Donald Trump e ka paralajmëruar Iranin se “koha po mbaron” për të negociuar një marrëveshje mbi programin e tij bërthamor, pas shtimit të vazhdueshëm të forcave ushtarake amerikane në Gjirin Persik.
Presidenti amerikan tha se një “Armadë masive” po “lëvizte shpejt, me fuqi, entuziazëm dhe qëllim të madh” drejt Iranit, duke iu referuar një flote të madhe detare amerikane.
Në përgjigje, Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, tha se forcat e armatosura të vendit ishin gati “me gishtat në këmbëz” për t’iu përgjigjur menjëherë dhe fuqishëm” çdo agresioni nga toka ose deti.
Irani këmbëngul se programi i tij bërthamor është tërësisht paqësor dhe ka mohuar vazhdimisht akuzat e SHBA-së dhe aleatëve të saj se po përpiqet të zhvillojë armë bërthamore.
Paralajmërimi i fundit i Trump vjen pas premtimit të tij se Uashingtoni do të ndërhyjë për të ndihmuar ata që janë përfshirë në shtypjen brutale dhe të pashembullt të protestave në vend në fillim të këtij muaji.
Demonstratat filluan pas një rënieje të ndjeshme të vlerës së monedhës iraniane, por shpejt evoluan në një krizë legjitimiteti për udhëheqjen klerike të vendit.
“Ndihma është duke ardhur”, tha Trump, përpara se më vonë të ndryshonte mendim dhe të thoshte se i ishte thënë me autoritet të mirë se ekzekutimi i demonstruesve kishte ndaluar.
Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA) me seli në SHBA thotë se ka konfirmuar vrasjen e më shumë se 6,301 personave, përfshirë 5,925 protestues, që nga fillimi i trazirave në fund të dhjetorit.
HRANA thotë se po heton gjithashtu 17,000 vdekje të raportuara pavarësisht ndërprerjes së internetit pas gati tre javësh.
Një grup tjetër, Organizata për të Drejtat e Njeriut në Iran (IHR) me seli në Norvegji, ka paralajmëruar se numri përfundimtar i të vdekurve mund të kalojë 25,000.
Komentet e fundit të Trump mbi Iranin duket se përqendrohen më shumë në programin bërthamor të vendit.
“Shpresojmë që Irani shpejt do të ‘ulet në tryezë’ dhe do të negociojë një marrëveshje të drejtë dhe të barabartë – JO ARMË BËRTHAMORE”, shkroi ai në Truth Social.
Ai tha se forca detare në Gjirin Persik ishte më e madhe se ajo që ai dërgoi në Venezuelë përpara se forcat amerikane të kapnin ish-udhëheqësin e vendit, Nicolás Maduro .
Trump shtoi se kjo forcë ishte “e gatshme, e vullnetshme dhe e aftë të përmbushte me shpejtësi misionin e saj, me shpejtësi dhe dhunë, nëse është e nevojshme”.
Duke iu referuar sulmeve të SHBA-së në centralet bërthamore iraniane qershorin e kaluar , të cilat u nisën gjatë luftës 12-ditore të Iranit me Izraelin, presidenti amerikan paralajmëroi: “Sulmi i ardhshëm do të jetë shumë më i keq! Mos e bëni këtë të ndodhë përsëri.”
Kryetari i parlamentit të Iranit, Mohammad Bagher Ghalibaf, tha në një intervistë me CNN se Teherani ishte gati të negocionte me SHBA-në, por vetëm nëse bisedimet ishin “të vërteta”.
Megjithatë, nuk mendoi se ky ishte “lloj bisede që kërkon presidenti i Shteteve të Bashkuara; ai thjesht dëshiron t’ua imponojë (vullnetin e tij të tjerëve)”.
“Ndoshta zoti Trump mund të fillojë një luftë, por ai nuk ka kontroll mbi (se si do të përfundojë)”, shtoi ai.
Duke folur para Komitetit të Senatit për Marrëdhëniet me Jashtë të mërkurën, Sekretari i Shtetit Marco Rubio tha se “regjimi iranian është ndoshta më i dobët se kurrë më parë”.
“Ata nuk kanë një mënyrë për t’iu përgjigjur ankesave kryesore të protestuesve, që është se ekonomia e tyre është në kolaps”, tha Rubio.
Ai shtoi: “Ajo që po shihni tani është aftësia për të pozicionuar asete në rajon për t’u mbrojtur nga ajo që mund të jetë një kërcënim iranian kundër personelit tonë.”
Duke iu përgjigjur paralajmërimit të fundit të Trump, Araghchi tha: “Irani gjithmonë ka mirëpritur një MARRËVESHJE BËRTHAMORE të dobishme për të dyja palët, të drejtë dhe të barabartë – në kushte të barabarta dhe pa shtrëngim, kërcënime dhe frikësim – e cila siguron të drejtat e Iranit për teknologji bërthamore PAQËSORE dhe garanton ASNJË ARMË BËRTHAMORE.”
“Armë të tilla nuk kanë vend në llogaritjet tona të sigurisë dhe ne NUK kemi kërkuar KURRË t’i blejmë ato”, shtoi ai.
Zëvendësministri i Jashtëm i Iranit, Kazem Gharibabadi, tha se nuk ka negociata me SHBA-në aktualisht, pavarësisht “shkëmbimeve të mesazheve”.
Duke përdorur mjete me burim të hapur, BBC Verify ka qenë në gjendje të gjurmojë disa nga vendosjet e fundit të SHBA-së në rajon, me imazhe satelitore që tregojnë se të paktën 15 avionë luftarakë mbërritën në Bazën Ajrore Muwaffaq të Jordanisë.
Gjithashtu ka pasur një rritje në numrin e avionëve që mbërrijnë në bazat në Jordani, Katar dhe Diego Garcia në Oqeanin Indian.
BBC Verify ka identifikuar dhjetëra aeroplanë mallrash dhe avionë furnizimi me karburant që mbërrijnë në Lindjen e Mesme, ndërsa dronë dhe aeroplanë spiunë P-8 Poseidon janë parë në faqen e gjurmimit FlightRadar24 që veprojnë pranë hapësirës ajrore iraniane.
Një “armadë” detare, siç e quajti Trump, e udhëhequr nga aeroplanmbajtësja USS Abraham Lincoln ka mbërritur gjithashtu në Lindjen e Mesme, konfirmoi një zyrtar i mbrojtjes amerikane për BBC Verify.
Të hënën, një sistem gjurmimi i një avioni Osprey u pa në FlightRadar24 duke u ulur në Oman, pasi u largua nga një vendndodhje në det të hapur në Gjirin Persik, duke sugjeruar që Lincoln mund të jetë duke operuar diku afër.
“Në dy javët e fundit, SHBA-të kanë shtuar numrin e aseteve detare dhe ajrore në rajon, duke rritur ndjeshëm pozicionin e tyre rajonal”, tha Megan Sutcliffe, një analiste kryesore në firmën këshilluese të riskut Sibylline.
Imazhet satelitore tregojnë se të paktën dy shkatërrues amerikanë me raketa të telekomanduara dhe tre anije luftarake janë ankoruar në Bahrein për disa muaj.
Ndërkohë, Teherani ka vendosur IRIS Shahid Bagheri – një anije transportuese dronësh që hyri në shërbim vitin e kaluar – pranë brigjeve iraniane, tregojnë imazhet satelitore.
Sipas një marrëveshjeje bërthamore të vitit 2015 me fuqitë botërore, Iranit nuk i lejohej të pasuronte uranium mbi pastërtinë 3.67% – niveli i kërkuar për karburant për centralet bërthamore komerciale – dhe nuk i lejohej të kryente asnjë pasurim në uzinën e tij Fordo për 15 vjet.
Megjithatë, Trump e braktisi marrëveshjen gjatë mandatit të tij të parë në vitin 2018, duke thënë se ajo bëri shumë pak për të ndaluar një rrugë drejt një bombe dhe rivendosi sanksionet e SHBA-së, të cilat dëmtuan ekonominë iraniane.
Teherani u hakmor duke shkelur gjithnjë e më shumë kufizimet e marrëveshjes, veçanërisht ato që lidhen me prodhimin e uraniumit të pasuruar, i cili përdoret për të bërë karburant për reaktorin, por edhe për armë bërthamore.
Zyrtarët amerikanë, të cituar nga mediat amerikane, kanë thënë se Irani duhet të ndalojë pasurimin e uraniumit, të kufizojë programin e tij të raketave dhe të ndalojë mbështetjen e grupeve të ndërmjetësuara në Lindjen e Mesme, si pjesë e një marrëveshjeje të re bërthamore.
Herën e fundit që SHBA-të ndërmorën veprime kundër centraleve bërthamore iraniane ishte qershori i vitit të kaluar, kur shënjestruan tre objekte të pasurimit të uraniumit në Iran : Fordo, Natanz dhe Isfahan.
Zyrtarët amerikanë thanë më pas se operacioni – i koduar “Çekani i Mesnatës” – e kishte penguar ndjeshëm perspektivën e Teheranit për të ndërtuar një armë bërthamore.
Megjithatë, Hassan Abedini, zëvendësdrejtori politik i transmetuesit shtetëror të Iranit, pohoi se vendi “nuk pësoi një goditje të madhe sepse materialet ishin nxjerrë tashmë” nga objektet.
Në shenjë hakmarrjeje, Irani lëshoi raketa në një bazë ushtarake amerikane në Katar – një sulm i përshkruar nga Trump si “shumë i dobët” dhe “i pritur”.
