Syzet e Realitetit të Përzier, automjetet nënujore pa pilot, radarët 3D, analizuesit e radiofrekuencave dhe kamerat 360 – këto nuk janë artikuj nga një film fantastiko-shkencor, por janë disa nga pajisjet që përdoren në kufirin e BE-së.
Që nga kriza e migracionit të vitit 2015, e cila pa mbi një milion njerëz që kërkuan azil në Evropë, BE dhe partnerët e saj kanë vendosur teknologji gjithnjë e më të fuqishme dhe më të avancuara në përpjekjen e tyre për të “menaxhuar” migrimin.
Dhe sipas mediave të huaja, përcjell Telegrafi, shembujt më interesant janë në periferi të Evropës.
Atje, listës së mësipërme i janë shtuar kamerat e imazhit termik, syzet për shikim natën, sensorët specialë për zbulimin e telefonave celularë, pajisjet gjurmuese dhe kullat e vëzhgimit, të cilat janë përdorur në zonat kufitare për të ndaluar kalimin e emigrantëve pa dokumente nga Turqia apo Ballkani.
Si pasojë, nëse kapen, migrantët shpesh dëbohen.
“Teknologjia po i bën zonat kufitare gjithnjë e më të rrezikshme për njerëzit në lëvizje”, ka vlerësuar në një deklaratë për Euronews, Caterina Rodelli, një analiste në organizatën e të drejtave dixhitale “Access Now”.
Sipas saj, “ajo përkeqëson dhunën që është tashmë atje, duke u dhënë rojeve kufitare fuqi ekstreme”.
Siç shkruan më tej Euronews, një raport i dhjetorit nga Rrjeti i Monitorimit të Dhunës Kufitare paralajmëroi për “një rritje të paprecedentë të dhunës në kufirin e BE-së, duke përfshirë rrahjet, zhveshjen e detyruar dhe sulmet seksuale të emigrantëve nga zyrtarët shtetërorë”.
Si pasojë, 16,000 njerëz janë prekur nga dëbimet e paligjshme, vlerësuan ata.
Por teknologjia nuk është e kufizuar në tokë.
“Publiku nuk e di se çfarë po bëjnë dhe sistemi i përgjithshëm i menaxhimit të kufijve është jotransparent”, vlerëson Jacopo Anderlini, një studiues në Tactical Tech. “Por Deti Mesdhe është nën mbikëqyrje të thellë”.
Ai vuri në dukje një “rritje të madhe, të madhe” në numrin e dronëve që fluturojnë mbi det nga Frontex, agjencia e kufirit dhe rojës bregdetare të BE-së.
Frontex pretendon se ata përdorën për të ndihmuar në shpëtimin e njerëzve dhe kapjen e kontrabandistëve, por hulumtimi sugjeron se ato janë përdorur në të vërtetë për “t’i kthyer njerëzit”, ka thënë Anderlini për Euronews.
Një hetim nga “Human Rights Watch” dhe “Border Forensics” pretendoi se Frontex përdori drone për të dalluar varkat e emigrantëve dhe për të njoftuar Rojet Bregdetare Libiane, të cilat më pas i kapnin ato.
Të paktën 25,000 njerëz janë mbytur në Mesdhe që nga viti 2014, thotë Human Rights Watch.
Sipas Rodelli, ujërat ndërkombëtare të Mesdheut kanë shërbyer si një laborator i përsosur për testimin dhe rafinimin e teknologjive më të fundit.
“Ky është një kontekst ku mbretëron mosndëshkimi”, ka thënë ai për Euronews. “Është mjedisi perfekt i testimit. Autoritetet mund të provojnë sistemet në një mënyrë që nuk do të krijojë një reagim, sepse askush nuk mund të kërkojë korrigjim”.
“Ne kemi të drejta ndërkombëtare të njeriut, por ato nuk zbatohen në praktikë kur bëhet fjalë për refugjatët apo personat pa shtetësi”.
Në rrugë: ‘Vëzhgim masiv’
Edhe thellë brenda BE-së, teknologjia po i ndihmon autoritetet të zbulojnë dhe largojnë emigrantët pa dokumente ndërsa ata bëjnë jetën e tyre të përditshme, shkruan Euronews, përcjell Telegrafi.
Pak vite më parë Greqia – një vijë e parë e krizës së migracionit – njoftoi planet për të pajisur rreth 1000 oficerë policie me pajisje të ngjashme me smartfonët, të afta për njohjen e fytyrës dhe identifikimin e gjurmëve të gishtërinjve, veçanërisht për të kapur emigrantët e paligjshëm.
Policia greke tha se do të ndihmonte në përmirësimin e efikasitetit dhe reduktimin e telasheve për civilët, megjithëse kritikët paralajmëruan për rreziqe të mëdha ndaj privatësisë, rritje të mbikëqyrjes dhe abuzime të mundshme.
Studimet tregojnë se sistemet e njohjes së fytyrës shpesh keqidentifikojnë njerëzit me ngjyrë dhe mund të çojnë në arrestime dhe dënime të gabuara.
“Teknologjia po i shtyn gjithnjë e më shumë njerëz në margjina”, mendon Rodelli. “Kjo do të thotë se migrantët pa dokumente po jetojnë në frikë të vazhdueshme se mos kapen”.
Për momentin, teknologji të tilla përdoren kryesisht kundër migrantëve.
Megjithatë, analisti kishte frikë se ato përfundimisht mund të shpërndaheshin në një nivel më të përgjithshëm në të gjithë popullsinë e gjerë.
“Ka një potencial të madh që këto sisteme të ripërdoren dhe të përdoren kundër kategorive të tjera të njerëzve”, thotë Rodelli për Euronews.
Megjithatë, jo të gjitha teknologjitë janë të dukshme.
Rodelli vuri në dukje një kategori “në thelb problematike” të teknologjisë, të tilla si AI, të cilat po përdoren për të automatizuar vendimmarrjen dhe vlerësimin e rrezikut brenda procedurave të imigracionit.
Në këtë drejtim, sisteme shumë eksperimentale të njohjes së dialekteve po përdoren në Gjermani për të vendosur nëse një azilkërkues është vendi prej nga ata thonë se janë.
Përveç çështjeve të saktësisë, Rodell tha se këto mjete “në mënyrë të pashmangshme” çojnë në rezultate diskriminuese sepse ato janë krijuar mbi një supozim se kush janë njerëzit dhe çfarë bëjnë ata.
“Këto lloje të teknologjisë forcojnë – dhe legjitimojnë – një dyshim të automatizuar kundër kujtdo që nuk ka nënshtetësi evropiane”.
Pas këtyre teknologjive të reja kufitare është një industri shumë fitimprurëse, e mbushur me para publike, vlerëson shkrimi në fjalë.
Dhe Anderlini thotë se ky “kompleks publiko-privat” i gjerë përfshin kompani armësh, universitete dhe institucione të tjera dhe financohet kryesisht nga taksapaguesit e BE-së.
Andaj, pa shqyrtimin e duhur, ai ngriti shqetësime serioze se korporatat mund të tregtojnë të dhënat që mblodhën nga migrantët pa dokumente, duke sugjeruar se ato mund të shiten për të fituar para.
“Ku po shkojnë këto të dhëna?”, ka shtruar pyetjen ai. “Bashkimi Evropian është zakonisht i rreptë për këto gjëra. Por është e vështirë të marrësh kontrollin e plotë të asaj që ndodh”.
Çdo vit BE shpenzon më shumë se 1.5 miliard euro për kërkimin dhe zhvillimin për teknologjinë e sigurisë, me menaxhimin e kufijve një prioritet kryesor, sipas një studimi nga King’s College.
“Është një problem i madh”, vlerëson Rodelli. “BE-ja po derdh shumë para në projekte kërkimore që po kërkojnë se si t’i bëjnë kufijtë më të sigurt dhe më të dhunshëm”.
“Bashkimi Evropian është tashmë jo vetëm bashkëpunëtor, por edhe përgjegjës për shkeljet e të drejtave të njeriut që kanë ndodhur në kufijtë e tij për një kohë shumë, shumë të gjatë”.
“Ne po vëzhgojmë”
Me teknologjinë që po shtyn vazhdimisht drejt të panjohurës, Rodelli sugjeroi se nevojiteshin rregullime më të mira për të garantuar sigurinë dhe llogaridhënien, megjithëse ajo tha se “ndryshimi sistemik” ishte jetik.
Akti i BE-së për Inteligjencën Artificiale kërkon të rregullojë teknologjitë e përparuara, të cilat po zhvillohen me një shpejtësi marramendëse.
Një koalicion i organizatave të shoqërisë civile, duke përfshirë “Protect Not Surveil”, e kanë kritikuar atë për dështimin për të parandaluar dëmtimin e pakthyeshëm në migrim, duke minuar atë që ata thonë se është “qëllimi i tij: Mbrojtja e të drejtave themelore të të gjithëve”.
Në fund të prillit, ligjvënësit e BE-së do të votojnë mbi Aktin e AI, duke sinjalizuar se si do të rregullojnë përdorimin e tij në kontekstin e migracionit.
“Me këtë votim, Parlamenti Evropian mund të demonstrojë nëse do të përqendrojë të drejtat themelore në rregulloren e Aktit të AI, apo interesat ekonomike”, tha Rodelli. “Ne jemi duke vëzhguar”.
“Sigurisht, ka disa probleme me vetë dizajnin”, shton Anderlini. Por çështja më e gjerë nuk lidhet me teknologjinë në vetvete”.
“Kjo është mënyra se si ne e përdorim atë”, shtoi ai. /Telegrafi/
