Bota
Pse dëshirojmë të udhëtojmë: Historia e pa-rrëfyer se si u bëmë turistë
Pandemia aktuale ka mbajtur të mbyllur në shtëpi shumicën nga ne. Gjatë 2 viteve të fundit, industria e udhëtimeve është rrënuar. Sipas Organizatës Botërore të Turizmit, fluksi ndërkombëtar i turistëve në muajt janar-shtator 2021, pati një rënie prej 76 për qind.
Ky është një ndryshim dramatik me vitet e fundit para pandemisë. Ne duam të udhëtojmë. Duam që t’i hipim avionit, tragetit, makinës. Çdo gjëje që do të na çojë diku tjetër përveç se aty ky ndodhemi. Por bllokimet dhe karantinat nuk e kanë zbehur dëshirën tonë për të “parë vende”.
Sipas “IPK International”, një sondazh global tregoi se 60-90 për qind e të anketuarve të anketuar synojnë të udhëtojnë. Për evropianët, synimet për të udhëtuar jashtë vendit tani janë pothuajse 90 për qind kundrejt niveleve para-Covid. Për amerikanët, kjo shifër është rreth 70 për qind.
Për aziatikët, është 60 për qind, por me një tendencë të fortë rritëse muajt e fundit. Dhe e dini se çfarë është më interesante? Nga të gjithë personat që shprehën dëshirën për të udhëtuar, 81 për qind duan ta bëjnë këtë jo për biznes, as për të vizituar të afërmit, por për argëtim. Dëshira e pashuar për të qenë diku tjetër nga vendi ku je, është shumë e çuditshme. Njerëzit kanë udhëtuar gjithmonë, dhe kjo është shumë e vërtetë. Përgjatë historisë, ata kanë udhëtuar për t’i shpëtuar klimës së ashpër, urisë ose luftërave.
Pra shumica e njerëzve nuk kanë udhëtuar kurrë me dëshirën e tyre, dhe sigurisht jo për kënaqësi, apo për të kaluar kohën e lirë. Njerëzit e parë që udhëtuan vullnetarisht ishin tregtarët. Në hebraishten e lashtë, fjalët “tregtar” dhe “udhëtar” janë sinonime…
Rrugës ndesheshin shpesh ushtarë dhe lajmëtarë, shtetarë dhe studiues, studentë dhe lypsarë, pelegrinë dhe njerëz të kërkuar nga autoritetet. Por mbi të gjitha ishin tregtarët, ata që merreshin me tregtinë e erëzave, arin, mëndafshit, armëve dhe perlave.
Udhëtimi, si qëllim në vetvete, ishte i panjohur deri në shekullin XVIII. Atëherë nga lindi ideja e udhëtimit për kënaqësi, turizmi? Si u bëmë turistë? Për t’iu përgjigjur kësaj pyetje, duhet të gërmojmë më thellë në histori. Fjalori anglisht i Oksfordit, e daton përdorimin e parë të termit “turne” (tour) përafërsisht në vitin 1670.
Me origjinë nga frëngjishtja e vjetër, ky term do të thotë “kthesë” dhe i referohet gjithashtu një lëvizjeje rrethore; pra një udhëtim që rikthehet në pikën e tij fillestare . Dhe në fillimet veta ai ishte një ekskursion edukativ për të pasurit, të ashtuquajturat “Grand Tour”.
Të rinjtë e shtresave të pasura angleze, dërgoheshin në vende të gjera të Evropës kontinentale si pjesë e arsimimit të tyre. Shpesh vizitat e tyre zgjasnin të paktën një vit, në mos me vite. Por gjërat nisën të ndryshonin. Duke nisur nga vitet 1780, shtresat e mesme e profesionistëve përbënte pjesën më të madhe të “Grand Tour”, duke përfaqësuar 60 për qind të udhëtarëve. Ndërkohë në vitin 1811 ndeshim përdorimin e parë të fjalës “turizëm” (tourism). Por kënaqësia nuk konsiderohej ende si një arsye e rëndësishme për të udhëtuar. Por çfarë ndryshoi? Nga fundi i shekullit XVIII-të, në Evropë nisi të shpërbëhej rendi i vjetër feudal.
Pra po perëndonte bota e padronëve dhe bujkrobërve, duke i lënë botës së sapokrijuar të borgjezisë dhe proletariatit. U shpërbënë çifligjet dhe mbretëritë, dhe lindën shtetet kombëtare.
Këto i kthyen të gjithë në qytetarë të barabartë. Në parim, çdo qytetar u bë i barabartë (në praktikë, në disa vende, do të duhej më shumë se një shekull tjetër që e drejta e votës t’u shtrihej edhe grave). Dhe nacionalizmi u dha njerëzve një arsye të re për të udhëtuar, për të parë pjesën tjetër të vendit.
Shumë njerëz nuk mund ta shihnin fizikisht të gjithë vendin e tyre, por sigurisht që mund të shihnin monumentet e mëdha kombëtare, që janë paraqitjet fizike të kombit. Ndaj lindën muzetë kombëtarë, si një institucion i ri për të mbledhur, kategorizuar dhe shfaqur fuqinë e një kombi ose perandorie.
Kombet u përpoqën të ndërtonin monumente kombëtare, për të theksuar përparimin e tyre kombëtar shkencor dhe industrial. Kështu e famshmja Kulla Eifel në Paris përfundoi në vitin 1889. Statuja e Lirisë iu dhurua SHBA-së nga Franca në vitin 1886, dhe u shpall si monument kombëtar në vitin 1924.
Monumentet kombëtare, vazhduan të kopjohen në të gjithë botën. Po kështu lindën edhe parqet kombëtare. Në 1864, u krijua hapësira tokësore e parë e mbrojtur nga shteti, kur presidenti amerikan Abraham Linkoln nënshkroi ligjin për mbrojtjen e Luginës së Josemitit. Parku Kombëtar i Jelloustounit në SHBA, u shpall parku i parë kombëtar në botë në vitin 1872.
Sot në mbarë botën ka më shumë se 4000 parqe kombëtare. Gjithsesi, njerëzit duhej të nxiteshin të hidhnin hapat e parë si turistë, në një botë tërheqëse që po zgjerohej me shpejtësi. Plazhet ishin dikur mjedise të frikshme. Ndaj plazhet e egra duhej të shndërroheshin në vendpushime, ku njerëzit të shijonin diellin dhe detin.
Shkrimtarët romantikë, artistët dhe borgjezia e sapo-shfaqur ndihmuan në krijimin e një narrative të re të plazhit si një vend energjik, për t’u shëruar dhe ripërtërirë fizikisht dhe shpirtërisht. Biznesmenët ndërhynë menjëherë për të krijuar produkte dhe shërbime të reja.
Anglezi Tomas Kuk ishte një nga këta pionierë. Ai ishte organizator Ekspozitës së Madhe të Londrës në vitin 1858, kur dhjetëra mijëra njerëz të klasës punëtore udhëtuan me tren për të marrë pjesë në të. Po ashtu Kuk ishte pionier edhe i atij që ne sot e quajmë turizëm ndërkombëtar.
Ai krijoi turne në qytete të tilla si Parisi, Brukseli dhe Këlni, dhe në fund në mbarë botën.
Kuk themeloi kompaninë e udhëtimit “Thomas Cook & Son”. Ajo nuk ekziston më sot, por risitë e Tomas Kuk vazhdojnë të jetojnë, broshurat udhërrëfyese, rezervimet e udhëtimit, madje edhe paraardhësit e çeqeve të udhëtarëve (që sot janë zëvendësuar nga kartat e kreditit, të cilat nga ana e tyre po sfidohen nga aplikacionet globale të pagesave ). Pa këto risi, nuk ka gjasa që ne të jemi në gjendje të udhëtojmë aq shumë sa sot. / History of Yesterday – Bota.al
Bota
Përleshje vdekjeprurëse midis protestuesve dhe forcave të sigurisë, ndërsa trazirat në Iran shtohen
Trazirat në rritje në Iran raportohet se kanë marrë më shumë jetë njerëzish në ditën e pestë të protestave kundër kostos në rritje të jetesës.
Si agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Fars, ashtu edhe grupi i të drejtave të njeriut, Hengaw, thanë se dy persona kishin vdekur gjatë përleshjeve midis protestuesve dhe forcave të sigurisë në qytetin Lordegan, në Iranin jugperëndimor. Tre persona të tjerë u vranë në Azna dhe një tjetër në Kouhdasht, raportoi Fars, të gjithë në perëndim të vendit.
Të enjten, videot e postuara në mediat sociale treguan makina të djegura gjatë përleshjeve midis protestuesve dhe forcave të sigurisë.
Shumë protestues kanë bërë thirrje për t’i dhënë fund sundimit të udhëheqësit suprem të vendit. Disa kanë bërë thirrje gjithashtu për një kthim në monarki.
Ndërsa dita kalonte, vinin më shumë raportime për trazira në të gjithë vendin, në ditën e pestë të protestave, të shkaktuara nga një rënie e monedhës.
Videot e verifikuara nga BBC Persian tregojnë protesta në qytetin qendror të Lordegan, kryeqytetin Teheran dhe Marvdasht në provincën jugore Fars që u zhvilluan të enjten.
Fars raportoi se në Lordegan u vranë dy persona, duke cituar një zyrtar të informuar. Raporti nuk specifikoi nëse të vrarët ishin protestues apo anëtarë të forcave të sigurisë. Gjithashtu raportoi tre vdekjet në Azna, në provincën fqinje Lorestan, pa specifikuar nëse kishte protestues apo zyrtarë të sigurisë.
Grupi i të drejtave të njeriut Hengaw tha se dy të vrarët në Lordegan ishin protestues, duke i identifikuar ata si Ahmad Jalil dhe Sajjad Valamanesh.
BBC Persian nuk ka qenë në gjendje të verifikojë në mënyrë të pavarur vdekjet.
Mediat shtetërore thanë se një anëtar i forcave të sigurisë të lidhura me Gardën Revolucionare të Iranit (IRGC) u vra në përleshjet me protestuesit të mërkurën në mbrëmje në qytetin Kouhdasht, në provincën perëndimore Lorestan.
BBC nuk ka qenë në gjendje ta verifikojë këtë dhe protestuesit thonë se burri ishte një nga ata dhe u qëllua për vdekje nga forcat e sigurisë.
13 oficerë të tjerë policie dhe anëtarë të Basij u plagosën nga hedhja e gurëve në zonë, tha raporti i medias shtetërore.
Shkollat, universitetet dhe institucionet publike u mbyllën në të gjithë vendin të mërkurën, pasi autoritetet shpallën ditë pushimi bankar në një përpjekje të dukshme për të shuar trazirat.
Në dukje ishte për të kursyer energji për shkak të motit të ftohtë, megjithëse shumë iranianë e panë si një përpjekje për të frenuar protestat.
Ato filluan në Teheran – midis dyqanxhinjve të zemëruar nga një tjetër rënie e ndjeshme e vlerës së monedhës iraniane kundrejt dollarit amerikan në tregun e hapur.
Deri të martën, studentët e universitetit ishin të përfshirë dhe protestat ishin përhapur në disa qytete, me njerëz që brohorisnin kundër sundimtarëve klerikë të vendit.
Protestat kanë qenë më të përhapurat që nga një kryengritje në vitin 2022 e shkaktuar nga vdekja gjatë paraburgimit e Mahsa Amini, një gruaje të re e cila u akuzua nga policia e moralit se nuk e mbante siç duhet vellon. Por ato nuk kanë qenë në të njëjtën shkallë.
Për të parandaluar çdo përshkallëzim, raportohet për masa të rrepta sigurie në zonat e Teheranit ku filluan demonstratat.
Presidenti Masoud Pezeshkian ka thënë se qeveria e tij do t’i dëgjojë “kërkesat legjitime” të protestuesve.
Por prokurori i përgjithshëm, Mohammad Movahedi-Azad, ka paralajmëruar gjithashtu se çdo përpjekje për të krijuar paqëndrueshmëri do të përballet me atë që ai e quajti një “përgjigje vendimtare”.
Të paktën 24 persona u vranë dhe më shumë se 50 të tjerë u plagosën në një sulm me dron ukrainas në një hotel dhe kafene në Kherson gjatë festimeve të Vitit të Ri, tha Vladimir Saldo, guvernatori i emëruar nga Rusia i rajonit në jug të Ukrainës.
Në një postim në Telegram, Saldo sqaroi se sulmi ndodhi në Horli, një fshat bregdetar pranë gadishullit të Krimesë, të cilin Rusia e ka aneksuar.
Policia holandeze njoftoi të enjten se gjatë festimeve të natës së Vitit të Ri është përballur me një valë dhune të paprecedentë. Oficerët e rendit u sulmuan me fishekzjarre dhe mjete shpërthyese, ndërsa incidente të shumta u regjistruan në qytete të ndryshme të vendit, duke përfshirë sulme ndaj policisë dhe zjarrfikësve.
Sipas BBC, në Amsterdam u përfshi nga flakët kisha historike Vondelkerk, e ndërtuar në vitin 1872 dhe e vendosur pranë parkut Vondelpark. Zjarri shpërtheu në orët e para të Vitit të Ri, duke shkaktuar shembjen e kullës 50 metra të lartë dhe dëmtime të rënda në çati. Autoritetet bëjnë të ditur se, megjithë dëmet, struktura e kishës pritet të mbetet e qëndrueshme.
Mediat lokale raportuan për dy viktima në Holandë si pasojë e incidenteve me fishekzjarre: një 17-vjeçar nga Nijmegen dhe një burrë 38-vjeçar nga Aalsmeer. Ndërkohë, në Rotterdam, spitali i specializuar për sëmundjet e syrit trajtoi 14 persona me lëndime të rënda okulare, mes tyre 10 të mitur, dhe dy pacientë iu nënshtruan ndërhyrjeve kirurgjikale.
Ngjarje të rënda u shënuan edhe në Gjermani, ku policia e qytetit Bielefeld konfirmoi se dy të rinj 18-vjeçarë humbën jetën pasi përdorën fishekzjarre të prodhuara artizanalisht.
Në qytetin jugor holandez Breda, forcat e policisë u sulmuan me bomba benzine. Kryetarja e Unionit të Policisë, Nine Kooiman, deklaroi se edhe vetë është goditur me fishekzjarre dhe eksplozivë gjatë shërbimit në Amsterdam, duke e cilësuar situatën si jashtëzakonisht të dhunshme dhe të paprecedentë.
Sipas Shoqatës Holandeze të Piroteknikës, shpenzimet për fishekzjarre këtë vit arritën në 129 milionë euro, shifër rekord. Autoritetet kanë bërë të ditur se ndalimi i fishekzjarreve jozyrtare pritet të hyjë në fuqi në vitin 2026.
Kalimet vjetore të migrantëve përmes Kanalit, më të lartat që nga viti 2022
Faqet e para të gazetave në UK
Përleshje vdekjeprurëse midis protestuesve dhe forcave të sigurisë, ndërsa trazirat në Iran shtohen
Gjykata refuzon sekuestrimin e 20 pasurive të Kristjan Boçit dhe Elman Abules
Stuhia Arktike mbërrin në Evropë: ç’mund të presë Ballkani?
Krijohet kompania shtetërore e transportit/ Balluku emëron administrator këshilltarin e saj
Shqipëria hap rrugën për heqjen e tarifave roaming me BE
GJKKO pranon kërkesën e SPAK/ Zgjaten afatet hetimore për dosjen “Bankers”
Ndërron jetë ish-kryeparlamentari i Kosovës, Nexhat Daci
Gjashtë ndryshime të Kampionatit Botëror të vitit 2026
Viti 2026/ BIRN: Drejtësia do të jetë sërish kryefjala
24 të vdekur nga një sulm me dron ukrainas, në Kherson
Kupa e Afrikës/ 16 ekipe kualifikohen në turin e dytë
Bixhoz dhe drogë në një godinë trekatëshe në mes të Lezhës
10 gënjeshtrat e vitit 2025
“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
FOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
U kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
Vizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
Ish-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
Bllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë
Hetimet për atentatin e Rinasit, burime: Autorët pasi dogjën mjetin që përdorën në krim u larguan me ambulancë
Ironia e një dosje sekrete në Harvard: Amerikanë mbroni Trashëgiminë Ilire, Shqiptarët pas ’90-s e shkatërruan …
Bashkimi me euron do të kishte mbuluar koston e NHS-së
Mijëra vetë të ekspozuar ndaj fruthit, alarm në një prej aeroporteve më të ngarkuar në botë
Britania marrëveshje me Angolën dhe Namibinë për kthimin e emigrantëve
Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban
Këta janë 10 kandidatët më të votuar në Vetëvendosjes
-
Albania2 days ago“Wizz Air” le në mëshirë të fatit pasagjerët e linjës Londër-Tiranë
-
UK4 days agoFOTO/ Nëna me dy fëmijët humbën jetën në një zjarr tragjik në Angli
-
Albania4 days agoU kap me kokainë me vlerë 230 mijë euro, shqiptari: Mos më dënoni, më lejoni të kthehem në Shqipëri
-
Albania6 days ago
Shqiptari në Britani shpëton nga deportimi pasi “partnerja nuk i flet shqip”
-
UK2 days agoVizitorët, tarifë për të hyrë në Britani – Shtetasit që udhëtojnë pa viza duhet të aplikojnë për autorizim
-
UK6 days ago
Rrëzohet aeroplani në Britani, alarm në aeroportin Southend në Londër
-
Sports4 days agoIsh-kampioni i botës në boks Anthony Joshua plagoset në një aksident automobilistik në Nigeri, dy persona humbin jetën
-
UK2 days agoBllokohet hekurudha Angli-BE/ Probleme me energjinë elektrike, pezullohen udhëtimet për mijëra pasagjerë