Herën e fundit që Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli bombarduan Iranin, një gazetar e pyeti Vladimir Putinin se si do të reagonte nëse udhëheqësi suprem i Iranit do të vritej në sulm.
“As nuk dua ta diskutoj”, u përgjigj presidenti rus.
Më pak se nëntë muaj më vonë, pasi Ajatollah Ali Khamenei vdiq në një sulm të synuar të udhëhequr nga Izraeli dhe të mbështetur nga SHBA-ja të shtunën, Putini nuk kishte zgjidhje tjetër veçse të reagonte.
Vrasja do të ketë ndezur dy nga instinktet më të thella të Putinit: paranojën e rrënjosur thellë në lidhje me jetëgjatësinë e tij dhe një përpjekje për mbijetesë politike të përcaktuar nga fitorja ndaj Ukrainës – pavarësisht kostos.
Të dyja u shfaqën në një deklaratë të shkurtër të postuar në faqen e internetit të Kremlinit, në të cilën Putini e denoncoi vrasjen e Khameneit si “vrasje… të kryer në shkelje cinike të të gjitha normave të moralit njerëzor dhe të drejtës ndërkombëtare”.
Ishte një reagim më i fortë se ai pas kapjes në fillim të këtij viti të një tjetër aleati të dikurshëm të Rusisë, Nicolás Maduro të Venezuelës.
E megjithatë, Putini, veçanërisht, nuk i përmendi vendet që fshihen pas vrasjes.
Mentaliteti i bunkerit
Në qarqet ruse, vdekja e Khameneit shkaktoi krahasime me rënien e një diktatori tjetër.
Pamjet e filmuara me telefon celular, të Muamar Gadafit të Libisë duke u rrahur për vdekje pas një ndërhyrjeje të udhëhequr nga NATO në vitin 2011, e la Putinin “të tronditur”, sipas gazetarit rus me lidhje të mira, Mikhail Zygar.
“I treguan të gjithë botës se si u vra, i mbuluar me gjak”, tha Putin, dukshëm i zemëruar, gjatë një konference për shtyp të transmetuar në televizion në atë kohë. “A është kjo demokraci?”
Në maj të vitit 2012, jo shumë kohë pas rrëzimit të Gadafit, Putini u rikthye në presidencë pas një periudhe si kryeministër. Ai e mori detyrën me një mision të dukshëm për t’u shkëputur nga Perëndimi dhe për të çrrënjosur mospajtimin e brendshëm, të cilin e akuzoi se kërkonte të bashkëpunonte me armiqtë e Rusisë për të arritur ndryshimin e regjimit.
“Ishte pikërisht vdekja e Gadafit që u bë një pikë kthese në politikën ruse – si të jashtme ashtu edhe të brendshme”, shkruan Alexander Baunov, një bashkëpunëtor i lartë në Qendrën Carnegie Rusia-Eurasia me seli në Berlin.
Që SHBA-të dhe Evropa do të lejonin që një udhëheqës global të rrëzohej në mënyrë kaq brutale, u pa nga Putini, një ish-agjent i KGB-së, si “kulmi i tradhtisë”, tha Baunov.
Me kalimin e viteve, Putini është zhytur në një izolim gjithnjë e më të madh.
Gjatë pandemisë Covid, personaliteteve të huaja dhe zyrtarëve rusë iu desh të qëndronin disa metra larg presidentit rus. Ndërveprimet me publikun ishin, dhe ende janë, të koreografuara me kujdes.
Udhëheqësi i ndjerë i opozitës ruse, Alexei Navalny, e quajti atë një “gjysh në bunker”, një shenjë respekti për hetimin e ekipit të tij mbi një pallat luksoz që dyshohet se ishte në pronësi të Putinit, i cili përfshinte një rrjet tunelesh të gërmuar 50 metra në tokë.
‘Do të na vrasin’
Ngjarjet e fundit vetëm sa do ta kenë thelluar paranojën e Putinit.
Rrëzimi i dy aleatëve rusë – Maduro dhe Khamenei – me një radhë të shpejtë i shtyu disa komentatorë pro-Kremlinit të thyenin atë që ka qenë një rregull jozyrtar që nga kthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë: Shmangni kritikat e hapura ndaj SHBA-së ose presidentit të saj.
Duke udhëhequr këtë sulm, ish-presidenti i Rusisë, Dmitry Medvedev, shkroi se sulmi i SHBA-së ndaj Iranit kishte zbuluar “ngjyrat e vërteta” të Trumpit.
Prezantuesi dhe propagandisti rus Vladimir Solovyov akuzoi SHBA-në se po sillej “si një grabitqar”, duke përdorur diplomacinë për të joshur “prenë e saj që të ulë vigjilencën përpara se t’i ngulë dhëmbët në fyt”.
“A e kuptojmë që biseda për Iranin është gjithashtu një bisedë për Rusinë?” pyeti ai shikuesit e tij.
Alexander Dugin, një mendimtar ultranacionalist pro-luftës, paralajmëroi se Uashingtoni mund të planifikojë të bëjë të njëjtën gjë me Rusinë.
“Një nga një, aleatët tanë po eliminohen sistematikisht”, shkroi ai . “Është e qartë se kush është i radhës dhe është e qartë se çfarë nënkuptojnë në të vërtetë negociatat me një armik të tillë”, vazhdoi ai, duke iu referuar bisedimeve të paqes me Ukrainën, të ndërmjetësuara nga SHBA-të.
Media pro-Kremlinit, Segodnya.ru, e shpjegoi hapur, me një artikull opinioni me titull: “Si do të na vrasin”.
Syri te çmimi
Kremlini, në të kundërt, ka përdorur një ton shumë më diplomatik.
Një ditë pasi Putin denoncoi vrasjen e Khameneit, zëdhënësi i tij Dmitry Peskov shprehu “zhgënjim të thellë” që bisedimet e SHBA-së me Iranin kishin dështuar, ndërsa shprehu gjithashtu “vlerësim të thellë” për përpjekjet e SHBA-së për të ndërmjetësuar paqen me Ukrainën.
Por, shtoi ai, “para së gjithash, ne i besojmë vetëm vetes dhe mbrojmë interesat tona.”
Mesazhi ishte i qartë: Putini nuk do të lejojë që ndjenjat e tij për Iranin të pengojnë arritjen e qëllimeve të tij në Ukrainë.
“Arma e tij më e madhe në atë konflikt ka qenë gatishmëria dhe aftësia e administratës Trump për të ushtruar presion mbi ukrainasit dhe evropianët”, tha Sam Greene, profesor i politikës ruse në King’s College London. “Dhe kështu nuk ka absolutisht asnjë arsye që ai të heqë dorë nga ajo armë.”
Çfarëdo që të ndiejë personalisht presidenti rus, veprimet e tij tregojnë se ai është pragmatist. “Putini nuk do të rrezikojë sigurinë e tij personale, sigurinë e regjimit të tij apo vizionin e tij për sigurinë kombëtare ruse për të bërë çmos për të ndihmuar iranianët, koreano-veriorët, kinezët apo këdo tjetër”, tha Greene.
Për Moskën, kriza e Iranit ka disa anë pozitive, ndër të cilat perspektiva e çmimeve më të larta të naftës, mosmarrëveshjet midis Evropës dhe SHBA-së se si të përballen me pasojat dhe një Uashington të shpërqendruar nga lufta në Ukrainë.
Veprimet e Trump gjithashtu ndihmojnë në përforcimin e narrativës së tij vendase dhe ndërkombëtare rreth rreziqeve të hegjemonisë perëndimore.
Për më tepër, Putini ka një mjet parandalues që as Gaddafi dhe as Khamenei nuk e gëzonin: arsenalin më të madh bërthamor në botë.
Por armët bërthamore nuk ofrojnë mbrojtje kundër kërcënimeve nga brenda. Nëse rënia e udhëheqësve të fortë aleatë mpreh frikën e Putinit, ato ka të ngjarë të përqendrohen më pak te raketat e NATO-s sesa te intrigat e pallatit.
Presidenti rus e di po aq mirë sa kushdo tjetër se diktatorët që grumbullojnë aq shumë pushtet dhe për aq kohë sa Putini, kanë tendencë të largohen nga detyra në njërën nga dy mënyrat, tha Greene.
