Bashkimi Evropian pritet të nisë veprime ligjore kundër qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar të mërkurën lidhur me vendimin e saj për të hequr disa marrëveshje tregtare pas Brexit.
Ministrat këmbëngulin se kontrollet aktuale për disa mallra që udhëtojnë nga Britania e Madhe në Irlandën e Veriut duhet të përfundojnë për të shmangur dëmtimin e procesit të paqes.
Ata publikuan një projekt-ligj parlamentar të hënën që synon të anulojë pjesë të marrëveshjes së nënshkruar me BE-në në vitin 2020.
Por Brukseli thotë se kthimi në marrëveshje shkel ligjin ndërkombëtar.
Protokolli i Irlandës së Veriut është pjesë e marrëveshjes së Brexit që e mban Irlandën e Veriut në tregun e përbashkët të BE-së për mallra.
Kjo parandalon një kufi të fortë me Republikën e Irlandës – duke përfshirë kontrollet atje për lëvizjen e njerëzve dhe mallrave – të cilat si Mbretëria e Bashkuar dhe BE-ja duan të shmangin për të siguruar ruajtjen e paqes.
Por në vend të kësaj do të thotë kontrolle për disa mallra që mbërrijnë në Irlandën e Veriut nga pjesë të tjera të Mbretërisë së Bashkuar.
Kjo kundërshtohet nga sindikalistët në Irlandën e Veriut, të cilët argumentojnë se krijon një kufi tregtar në Detin Irlandez dhe mund të çojë në shpërbërjen e Mbretërisë së Bashkuar.
Pas zgjedhjeve në Irlandën e Veriut muajin e kaluar, Partia Unioniste Demokratike refuzon të shërbejë në një ekzekutiv për ndarjen e pushtetit me Sinn Fein derisa të ndryshohet protokolli.
Por partitë e tjera në Irlandën e Veriut – duke përfshirë Sinn Fein, Partinë e Aleancës dhe SDLP – e pranojnë marrëveshjen ashtu siç është.
‘Fundi qorr’
Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar thotë se do të preferonte të binte dakord për ndryshimet me BE-në, në vend që të vepronte e vetme për të bërë ndryshime në protokoll.
Sekretarja e Jashtme Liz Truss tha për programin “Today” të “BBC Radio 4”: “Ne kemi vepruar me mirëbesim në këto negociata, por çështjet themelore që po ndikojnë në stabilitetin politik në Irlandën e Veriut janë në tekstin e protokollit dhe ajo që na duhet është BE-ja për të rënë dakord për të ndryshuar tekstin e protokollit.
“Përndryshe negociatat nuk do të kenë sukses. Ne kemi arritur në një qorrsokak, sepse nuk mund t’i ndryshojmë ato çështje thelbësore rreth doganave dhe rreth TVSH-së që po na humbasin pëlqimin e komunitetit sindikalist në Irlandën e Veriut”.
Në qendër të planit të qeverisë së Mbretërisë së Bashkuar janë masat që ata thonë se do të lehtësojnë ndikimin mbi bizneset – të përcaktuara në Projektligjin e Protokollit të Irlandës së Veriut – duke përfshirë konceptin e “korsive të gjelbërta” dhe “korsive të kuqe” për tregtinë.
Çfarë përfshin?
Kjo përfshin mallrat që vijnë nga Britania e Madhe (Anglia, Skocia dhe Uellsi) në Irlandën e Veriut dhe që qëndrojnë atje duke përdorur korsinë e gjelbër – që do të thotë pa kontrolle dhe dokumente minimale
Mallrat që lëvizin nga Britania e Madhe përmes Irlandës Veriore ose më gjerë në BE do të përdornin korsinë e kuqe – domethënë, do të vazhdonin të kontrolloheshin në portet në Irlandën e Veriut.
Mbretëria e Bashkuar gjithashtu dëshiron që Gjykata Evropiane e Drejtësisë (GJED) me qendër në Luksemburg të mos ketë asnjë rol në të ardhmen në vendosjen e mosmarrëveshjeve që përfshijnë protokollin, me një arbitër të pavarur që do të mbikëqyrë gjykimin.
Si përgjigje, BE-ja ka treguar se do të rifillojë veprimet ligjore që filloi në mars të vitit të kaluar, kur akuzoi Mbretërinë e Bashkuar për vonesë, pa konsultim, zbatimin e pjesëve të protokollit në lidhje me kontrollet doganore.
Ajo mund të shkojë më tej duke e çuar Mbretërinë e Bashkuar në Gjykatën Evropiane të Drejtësisë për pretendimet se ka bërë shumë pak për të ngritur poste të kontrollit kufitar dhe për të ndarë të dhënat me BE-në.
Për çfarë bëhet fjalë për mosmarrëveshjen e Protokollit të Irlandës së Veriut?
Komisioni Evropian pritet të nënshkruajë hapat e ardhshëm ligjorë në takimin e tij të mërkurën, ndërsa shumë figura të larta të BE-së janë shprehur kundër planit të Mbretërisë së Bashkuar për të rishkruar pjesë të protokollit.
Ministri i Jashtëm irlandez Simon Coveney tha për” Today”: “Kjo nuk është në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe detyrimet e qeverisë britanike sipas ligjit ndërkombëtar, dhe kjo do të tregohet me kohë”.
Ai shtoi se “në mënyrë efektive ajo që ata do të bëjnë është rrëzimi i protokollit” dhe heqja e mbrojtjeve kundër “ndërprerjes së rëndë të Brexit në ishullin e Irlandës”.
Bizneset që importojnë mallra të Britanisë së Madhe në Irlandën e Veriut kanë përjetuar vështirësi me protokollin pasi kontrollet shtojnë koston dhe kompleksitetin.
Importuesit e ushqimeve dhe hortikulturës janë përballur me problemet më të mëdha, pasi ato mallra përballen me kontrollet më të vështira. Megjithatë, eksportuesit kanë përfituar sepse ndryshe nga pjesët e tjera të Mbretërisë së Bashkaur, ata kanë ruajtur aksesin pa fërkime në tregjet e BE-së.
