 2025 u rikthye në funksionin e gjyqtarit nga Komisioni i Posaçëm i Apelimit.
Abdiu, refuzoi të sekuestrojë 20 shoqëri tregtare, dyqane, apartamente e vila me vlerë rreth 50 milionë euro, të cilat zotërohen nga Kristian Boçi, Elman Abule, mik i afërt i Erjon Veliaj, Vladimir Avramit si dhe 4 personave të tjerë të lidhur me këta persona.
Ndërkohë pritet që me zbardhjen e vendimit të gjykatës, prokuroria e Tiranës të ushtrojë Apelim në gjykatën e Apelit, duke kërkuar sekuestrimin e këtyre pasurive.
Albania
Stuhia Arktike mbërrin në Evropë: ç’mund të presë Ballkani?
Pas një periudhe moti më të qëndrueshëm të dominuar nga blloku i fortë Rex, i cili ruajti kushte relativisht të qeta dhe shpesh të buta në pjesën më të madhe të Evropës gjatë periudhës së Krishtlindjeve, rrethanat në atmosferë po ndryshojnë.
Ky sistem me presion të lartë po lëviz ngadalë drejt perëndimit, duke hapur rrugën që masat e ftohta ajrore Arktike të zbresin drejt pjesëve qendrore, lindore dhe jugore të kontinentit, shkruan Severe Weather.
Një rënie e ndjeshme e temperaturave
Ndërsa blloku i Rex-it tërhiqet, po formohet një model i ashtuquajtur dipolar moti, një anticiklon i fortë mbi Atlantikun dhe Evropën Perëndimore, ndërsa një ciklon thellohet mbi pjesët lindore dhe veriore të kontinentit.
Kjo lejon depërtimin e ajrit të akullt nga veriu dhe verilindja, i cili do të sjellë temperatura dukshëm më të ulëta dhe reshje bore të rastit para Vitit të Ri.
Sipas modeleve të parashikimit, masa e ajrit të ftohtë mund të jetë 10-15 °C nën vlerat normale për fundin e dhjetorit dhe fillimin e janarit, gjë që do të rezultonte në një rënie të ndjeshme të temperaturave dhe ngrica në shumë rajone. Lëvizja më e ftohtë e ajrit të ftohtë pritet praktikisht në të gjithë Evropën qendrore dhe lindore, dhe në disa zona temperaturat e mëngjesit mund të bien nën -10 °C.
Ndërsa temperaturat bien, mund të pritet borë në zonat veriore dhe lindore të kontinentit, ndërsa në zonat perëndimore si Mbretëria e Bashkuar dhe Irlanda, ajri i ftohtë do të kontribuojë gjithashtu në formimin e kushteve me borë në ditët e para të vitit 2026.
Rrotullimi i temperaturës
Pas ndërhyrjes fillestare të masës së ftohtë, kushtet atmosferike mund të bëhen përsëri më dinamike. Pritet që në të njëjtën kohë me rrymat më të ftohta veriore, rrjedha e ajrit më e ngrohtë, jugore do të kthehet gradualisht, veçanërisht përgjatë Mesdheut.
Ky kombinim i masave të ndryshme ajrore mund të çojë në modele të papritura të motit – nga ditët e ftohta dhe me borë në rajonet veriore deri te kushtet më të theksuara më të ngrohta dhe më të lagështa drejt jugut dhe jugperëndimit të kontinentit.
Shkurt, ditët e para të vitit 2026 mund të shënojnë fillimin e vërtetë të sezonit të dimrit, me një valë të dallueshme të ftohtë dhe episode bore, por edhe me mundësinë e ndryshimeve më të shpejta të motit ndërsa modelet atmosferike vazhdojnë të zhvillohen.
Ngrohtësia dhe shirat e rrëmbyeshëm po kthehen në Ballkan
Ndërsa perëndimi i Evropës do të ngrijë, situata në zonën tonë do të përmbyset plotësisht. Do të vendoset një rrymë e qëndrueshme jugperëndimore, e cila do të sjellë ajër dukshëm më të ngrohtë dhe më të lagësht nga Mesdheu drejt Evropës qendrore dhe lindore dhe Gadishullit Ballkanik. Kontrasti i temperaturës në të gjithë Evropën do të jetë i madh.
Në Ballkan dhe Evropën Lindore, temperaturat mund të jenë deri në 15 °C më të larta se mesatarja, dhe vlerat ditore do të arrijnë lokalisht 15 °C. Sasia e lartë e lagështisë do të sjellë edhe reshje të dendura shiu, veçanërisht në shpatet jugore të Alpeve dhe shpatet perëndimore të Dinarideve dhe Apenineve, ku gjatë javës mund të bien midis 150 dhe 300 milimetra shi.
Albania
Krijohet kompania shtetërore e transportit/ Balluku emëron administrator këshilltarin e saj
Ministria e Infrastrukturës regjistroi në Qendrën Kombëtare të Biznesit kompaninë shtetërore, e cila do të ofrojë shërbime të transportit publik. Përmes krijimit të kësaj kompanie, qeveria vendos të hyjë direkt në një sektor të rëndësishëm, i cili deri më sot ka qenë ekskluzivisht domain i kompanive private.
E pagëzuar me emrin Mobal, kompania do të ketë si objekt operimin e shërbimit të transportit publik rrugor të udhëtarëve, përfshirë destinacionet turistike. Paralelisht kompania shtetërore do të ofrojë edhe transportin e nxënësve dhe mësuesve
Por, Mobal nuk do të funksionojë vetëm si ofruese shërbimi, por do të ketë edhe shumë më tepër kompetenca, përfshirë edhe organizimin, licencimin dhe monitorimin e shërbimeve të transportit publik sipas legjislacionit në fuqi. Gjithashtu, do të zhvillojë dhe menaxhojë sisteme digjitale dhe aplikacione për mbikëqyrjen dhe informimin në kohë reale mbi shërbimet e transportit.
Sipas dokumentave të depozituara në QKB administratori i kompanisë është emëruar Henri Telharaj, i cili deri më tani ka mbajtur postin e këshilltarit të Belinda Ballukut. Kompania do të ketë një kapital fillestar prej 10 milionë lekësh, i disbursuar nga fondet e buxhetit të shtetit, ndërkohë që mbetet ende e paqartë se cilat linja do të operojë ajo.
-
Albania2 days ago“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
-
UK4 days agoFOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
-
Albania4 days agoU kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
-
Albania6 days agoShqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
-
UK2 days agoVizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
-
UK6 days agoRrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
-
Sports4 days agoIsh-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
-
UK2 days agoBllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë
