Izraeli ka miratuar një ligj të ri për të vendosur dënimin me vdekje dhe për të zhvilluar gjyqe publike për ata që janë përfshirë në sulmet e pashembullta të udhëhequra nga Hamasi dhe marrjen masive të pengjeve në Izrael në tetor 2023.
Legjislacioni u miratua me 93 vota pro dhe 0 kundër në parlamentin e Izraelit – Knesset – dhe u sponsorizua në mënyrë të pazakontë bashkërisht nga politikanët e qeverisë dhe të opozitës.
27 ligjvënësit e mbetur mungonin ose abstenuan.
“Le të shohin të gjithë se si viktimat dhe familjet e tyre i shikojnë në të bardhën e syve të atyre vrasësve, përdhunuesve dhe rrëmbyesve”, tha Yulia Malinovsky, një bashkë-sponsorizuese e projektligjit, në një konferencë për shtyp përpara votimeve parlamentare.
“Le ta shohin të gjithë se si Shteti i Izraelit është një shtet sovran që di si t’i mbajë përgjegjës ata që e dëmtuan”, tha politikani i opozitës.
“Kemi arritur në vijën e finishit, që në fakt është vija e nisjes: fillimi i sprovave historike, të cilat do t’i shohë e gjithë bota.”
Grupet izraelite të të drejtave të njeriut kanë folur kundër ligjit të ri, duke kundërshtuar parimin e dënimit me vdekje, por gjithashtu duke paralajmëruar kundër “gjyqeve montazh” bazuar në rrëfime që dyshohet se janë nxjerrë nën torturë.
7 tetori 2023 ishte dita më vdekjeprurëse në historinë e Izraelit. Luftëtarët e udhëhequr nga Hamasi vranë mbi 1,200 njerëz në Izraelin jugor, kryesisht civilë. 251 të tjerë u rrëmbyen dhe u mbajtën robër në Rripin e Gazës, përfshirë burra, gra, fëmijë dhe shtetas të huaj.
Ngjarjet shkaktuan luftën më vdekjeprurëse të të gjitha kohërave në Gaza, me 72,740 njerëz të vrarë deri më sot – shumica fëmijë, gra dhe të moshuar, sipas Ministrisë së Shëndetësisë të drejtuar nga Hamasi.
Edhe pse parlamenti i Izraelit miratoi Ligjin për Dënimin me Vdekje për Terroristët në mars, i cili synonte palestinezët e dënuar për vepra penale terrorizmi, ai nuk zbatohet në mënyrë prapavepruese. Kjo do të thoshte se kërkohej një legjislacion i veçantë për t’u marrë me ata që dyshohet se kanë kryer sulmin.
Politikanët izraelitë që mbështesin ligjin thonë se ai do të lejojë një gjyq me rëndësi historike, duke e krahasuar atë me atë të kriminelit nazist të luftës Adolf Eichmann. Eichmann – një arkitekt i Holokaustit hebre – u var në vitin 1962, duke u bërë personi i vetëm i dënuar më parë me vdekje nga një gjykatë civile izraelite.
Ligji i ri krijon një kornizë të veçantë ligjore për ndjekjen penale të të akuzuarve për përfshirje të drejtpërdrejtë në sulme, përfshirë anëtarët e njësisë së forcave speciale Nukhba të Brigadave al-Qassam, krahut ushtarak të Hamasit, të cilët u kapën në Izrael.
Ata pritet të përballen me akuza që variojnë nga terrorizmi dhe vrasja deri te dhuna seksuale dhe gjithashtu gjenocidi – të cilat do të mbartin dënimin me vdekje. Ata do të gjykohen para një gjykate ushtarake speciale në Jerusalem me rregulla të ndryshme nga gjyqet e rregullta penale.
Momentet kryesore të seancave dëgjimore, përfshirë hapjen, vendimin dhe dënimin, do të filmohen dhe transmetohen në një faqe interneti të dedikuar.
Viktimat e sulmit të 7 tetorit dhe familjet e të afërmve të tyre iu bashkuan diskutimeve të komisionit parlamentar rreth legjislacionit të ri.
Carmit Palty Katzir tha se mori pjesë për të mbrojtur të drejtat e atyre që u prekën më rëndë. Vëllai i saj, Elad Katzir, u mor peng nga shtëpia e tyre e fëmijërisë në Kibbutz Nir Oz dhe u vra në robëri. Babai i saj, Rami, u vra dhe nëna e saj e ndjerë, Hana, u mor peng dhe më vonë u lirua.
“Është e rëndësishme të kuptojmë se në shumë mënyra kjo ngjarje nuk ka mbaruar”, tha Palty Katzir për radion e ushtrisë izraelite. “Shumë familje kanë mbetur me pyetje krejtësisht të hapura në lidhje me vrasjet. Një sasi e madhe informacioni thjesht nuk arrin tek ne.”
Palty Katzir tha se shpresonte për përgjigje nga gjyqi i të dyshuarve, por kërkoi që detajet e ndjeshme t’u zbulohen viktimave përpara se ato të bëhen publike.
Shërbimi i Burgjeve të Izraelit aktualisht mban 1,283 persona si të ashtuquajtur luftëtarë të paligjshëm, pa u ngritur akuza zyrtare. Shumica dërrmuese janë nga Gaza. Besohet gjithashtu se një numër i vogël banorësh të Gazës mbahen nga ushtria izraelite dhe thuhet se 300 deri në 400 banorë të Gazës mbahen si të pandehur penalë, të dyshuar për përfshirje në sulmet e 7 tetorit.
Mbështetësit e ligjit të ri thonë se gjykata ushtarake do të përshtasë disa rregulla normale të provave dhe procedurës në mënyrë që të mund të trajtojë një proces ligjor me përmasa dhe rëndësi të madhe. Ata argumentojnë se kjo nuk do të ndikojë ndjeshëm në drejtësinë e gjyqit.
Megjithatë, grupet e të drejtave të njeriut e kundërshtojnë këtë – duke thënë se procedurat ekzistuese janë hartuar për të mbrojtur të drejtat e të pandehurve. Ata presin që disa seanca dëgjimore të mbahen pa praninë fizike të të pandehurve.
“Anëtarët e koalicionit qeveritar e kanë bërë të qartë se presin që kjo gjykatë që kanë krijuar të sjellë ekzekutime masive”, thotë Sari Bashi, drejtoreshë ekzekutive e Komitetit Publik Kundër Torturës në Izrael.
“Ne e dimë që palestinezët që mbahen të arrestuar si të dyshuar për pjesëmarrje në krimet e 7 tetorit janë torturuar, sistematikisht dhe në një mënyrë të përhapur. Shqetësimi im është se ata do të dënohen dhe madje do të ekzekutohen bazuar në rrëfimet e nxjerra nën torturë.”
“Njerëzit që janë përgjegjës për sulmin ndaj civilëve në Izraelin jugor duhet të mbahen përgjegjës, por jo në këtë mënyrë”, vazhdon Bashi. “Ata meritojnë një proces të rregullt ligjor dhe dënimi me vdekje nuk duhet të jetë kurrë në tryezë.”
Qeveria izraelite mohon akuzat për tortura të përhapura, duke pohuar se ajo përputhet me standardet e së drejtës ndërkombëtare.
Në konferencën për shtyp të së dielës, Ministri i Drejtësisë Yariv Levin u tha gazetarëve se nën drejtimin e tij ishte kryer “një punë e një shkalle të jashtëzakonshme dhe të paparë” për të krijuar një kuadër të posaçëm ligjor.
Ai tha se një ekip hetimor “shikoi mijëra orë video, shqyrtoi një sasi të madhe provash dhe në të njëjtën kohë mori në pyetje terroristët që kryen masakrën dhe u kapën”. Në fund të fundit, dokumentacioni video dhe audio pritet të ruhet në Arkivat Shtetërore.
Shumë banorë të Gazës ende kërkojnë informacione rreth të afërmve që dihet ose besohet se kanë kaluar kufirin për në Izrael gjatë sulmeve të tetorit 2023 ose që u arrestuan më pas.
Disa dhjetëra persona protestuan kundër ligjit të ri për dënimin me vdekje jashtë selisë së Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq në qytetin e Gazës të hënën.
“Shikoni, ky ligj është mizor, është një ligj që përpiqet t’ju heqë shpresën me të cilën jetoni”, tha për BBC-në Hisham al-Wahad, vëllai i gazetarit të zhdukur Haitham al-Wahad. “Ne si familje të të burgosurve dhe familje të të zhdukurve po u bëjmë thirrje shteteve dhe opinionit publik – ndërkombëtar, arab dhe islamik – të ndërmarrin veprime për të ndaluar një ligj dhe një çështje të tillë.”
Familja al-Wahad thotë se Haitham, një kameraman, është parë për herë të fundit me kolegët e tij duke mbuluar ngjarjet pranë pikës kufitare Erez të Izraelit për në Gaza në Beit Hanoun – pasi ajo ishte pushtuar nga persona të armatosur të Hamasit më 7 tetor.
Ndërsa Izraeli ka qenë për vite me radhë një shtet de facto abolicionist, sondazhet e fundit kanë treguar një mbështetje në rritje për dënimin me vdekje midis izraelitëve hebrenj – veçanërisht kur bëhet fjalë për luftëtarët Nukhba të dënuar për terrorizëm.
Sondazhet tregojnë gjithashtu mbështetje të gjerë për një komision të pavarur hetimor për sulmet e 7 tetorit, megjithëse koalicioni aktual është zotuar vetëm për një hetim të udhëhequr nga qeveria.
Shumë familje izraelite të pikëlluara këmbëngulin se ligji i ri për gjykatën speciale ushtarake trajton vetëm një aspekt të drejtësisë.
Carmit Palty Katz ka thënë: “Nuk mund të jetë e mundur që ne të jemi të përqendruar te terroristët e Nukhba-s dhe të mos jemi të përqendruar te mënyra se si ndodhi kjo tragjedi e tmerrshme dhe kush do të marrë përgjegjësinë, kush do të marrë qëndrim ligjor për këtë ose do të marrë në konsideratë shërimin e të afërmve.”
